ەشقاشان اسىققان ەمەسپىن,
ەشقاشان كەشىككەن ەمەسپىن.
يۋلي تسەزار
سونىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىنە وتىز جىل. وتىزىندا وردا بۇزىپ, الەمدىك قاۋىمداستىقتان ءوز ورنىن ويىپ تۇرىپ العان قازاقستاننىڭ بۇگىنى بەكەم, كەلەشەگى كەمەل. كەمەل ەلىمىزدىڭ كەمەڭگەر باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىن وقىعاندا ويعا شاكارىمنىڭ «بۇل ءان بۇرىنعى اننەن وزگەرەك» دەگەن ءسوزى ورالدى. جولداۋدىڭ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» دەگەن اتى دا قورعاسىن قۇيىلىپ, الشى تۇسەر ساقاداي كوكەيگە قونا كەتتى. بۇل ءداۋىردىڭ جۇرەك سوعىسىن تاپ باسىپ ايتىلعان ايشىقتى, اجارلى ءسوز.
جولداۋدىڭ اتىنا زاتى ساي ەكەندىگى ءار ءبولىم, ءار تاراۋدان عانا ەمەس, ءار سويلەمنەن ايناداعىداي ايقىن كورىنىپ تۇر. «ستراتەگيالىق ماقساتىمىز – ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ءرولىمىزدى كۇشەيتۋ جانە الەمدىك ەكونوميكاداعى ورنىمىزدى نىعايتۋ» ەكەندىگىن قاداپ ايتقان پرەزيدەنت ءومىردىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە كەڭىنەن توقتالعان. ومىردەگى وتكىر ماسەلەنىڭ ءبىرى – دەنساۋلىق. اۋرۋعا ءدارى – شيپا. وسىعان وراي مەملەكەت باسشىسى: «فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىنە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ قاجەت. ۆيرۋسپەن كۇرەس كەزىندە ءدال وسى سالا ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتى مەن قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. سوندىقتان مەديتسينا ونىمدەرىن زەرتحانالىق جانە تەحنيكالىق سىناقتان وتكىزەتىن ورتالىق قۇرۋىمىز كەرەك. جاھاندىق فارماتسەۆتيكالىق كورپوراتسيالارمەن ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرعان ءجون. ينۆەستورلاردى تارتىپ, وزىق تەحنولوگيانى جانە وسى سالاداعى جاڭا زەرتتەۋ جۇمىستارىن يگەرۋدى قولعا الۋ كەرەك. وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەرمەن جاسالاتىن وففتەيك كەلىسىمشارتتارىنىڭ كولەمىن ارتتىرىپ, ءونىم ءتۇرىن كوبەيتۋ قاجەت. بىزدەگى ءدارى-دارمەك پەن مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتىڭ 17 پايىزى عانا – وتاندىق ءونىم. 2025 جىلى ونى 50 پايىزعا جەتكىزۋ قاجەت» دەيدى. ءيا, دۇرىس دەيسىز ىشتەي قوستاپ.
وسى فارماتسەۆتيكاڭىز دا عىلىمسىز دامىمايدى. جالپى, قاي سالادا بولماسىن عىلىمسىز العا باسۋ جوق. سوداندا پرەزيدەنتىمىزدىڭ: «عىلىمدى دامىتۋ – ءبىزدىڭ اسا ماڭىزدى باسىمدىعىمىز. بۇل سالاداعى تۇيتكىلدەردىڭ شەشىمىن تابۋ ءۇشىن جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت. ەڭ الدىمەن, جەتەكشى عالىمدارىمىزعا تۇراقتى جانە ءوز ەڭبەگىنە لايىقتى جالاقى تولەۋ ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك. مۇنى عىلىمعا بولىنەتىن بازالىق قاراجات ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتكەن ءجون» دەگەن ءسوزى دە كوپتىڭ كوكەيىندەگى ويىمەن ادەمى ۇندەسىپ, اسەم ۇيلەسىپ تۇر.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ حالىققا جولداۋىنداعى باستامالارى دا كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ء«بىرىنشى باستاماداعى: «ەڭ تومەنگى جالاقى دەڭگەيىن قايتا قارايتىن كەز كەلدى دەپ سانايمىن. بۇل – ءبىر جاعىنان اسا ماڭىزدى ماكروينديكاتور بولسا, ەكىنشى جاعىنان – اركىمگە تۇسىنىكتى كورسەتكىش. بىزدە ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرى 2018 جىلدان بەرى وسكەن جوق. كوروناۆيرۋسقا بايلانىستى الەمدىك داعدارىس تۇرعىنداردىڭ تابىسىنا كەرى اسەر ەتتى. ونىڭ ۇستىنە قازاقستان ەڭ تومەنگى جالاقى دەڭگەيى بويىنشا تمد-نىڭ بىرقاتار ەلىنەن ارتتا قالىپ قويدى. سوندىقتان 2022 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقىنى قازىرگى 42,5 مىڭ تەڭگەدەن 60 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىم. بۇل شارا ءبىر ميلليوننان استام ادامعا تىكەلەي, ال بۇكىل ەڭبەككەرلەرگە جاناما اسەر ەتەدى» دەگەن سوزدەردى قازاقستاندىقتاردىڭ قۋانا قابىلدارى حاق.
«2020 جىلدان باستاپ 600 مىڭنان استام پەداگوگ پەن دارىگەردىڭ, الەۋمەتتىك سالا قىزمەتكەرىنىڭ جالاقىسى ءوستى. بىراق بيۋدجەتتەن قارجىلاناتىن وزگە سالا ازاماتتارى بۇدان تىس قالدى. بۇلار – مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى, مۇراعاتشىلار, كىتاپحاناشىلار, تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر, قورىقشىلار, كولىك جۇرگىزۋشىلەر جانە باسقالار. سوندىقتان 2022 جىلدان 2025 جىلعا دەيىن مەملەكەت وسى ساناتتاعى ازاماتتىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 20 پايىزعا وسىرەتىن بولادى. تۇتاستاي العاندا, تاعى 600 مىڭ وتانداسىمىز بۇل باستامانىڭ يگىلىگىن كورەدى» دەگەن ء«تورتىنشى» باستاما دا ەل مۇددەسى, حالىق قامىن ويلاۋدىڭ جارقىن ءبىر كورىنىسى.
باس ۋايىم – باسپانا بولعان حالىققا «بەسىنشى باستاماداعى» «بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسى ازىرلەنەتىن بولادى» دەگەن جاقسى لەپەس – جارىم ىرىس.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ زيالى قاۋىمعا قاراتا ايتىلعان: «حالقىمىز ءۇشىن زيالى قاۋىمنىڭ ورنى قاشاندا ەرەكشە. ۇلت تاعدىرى سىنعا تۇسكەن ساتتە كوزى اشىق ازاماتتار ءاردايىم كوش باستاعان. اداسقانعا ءجون سىلتەپ, جاستارعا باعىت-باعدار بەرگەن. ەل اعالارى ءبىراۋىز سوزبەن تەنتەگىن تىيىپ, تەكتىسىن تورگە وزدىرعان. ءبىز قانىمىزعا سىڭگەن وسى قاسيەتتەن ايىرىلماۋىمىز كەرەك. قازىر – عالامتور ءداۋىرى. ونداعى بەيبەرەكەت اقپارات تاسقىنى ۇرپاقتىڭ ساناسىن ۋلاپ جاتىر. ءبىر ساتتىك تانىم كوكسەيتىن تامىرسىز يدەيالار جاپپاي بەلەڭ الۋدا. بۇل – اسا قاتەرلى ءۇردىس. ءدال وسى كەزەڭدە ۇلت زيالىلارىنىڭ ۇستانىمى جانە بەلسەندىلىگى ايرىقشا ماڭىزدى. زيالىلاردىڭ ەڭبەگى ماراپاتىمەن ەمەس, ساليقالى سوزىمەن جانە ناقتى ىسىمەن باعالانادى. باستى مىندەت – جالپى ادامزاتقا ورتاق قاستەرلى قۇندىلىقتاردى جاستاردىڭ بويىنا ءسىڭىرۋ. وتانشىلدىق, بىلىمگە قۇشتارلىق پەن ەڭبەكقورلىق, بىرلىك پەن جاۋاپكەرشىلىك سياقتى قاسيەتتەر دارىپتەلۋى كەرەك. سوندىقتان زيالى قاۋىمدى ەل بولاشاعىنا اسەر ەتەتىن ءاربىر ماسەلەدەن شەت قالماۋعا شاقىرامىن» دەگەن ءسوزى زيالى قاۋىمعا, ونىڭ كوشباسشىسى قالامگەرلەرگە ارتىلعان اۋىر ءارى ابىرويلى مىندەت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا جولداۋىندا ايتىلعان وردالى ويلار ءبىزدى ويلاندىرۋى, ويلاندىرىپ قانا قويماي, الداعى ايقىن ماقساتىمىزعا جەتۋ ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتۋىمىز قاجەت.
جولداۋدان تۇيەتىن ەڭ باستى وي وسى!
«مىقتى مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ۇلتتىڭ ۇيىسا ءبىلۋى ايرىقشا ماڭىزدى. شىن مانىندە, ۇيىمداسقان ۇتادى. «ىنتىماق جۇرگەن جەردە ىرىس بىرگە جۇرەدى» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. ءبىزدىڭ كۇش-قۋاتىمىز – بەرەكەلى بىرلىكتە! ەندەشە, بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ەل ءۇشىن ەڭبەك ەتەيىك! قاسيەتتى وتانىمىز ماڭگى جاساي بەرسىن!» دەپ تۇيىندەپتى ءسوزىن مەملەكەت باسشىسى. وسى ءسوز – ءسوز.
ء«سوز قالالاردى دا قيراتادى, ءسوز كۇندى دە توقتادى» دەپتى لەۆ گۋميلەۆ. «شىن ءسوز – قۇدىرەتتى ءسوز» دەيدى مۇحاممەد پايعامبار. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ پارلامەنت تورىندە ايتىلعان ءسوزى – ۇلىق ءسوز, ۇلاعاتتى وي! امان بولايىق!
ءسابيت دوسانوۆ,
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى
الماتى
