ال ەكىنشىسى اقان سەرى, ۇكىلى ىبىراي, شىڭعىس تورە مەن ونىڭ بالاسى – قازاقتىڭ ەۋروپالىق ۇلگىدەگى تۇڭعىش عالىمى شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ كىندىك قانى تامعان, ايعانىم قونىسى, «قاراساي مەن اعىنتاي» باتىرلاردىڭ كەسەنەسى, «بوتاي مادەنيەتىنىڭ» وشاقتارى ورنالاسقان ايىرتاۋ اۋدانى. الايدا ەكەۋىنىڭ اراسى ءبىر-بىرىنەن شالعاي, وبلىستىڭ ەكى جاق شەتىندە جاتىر. سوندىقتان ەكسپەديتسيانى ۇيىمداستىرۋشى «ەگەمەن» جانە «كازپراۆدا» گازەتتەرىنىڭ مەنشىكتى تىلشىلەرى كوپ ويلانىپ, ايىرتاۋ اۋدانىنا ساپارعا شىعۋدى ءجون دەپ تاپتىق. ويتكەنى مۇنداعى «بوتاي مادەنيەتى» مەن «يمانتاۋ-شالقار» كۋرورتتى-دەمالىس ايماعىن قوسقاندا ءوڭىردىڭ تۋريستىك الەۋەتى جوعارى. ءبىزدىڭ ءبىر ماقساتىمىز ەلىمىزدىڭ تۋريزم سالاسىنىڭ دامۋىن ناسيحاتتاۋ بولعاندىقتان وسى باعىتتىڭ ءباسى ارتا بەردى. سونىمەن قۇرامىندا وسى جولداردىڭ اۆتورىنان باسقا «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ مەنشىكتى ءتىلشىسى ءاليا يقانباەۆا, وبلىستىق «سولتۇستىك قازاقستان گازەتى» باس رەداكتورىنىڭ ورىنباسارى ساعىندىق ماۋعازين, «سەۆەرنىي كازاحستان» گازەتىنىڭ قىزمەتكەرى مارينا گلازەۆا, فوتوگراف ۆاديم مۋداريسوۆ, وبلىستىق مۋزەيدىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى عاليا بەردىعۇلوۆا بولعان ەكسپەديتسيا تاڭعى ساعات جەتىدە جولعا شىقتىق.
«اۋىلىم قونعان سىرىمبەت سالاسىنا...»
ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى – ساۋمالكول اۋىلى قىزىلجاردان 250 شاقىرىم جەردە. جولدا ۇكىلى ىبىرايدىڭ, اقان سەرىنىڭ اۋىلدارىنان وتتىك. قۇنارى مول, قۇيقاسى قالىڭ بۇل ايماققا سىرتتان كوشىپ كەلۋشىلەر ەجەلدەن كوپ بولعان. سوندىقتان ەلدى مەكەندەردىڭ كوبىنىڭ اتاۋلارى انتونوۆكا, لاۆروۆكا, كۋتۋزوۆكا بولىپ ورىسشا جالعاسا بەرەدى. ساۋمالكولدىڭ بۇرىنعى اتاۋى دا 1997 جىلعا دەيىن ۆولوداروۆكا بولعان. ول توڭكەرىس بەلسەندىسى, قىزىل كوميسسارلاردىڭ ءبىرى يۆان ۆولودارسكيدىڭ قۇرمەتىنە قويىلعان. تەك ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ عانا وناماستيكانىڭ تالابى ەسكەرىلىپ, اۋىلعا ەجەلگى «ساۋمالكول» دەگەن قازاقى اتاۋى بەرىلگەن. قازىر بۇل قونىس وبلىستاعى اۋىلداردىڭ اراسىنداعى ۇلكەندەرىنىڭ ءبىرى. ونداعى تۇرعىندار سانى ون مىڭ ادامعا جۋىق.
اۋىل شەتىندە ءبىزدى اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى انار شالاباەۆا قارسى الىپ, اكىمدىككە قاراي باستادى. ءبىزدى اۋداننىڭ جاڭادان تاعايىندالعان اكىمى ەربولات بەكشەنەۆ قابىلدادى. قابىلداۋدان سوڭ ءبىز كەلىسىلگەن جوسپارىمىز بويىنشا شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ تۋىپ-وسكەن مەكەنى سىرىمبەت اۋىلىنا ساپار شەكتىك.
سىرىمبەت تاۋى ەجەلدەن ەل اۋزىنا ىلىنگەن اتاقتى مەكەن. قازاقتىڭ زاڭعار جازۋشىسى ءسابيت مۇقانوۆ ءوزىنىڭ ء«ومىر مەكتەبى» كىتابىندا سىرىمبەت تاۋىن باباسى قوسايعا ابىلاي حان ءبىر ەرلىگى ءۇشىن سىيعا بەرگەنىن ايتادى. وزىنە بۇل اڭگىمەنى ايتىپ وتىرعان جاباي قارتقا ءسابيت اتالارىنىڭ نەگە كوشىپ كەتكەنىن سۇراعاندا اقساقال: «ابىلاي ولگەن سوڭ ورنىنا ۇلكەن بالاسى ءۋالى حان بولدى عوي. ءۋالى سول سىرىمبەت تاۋىنا قىزىعادى دا سەنىڭ اتالارىڭدى كۇشپەن قۋىپ جىبەرىپ, ءوزى سوندا مەكەندەيدى...», دەيدى. (س.مۇقانوۆ., ء«ومىر مەكتەبى», تش, 10 توم, ا-تى., 1976 ج., 150 ب.).
سىرىمبەت اۋىلى مەن ودان ءۇش شاقىرىم جەردەگى ايعانىم قونىسى قازاق تاريحى ءۇشىن ۇلى جازۋشى ل.تولستويدىڭ «ياسنايا پولياناسىنان» كەم ەمەس. ويتكەنى وندا قازاقتىڭ 30 جىل عانا ءومىر سۇرسە دە ءوز ەسىمىن ايداي الەمگە تانىتقان ۇلى عالىمى, ۇلتتىق ماقتانىشى – شوقان ءۋاليحانوۆ دۇنيەگە كەلگەن. شەتەلدىك تۋريستەرگە ماقتانىشپەن كورسەتۋگە لايىق, قۇندىلىعى اسا جوعارى نىسانداردىڭ ءبىرى دە وسى. الايدا...
الايدا وعان جەتكىزەتىن 30 شاقىرىمدىق جولدىڭ ساپاسى – جەردىڭ كيەسى بولعانىمەن يەسى جوق ەكەنىن كورسەتكەندەي. ابدەن ويىلىپ, شۇڭقىر-شۇڭقىر بولىپ قالعان جولدار كولىكتىڭ دە, ادامنىڭ دا زىقىسىن شىعارادى. كوپتەن جوندەۋ كورمەگەن ونى «مىناۋ ءبىزدىڭ ۇلى تۇلعامىزعا اپاراتىن جول» دەپ بىرەۋگە كورسەتۋ ۇيات-اق...
سىرىمبەت تاۋىنىڭ ەتەگىندەگى قۇمدىكول, جەتىكول, سۇلۋكول, اقباس دەگەن ءتورت كولدىڭ ورتاسىنا تۇسكەن بۇل اۋىلدىڭ تابيعاتى ايرىقشا اسەم. اۋىلداعى ەڭ كورنەكتى ورىن – ش.ءۋاليحانوۆتىڭ تاريحي-ەتنوگرافيالىق مۋزەيى ەكەن. مۋزەيدى بىزگە ونىڭ ديرەكتورى ءۋاليحان قۇلباەۆ باستاعان قىزمەتكەرلەر تانىستىردى. بۇل كىسىنىڭ ءوزى دە شوقاننىڭ قۇلباي دەگەن ءىنىسىنىڭ تىكەلەي ۇرپاعى ەكەن. جەتىسۋدا, تەزەك تورەنىڭ اۋىلىندا ومىردەن وتكەن شوقاننىڭ ارتىندا قالعان جەسىرى ايسارانى مارقۇمنىڭ حاتقا جازعان وسيەتى بويىنشا ەلگە اكەلىپ, امەڭگەرلىك جولمەن ۇيلەنگەن ءىنىسى جاقىپ تورە ەكەنىن دە سول ايتتى.
1929 جىلى سالىنعان اعاش عيمارات ءالى دە ساڭعىرلاپ تۇر. ونىڭ ماتەريالدارىن كەزىندە قىزىل بەلسەندىلەر قازىرگى «ايعانىم قونىسى» دەپ اتالعان تورە اۋىلىنان الىپ, سىرىمبەتكە مەكتەپ رەتىندە سالعان ەكەن. مۋزەيدىڭ 6 زالىنداعى ەكسپوزيتسياسىندا 6 530 ەكسپونات بار كورىنەدى. ءبارى دە ۇلى عالىمنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەكتەرىنەن, زامانداستارى مەن اسا كورنەكتى ورىس, نەمىس عالىمدارى, ساياحاتشىلارى, تاريحشىلارىمەن قاتىناسىنان جانە تۋعان-تۋىستارىنىڭ ومىرىنەن سىر شەرتەدى. عيماراتتىڭ قاس بەتىندە شوقاننىڭ ەرتەرەكتە قۇيىلعان ەسكەرتكىشى ورىن الىپتى.
مۋزەيدەن كەيىن سىرىمبەت اۋىلىنان ءۇش شاقىرىم جەردەگى ايعانىم قونىسىنا ساپار شەكتىك. «بۇل اۋىلدىڭ ەڭ ءبىر شۇرايلى جەردىڭ يەسى ەكەنىن مانادان كورىپ كەلەمىز. قالىڭ قارا قىرتىستى, ات شاشاسىنان كەلەتىن قالىڭ بوزدى جەر بايلىقتى ايتىپ بۋسانىپ جاتىر. الىستان وراعىتقان قايىڭدى ورماندار وسى جەردىڭ كۇننەن, جەلدەن قورعايتىن قورعانى سياقتى. قۇم-قايراڭ كۇمىس كولدەر كەمەرىن كەرە, كەڭ تولقىپ, تولىپ جاتقان اڭگىمە شەرتەتىندەي سەزىلەدى», دەپ سۋرەتتەلەتىن عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ اتاقتى «ەتنوگرافيالىق اڭگىمەسىندەگى» تورە اۋىلىنا قاتتى ۇقسايدى ەكەن. بالكي, جازۋشى دا بۋراباي ورمان شارۋاشىلىعى تەحنيكۋمىندا ديرەكتور بولىپ جۇرگەندە ايعانىم اۋىلىنا بارعان شىعار-اۋ... بىراق مۇندا قالىڭ بوزدى تاۋ ەتەگى ايتىلماپتى. ال وسىناۋ تاماشا جەردى ايعانىم ءوزى تاڭداپ, العاش قىستاۋ سالدىرعان ەكەن.
ايعانىم سارعالداققىزى (1783-1853 جج.) XIX عاسىرداعى قازاق ايەلدەرىنەن شىققان قوعام قايراتكەرى. ابىلاي حاننىڭ كەلىنى, ءۋالي حاننىڭ كىشى ايەلى, شوقان ءۋاليحانوۆتىڭ اجەسى. حاننىڭ ستاۆكاسى بولعان بۋرابايداعى بايبىشەلەردىڭ قاسىندا بولماي وسى قونىسقا كوشىپ كەلگەن. شەجىرەگە قاراعاندا جەتى ۇل تۋعان. ءوزى اراب, پارسى, شاعاتاي, ورىس تىلدەرىن مەڭگەرگەن. كەيىن وسى جەرگە پاتشانىڭ بۇيرىعىمەن ورىس دۆورياندارىنىڭ ۋسادباسى تەكتەس قىلىپ اعاشتان ۇيلەر سالىنادى. وعان 12 بولمەلى تۇرعىن ءۇي, مەشىت, مونشا, كەڭسە, شارۋاشىلىق ءۇيى, جەل ديىرمەن ەنگەن. وسى مەكەندە, ايعانىمنىڭ ۇلكەن ۇلى شىڭعىستىڭ وتباسىندا 1835 جىلى شوقان ومىرگە كەلگەن. بالا شوقاننىڭ قالىپتاسۋى مەن وي-ساناسىنىڭ جەتىلۋىنە اجەسىنىڭ تاربيەسى كوپ اسەر ەتكەن. ۇيىنە سەگىز سەرى (شىن ەسىمى مۇحامەد-قاناپيا) قوناق بولىپ جاتقان كۇنى ومىرگە كەلگەن بالاسىنا شىڭعىس سۇلتان ونىڭ اتىن بەرگەن ەكەن, الايدا اجەسى ايعانىم شوقيىپ, ءۇي الدىنداعى بيىك توبەدە كوپ وتىراتىنىنا قاراپ, ونىڭ ەسىمىن «شوقان» دەپ بۇرىپ جىبەرەدى.
ايعانىم كۇيەۋى ءۋالي حان ومىردەن وزعاننان كەيىن ەل تىزگىنىن ۇستاپ, شىڭعىس جەتىلگەنشە حاننىڭ مىندەتىن اتقارعان. وسى كەزدەردە ول سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ازيالىق دەپارتامەنتىمەن جانە پەتەربۋرگتەگى ءسىبىر كوميتەتىمەن حات جازىسىپ, بايلانىستا بولعان. اكادەميك الكەي مارعۇلان ايعانىم جازبالارىنىڭ سانى 100-دەن اساتىنىن اشقان. 1828 جىلى ايعانىم باتىس ءسىبىردى ريكۆيزيتسيالاۋعا قىزىلجار قالاسىنا كەلگەن سەنات وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جەرگىلىكتى حالىقتىڭ تالاپ-تىلەكتەرى جازىلعان حاتتى ولار ارقىلى پاتشاعا جىبەرگەن.
وتىزىنشى جىلداردىڭ ويرانىندا قىزىلدار ايعانىمنىڭ قونىسىن تۇك قالدىرماي بۇزىپ, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قۇرىلىس ماتەريالدارىن «كازگورودوك» دەپ اتالعان قازىرگى سىرىمبەت اۋىلىنا تاسىپ الىپ, مەكتەپ, ينتەرنات, اتقورا جانە ت.ب. قۇرىلىستار سالعان.
ايعانىم قونىسىنداعى ۇيلەردى قالپىنا كەلتىرۋگە 1988 جىلعى قازبا جۇمىستارىندا تابىلعان ىرگەتاستار ايعاق بولادى. سونىمەن بىرگە شوقاننىڭ ءوزىنىڭ سالعان سۋرەتتەرى جانە قايتىس بولعاننان كەيىن كوڭىل ايتۋعا كەلگەن ورىس وفيتسەرىنىڭ ۋسادبانى سۋرەتتەپ جازعان دەرەگى نەگىز بولادى. 1993 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن «ايعانىم قونىسى» تولىعىمەن قالپىنا كەلتىرىلىپ, ونىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆپەن بىرگە وزبەكستان مەن قىرعىزستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتتەرى ي.كاريموۆ پەن ا.اقاەۆ قاتىسقان.
وسى قونىستىڭ الدىندا «اتامەكەن» ەكسپەديتسياسىنا قاتىسۋشىلاردى سىرىمبەتتىڭ مادەنيەت ۇيىندەگى «اجەلەر ءانسامبلى» مەن «اجار» ءان-بي ءانسامبلىنىڭ مۇشەلەرى باۋىرساعى, قۇرت-مايىن ۇسىنىپ قارسى الدى.
ايعانىم قونىسىنىڭ سىرتى عانا ەمەس, ىشىندەگى دۇنيەلەرى دە تاڭعالارلىق. وندا وسى وڭىردەگى ءحىح عاسىرعا ءتان تۇرمىستىق, سالتتىق, كيىم-كەشەك بۇيىمدارىمەن قاتار ۇستانعان قۇرال-جابدىقتار مەن قارۋ-جاراقتار دا كوپ جينالىپتى. ءبىز سىرتتان شوقاننىڭ شوقيىپ, اۋىلعا قاراپ كوپ وتىراتىن توبەسىن دە ىزدەدىك. ونى دا تاريحشىلار مەن ولكەتانۋشىلار جوبالاپ تاپقان ەكەن. ۇلى ادامنىڭ وتىرعان جەرىنە ءبىز دە ءتاۋ ەتتىك. ءسويتىپ, سىرىمبەت, شوقان مۋزەيى, ايعانىم قونىسى الابىن ارتقا تاستاپ, قاراساي مەن اعىنتاي باتىرلاردىڭ كەسەنەسىنە جول تارتتىق.
قاراساي-اعىنتاي كەسەنەسى
قازاق حالقىنىڭ ءبىرتۇتاس بولىپ, ورتاق جاۋعا بىرىگىپ شاپقانىنىڭ سيمۆولىنداي بولعان شاپىراشتى قاراساي مەن ارعىن اعىنتاي باتىرلاردىڭ دوستىعىن ايعاقتاعان بۇل مەموريالدىق كەشەن ۇلتىمىزدىڭ بەرىك ۇستىنىن ايعاقتاپ تۇرعان ەرەكشە ەسكەرتكىش. ونىڭ بارلىق نىشاندىق ءمانىن كەشەننىڭ ديرەكتورى, كەسەنەنىڭ شىراقشىسى سامەددين وماروۆ جالعىز كىرپىشىنە دەيىن قالدىرماي, ۇزاق اڭگىمەلەپ بەردى. قىزىل كىرپىشپەن ورىلگەن كەسەنەنىڭ بيىكتىگى 16 مەتر. ەكى باتىردىڭ قابىرلەرى ەكى كۇمبەزدىڭ استىندا, ەكى بولەك. بىراق كۇمبەزدەر ىشىنەن قوسىلىپ, جالعاسىپ تۇر. ىشكى ينتەرەردى ارلەۋگە كەراميكالىق كىرپىش, كۇرتى جانە قورداي گرانيتى قولدانىلعان. كەسەنەنىڭ كىرەبەرىسى مەن اپاراتىن جولدىڭ ءبارى ورنەك تاستارمەن تەگىستەلگەن.
قاراساي مەن اعىنتاي وربۇلاق شايقاسىندا سالقام جاڭگىردىڭ اتاقتى 600 ساربازىنىڭ ىشىندە بولعان قاندىكويلەك دوستار. اقىرى ەكەۋىنىڭ بۇل جالعانداعى سوڭعى مەكەندەرى دە ءبىر جەردەن بولعان. قاراساي باتىر دوسىن ساعىنىپ, ىزدەپ كەلگەندە وسى جاقتا دۇنيەدەن ءوتىپ, ءوزىن وسىندا جەرلەۋدى وسيەتتەگەن. قازىر ەكەۋىنىڭ باسىنا كەلىپ مەدەت سۇرايتىن جاندار دا بار ەكەن. شىراقشىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولاردىڭ تالايىنا اللا جاردەم بەرىپ, تىلەكتەرىن قابىل ەتىپتى.
كەشەن بيىك جەردە بولعانىمەن, ويپاڭ جەر ارقىلى كەلەتىن جولدى قىس كەزىندە قالىڭ قار باسىپ قالادى ەكەن. «اتتەڭ, بىزدە ءبىر تراكتور بولماي تۇر, قالىڭ قاردا كولىكتەرىمىزدى ايدالاعا تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولامىز. وسى ماسەلەنى شەشىپ بەرسە, قالعانىن ءوزىمىز-اق ىستەر ەدىك», دەيدى ول.
بوتاي قونىسى...
وسىدان كەيىنگى ءبىزدىڭ ساپارىمىز اتاقتى «بوتاي قونىسىنا» جالعاستى. شۋ دەگەننەن پروتوقازاقتاردىڭ (5,5 مىڭ جىل بۇرىنعى) وسى جەردە دۇنيە ءجۇزى بويىنشا العاش رەت اساۋ, جابايى جىلقىلاردى قۇرىقتاپ, وزدەرىنىڭ پايداسىنا ۇيرەتۋى, كولىك قىلىپ ءمىنىپ, ەتىن جەپ, قىمىزىن ءىشۋدى باستاعانى ادامعا كوپ وي سالادى. ونى العاش رەت قازاقستاندىق ارحەولوگ ۆيكتور زايبەرت 1983 جىلى اشىپ, قازىر بۇكىل الەم مويىندادى. 1995 جىلى وسى جەردە الەمنىڭ 16 ەلىنەن 80-نەن ارتىق عالىم قاتىسقان «ەۋرازيانىڭ جىلقىنى تۇڭعىش پايدالانۋشىلارى» اتتى سيمپوزيۋم وتكىزىلگەن.
قازىر قازبا جۇمىستارى باسقا قىرعا شىققان. ەندى وسى بوتاي قونىسىنداعى ادامداردىڭ تۇراعى, ءومىر ءسۇرۋ سالتىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان ەكەن. درونمەن تۇسىرىلگەن فوتوسۋرەتتەرگە قاراعاندا جاي جەردىڭ ءشوبى جۇقالتاڭ وسەدى, ال پروتوقازاقتاردىڭ مەكەن-قونىستارى تۇرعان جەردىڭ بوزى قالىڭ, اينالاسى دوڭگەلەك بولىپ كەلەدى. بۇل – ارعى بابالارىمىز تۇراق سالعان جەردىڭ توپىراعى بورپىلداق, جۇمساق, وعان سۋ كوبىرەك سىڭگەندىكتەن قۇنارلى ەكەندىگىن بىلدىرەدى. شىنىمەن, وسىنداي جەرلەردى قازعاندا بۇرىنعى تۇراقتار, ارتەفاكتار كوپ تابىلعان. بوتاي قونىسىنان وسىنداي 800-گە جۋىق تۇراق تابىلعان. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى ارحەولوگتەردىڭ الدىنا وسىنداي تۇراقتاردى قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋدى مىندەتتەپ وتىر. قازىر ۆ.زايبەرت باستاعان ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسيا سونداي جۇمىستاردى ىسكە اسىرۋدا. جوبانىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى ەرنار ەستەمەسوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا ازىرگە ءبىر تۇراق قالپىنا كەلتىرىلىپتى. اعاشتان كەرتەلەپ قيۋلاستىرىلعان شوشالا سەكىلدى بۇل تۇراقتىڭ جارتىسى جەرگە كىرىپ تۇر. ەدەن ورنىنا جىلقىنىڭ قىلى ارالاستىرىلعان لاي ساكى توسەلگەن. ءبىر قىزىعى, ىرگەلەرگە قۇيىلعان لايعا دا جىلقىنىڭ سۇيەگى ارالاستىرىلعان. ءبىز ارتەفاكتاردى تازالاپ, زەرتحاناعا جىبەرەتىن بازالارىن ارالاپ كوردىك. قازبا جۇمىستارىنا جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان 11 ادام تارتىلىپتى.
بوتايعا دەگەن قىزىعۋشىلىق جىل سايىن ارتۋدا. وعان الىس جانە جاقىن شەتەلدەردەن تۋريستەر كوپ كەلەدى. ءتۋريزمدى دامىتۋ ماقساتىندا «بوتاي» تابيعي-ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىش-كەشەنىنىڭ باس جوسپارى ازىرلەنگەن. ونىڭ قۇرامىنا قوناق ءۇي عيماراتتارىن سالۋ, تيلينگ ماكەتتەرى, كورمەلەر, پروتوقازاقتاردىڭ تۇراقتارى مەن شارۋاشىلىقتارى, اتپەن سەيىلدەۋ جانە ت.ب. ۇيىمداستىرۋلارى ەنگىزىلگەن.
كۋرورت ايماعى
اۋداننىڭ تۋريستىك الەۋەتىن ارتتىرۋدا «يمانتاۋ-شالقاردىڭ» اتقاراتىن ءرولى زور. قاتار جاتقان بۇل كولدەردىڭ ارقايسىسى – ادامعا جايلى دەمالىس ورىندارى. اسىرەسە, بيىلعى ىستىقتا ولارعا كەلۋشىلەر سانى ەسەلەپ ارتقان. سونىڭ ىشىندە رەسەيدەن كەلگەندەر ايلاپ جاتىپ, قايىڭ مەن قاراعاي قاتار وسكەن قالىڭ ورمانداردان جەمىس-جيدەك پەن ساڭىراۋقۇلاقتى دا كەرەگىنشە تەرىپ الىپ, اتتانادى ەكەن...
شالقاردىڭ سۋى تۇزدى, ەمدىك قاسيەتتەرى دە جوعارى. جالپى, اۋماعى 35 شارشى شاقىرىم بولاتىن ونىڭ جاعاسىندا 20 دەمالىس ورنى ورنالاسقان. ال يمانتاۋ كولىنىڭ كولەمى 49 شارشى شاقىرىم. ونىڭ جاعاسىندا 11 دەمالىس ورنى بار.
«اتامەكەن» ەكسپەديتسياسىنىڭ قاتىسۋشىلارى كولدىڭ جاعاسىن قىزىقتاپ, ونىڭ بولاشاقتاعى تۋريستىك مۇمكىندىگى زور ەكەندىگىنە كوزدەرىن جەتكىزدى. سونىمەن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى «اتامەكەن» ەكسپەديتسياسىنىڭ ساپارى اياقتالدى.
