نديلەكا ماندەلا – نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى نەلسون ماندەلانىڭ ۇلكەن نەمەرەسى, ول 1965 جىلعى 22 اقپاندا كەيپتاۋن قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. فيلانتروپ, الەۋمەتتىك جانە گۋمانيتارلىق سالا قايراتكەرى. بۇۇ اياسىنداعى «ماندەلا سياقتى كوشباسشىلار» اتتى حالىقارالىق باعدارلامانىڭ باسشىسى. ادامنىڭ يممۋنتاپشىلىق ۆيرۋسى ينفەكتسياسى جانە جۇقتىرىلعان يممۋنتاپشىلىعىنىڭ سيندرومى (ايۆ/جيتس), سونداي-اق تۋبەركۋلەزبەن كۇرەسۋ بويىنشا جاھاندىق قوردىڭ بىرقاتار باعدارلامالارى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. Reset Global («جاھاندى قالپىنا كەلتىرۋ») اتتى عالامدىق اسسامبلەيا شەڭبەرىندەگى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەستىڭ افريكانىڭ جاستارى مەن افريكاداعى دەنساۋلىق ماسەلەلەرى جونىندەگى ۋاكىلى.
– نديلەكا حانىم, ەلىمىزگە قوش كەلدىڭىز.
– قابىلداعانىڭىز ءۇشىن العىس بىلدىرەمىن. قازاقستان ءبىزدى جىلى قارسى الدى. مۇنداعى ادامدار وتە جىلىشىرايلى ەكەن. بۇل ماعان قاتتى اسەر ەتتى.
– قازاقستانعا العاشقى كەلۋىڭىز بە؟ ەلىمىز تۋرالى اسەرىڭىزبەن بولىسسەڭىز.
– ماعان حالىقتىڭ قوناقجايلىلىعى مەن جىلى قارسى الۋى, مادەنيەتى ۇنادى. سونداي-اق شاھارلارىڭىز دا وتە كوركەم ەكەن. ەلدەگى دامۋ باعىتى تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەسىمىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنى كورىنىپ تۇر. سول كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە وسىنداي عاجايىپ, تازا, جاسىل قالا دۇنيەگە كەلدى.
كەشە استانادا ىسكەر ايەلدەر توبىمەن كەزدەستىك. سوندا تالقىلانعان ماسەلەنىڭ ءبىرى – اۋىلدىق جەرلەردەگى ايەلدەردىڭ كاسىپپەن اينالىسۋى بولدى. جالپى, ءبىزدىڭ ەلدە دە مۇنداي ورتا بار. بىراق بۇل سالادا قازاقستانداعىداي جەتىستىككە قول جەتكىزبەدىك. دەمەك, بۇل ەلدەرىڭىزدىڭ وسى تۇرعىدا قانشالىقتى دامىعانىن كورسەتەدى.
– العاشقى اسەرىڭىز قانداي؟
– ەكى ەل اراسىندا وتە كوپ ۇقساستىق بار. قازاقستاندا كوپتەگەن ەتنوستىق توپ مەكەندەيدى ەكەن. وڭتۇستىك افريكا دا كوپەتنوستى مەملەكەت. سولاردىڭ ىشىندە 11-ءى ەڭ ۇلكەن ەتنوس سانالادى. سونداي-اق ولاردىڭ ءتىلى اعىلشىن تىلىمەن بىرگە رەسمي ءتىل رەتىندە جۇرەدى. وسى تايپالاردىڭ ءبارىنىڭ قوعامدا ءوز ورنى بار. وسى تۇرعىدان العاندا ۇقساس ەكەنبىز.
– نەلسون ماندەلانىڭ يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەسكەنىن بىلەمىز. قازاقستان – يادرولىق قارۋدان رەسمي تۇردە باس تارتقان ەل. ونى قالاي باعالايسىز؟
– XXI عاسىردا يادرولىق قارۋعا قارسى كۇرەسۋ ماڭىزدى. البەتتە, قازاقستاننىڭ باستاماسى بارشاعا ۇلگى. مەنىڭ اتام ايتقانداي, وسىنداي قادامعا بارمايىنشا «ەشقاشان يادرولىق قارۋعا قارسى جەڭىسكە جەتە المايمىز». ودان باس تارتقانىمىزبەن, ادام ومىرىنە اكەلگەن زيانى عاسىرلارعا سوزىلادى. سوندىقتان قازىرگى تاڭدا يادرولىق قارۋدان باس تارتۋ, جاپپاي قىرىپ-جويۋ قارۋلارىن تاراتپاۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويعان ەلدەردىڭ سانىن كوبەيتۋ وزەكتى بولا ءتۇستى. ويتكەنى يادرولىق قارۋ قاۋپىنەن بولەك, جەر-جاھان كوروناۆيرۋس سەكىلدى ىندەتپەن دە بەتپە-بەت كەلدى.
– كوروناۆيرۋس دەگەننەن شىعادى, بۇگىندە بۇكىل الەم ىندەتپەن كۇرەس جۇرگىزۋدە. ۆيرۋسپەن كۇرەس ءسىزدىڭ ەلدە قالاي ءجۇرىپ جاتىر؟
– بۇگىندە وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا جاپپاي ۆاكتسينا سالۋ ءجۇرىپ جاتىر. حالىقتىڭ 30 پايىزى ەكپە قابىلدادى. ءارتۇرلى جاس ساناتىنا بايلانىستى ۆاكتسينا سالىنادى. ارينە, ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋعا بۇل جەتكىلىكسىز. ءالى دە كوبىرەك ەكپە الۋعا قۇقىلىمىز. الداعى ۋاقىتتا بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسا بەرەدى. جەلتوقساندا ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرامىز دەپ ويلايمىن.
– افريكادا, جالپى الەمدە ەكولوگيالىق ماسەلە ۋشىعىپ تۇر. قۋاڭشىلىق, قۇرعاقشىلىق سەكىلدى اپاتتار قيىندىق تۋعىزباي قويمايدى. وسى ماسەلەگە قاتىستى كوزقاراسىڭىزدى ايتا كەتسەڭىز.
– بۇل ماسەلەنىڭ نەگىزگى سەبەبى – پارنيكتىك گازدار. سوندىقتان ونىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن جاھاندىق دەڭگەيدە كومىرقىشقىل گازىنىڭ شىعارىلىمىن ازايتۋىمىز كەرەك. شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە بولىپ جاتقان تابيعي اپاتتاردىڭ ءبارى وسىعان بايلانىستى. ياعني كليماتتىڭ وزگەرۋىمەن اۋا رايى كۇرت قۇبىلىپ جاتىر.
وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى دا بۇعان ۇلەس قوسقىسى كەلەدى. سوندىقتان ەلدە كومىرقىشقىل گازى شىعارىلىمى كولەمىن ازايتۋعا قاتىستى كەڭ كولەمدى جوبالار باستالعان. وسىلايشا, قۋاڭشىلىق, سۋ تاسقىنى سەكىلدى اپاتتارعا توسقاۋىل بولعىمىز كەلەدى.
سونداي-اق ەلدە وتتەگى كولەمىن قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىندا كوپتەگەن اعاش ەگىلىپ جاتىر. ايتپاقشى, قازاقستان دا بۇل جاعىنان الدىڭعى قاتاردا تۇر. ماسەلەن, استانالارىڭىزدىڭ اينالاسىنا جاسىل بەلدەۋ جاساپ, كوپتەپ اعاش وتىرعىزعاندارىڭىزدى جوعارى باعالايمىز.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز دە ەلىمىزدەگى ورماندى القاپتىڭ كولەمىن ۇلعايتۋدى تاپسىردى. وزدەرىڭىزگە ءمالىم, جاسىل جەلەك كومىرقىشقىل گازىن جۇتىپ, اۋاعا وتتەگى بولەدى. بۇدان بولەك, كۇن ەنەرگياسىن ءتيىمدى پايدالانۋعا دا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىز.
– نەلسون ماندەلا قانشا جىل اباقتىدا وتىرسا دا كوپتەگەن قاقتىعىسپەن شيەلەنىستى ءتۇزۋ شەشۋگە تىرىستى. ەلدە تىنىشتىق ورنادى. جاڭا ەلدە 11 ەتنوس تاتۋ تۇرىپ جاتىر دەپ ايتىپ كەتتىڭىز. قازاقستاندا دا كوپتەگەن ەتنوس ءبىر شاڭىراق استىندا تۇرىپ جاتىر. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى وسى باعىتتا جۇمىس ىستەيدى. وسى ورايدا ەكى ەلدەگى ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى قالاي سالىستىرار ەدىڭىز؟
– البەتتە, بۇل تۇرعىدان العاندا ۇقساستىعىمىز كوپ. قازاقستانداعى ەتنوسارالىق تۇتاستىقتى جوعارى باعالايمىز. ءبىزدىڭ ەلدە 11 رەسمي ءتىل بار. مۇنى ماقتانىشپەن ايتىپ, ناسيحاتتاپ وتىرامىز. مۇنىڭ ءبارى قوعامنىڭ بارشانى تەپە-تەڭ ۇستايتىنىنىڭ, جان-جاقتىلىعىنىڭ, ايىرماشىلىعىمىزعا قاراماستان تاتۋ ەكەنىمىزدىڭ دالەلى. مۇنداي تاتۋلىقتىڭ ۇلگىسىن سىزدەردەن دە كورىپ وتىرمىز.
ونىڭ ۇستىندە, ەلىمىزدەگى زاڭ شىعارۋشى ورگانداردا ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ەڭبەك ەتەدى. ماسەلەن, تاياۋدا يوحاننەسبۋرگتىڭ اكىمى بولىپ باسقا ەلدە تۋعان ازامات سايلاندى. بۇل دا بارشاعا ورتاق قارايتىنىمىزدى كورسەتەدى. ءتىپتى پارلامەنتتە قىتاي ەلىنەن كوشىپ كەلگەن ازامات ەڭبەك ەتەدى. وسىلايشا, مادەني ايىرماشىلىقتارىمىزعا قاراماستان, ءبارىمىز تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز.
– جەرگىلىكتى تىلدەر جويىلىپ كەتپەدى مە؟
– وڭتۇستىك افريكادا اعىلشىن ءتىلى كەڭ تاراعان, ءجيى قولدانىلادى. سەبەبى بۇل – بيزنەستىڭ ءتىلى. ال جەرگىلىكتى تايپالاردىڭ تىلدەرى جويىلىپ بارا جاتىر. جاستار ول تىلدە سويلەمەيدى. مۇنىمەن كۇرەسۋ ءۇشىن جازۋشىلاردان شىعارمالارىن سول تىلدەردە جازۋدى سۇراپ وتىرمىز. سونداي-اق اتا-انالاردى ۇيدە بالالارىمەن انا تىلىندە سويلەسۋگە شاقىرىپ, ۇرپاعىنا انا ءتىلىن ۇيرەتۋگە ۇگىتتەيمىز.
– وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىندا ءبىلىم مەن عىلىم قارقىندى دامىپ وتىرعانىن بىلەمىز. ءسىزدىڭ كوپتەگەن جاستار قوزعالىسىن قولداپ جۇرگەنىڭىزدەن حاباردارمىز.
– ءبىلىم مەن عىلىم, دەنساۋلىق سالالارى مەن باسقاراتىن قوردىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ قاتارىنان سانالادى. ءتورتىنشى وندىرىستىك رەۆوليۋتسيادان كەيىنگى كەزەڭدە ساۋاتتى جاستاردىڭ سانىن ارتتىرىپ, ولاردى كومپيۋتەردى قولدانۋعا, تسيفرلى تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى پايدالانۋعا, عىلىمي زەرتحانالارداعى جۇمىسقا, كىتاپحانالارعا كەلۋگە ۇيرەتەمىز. سەبەبى قازىرگى تاڭدا الەم وسى باعىتقا, عىلىم مەن بىلىمگە بەتتەپ بارادى. وسىنداي كەزەڭدە تسيفرلى تەحنولوگيانى مەڭگەرۋ, ديجيتال ءبىلىم الۋدى مەڭگەرۋ اسا ماڭىزدى.
– جاستار تۋرالى ءسوز ەتتىڭىز. ارينە, وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسى مەن قازاقستان اراسىندا ديپلوماتيالىق بايلانىس ورناعان. ەكى ەلدىڭ جاستارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس قاي دەڭگەيدە؟ ءوزارا ءبىلىم الماسىپ جۇرگەندەر بار ما؟
– بىزگە ەرىپ جۇرگەن سامات دەگەن جىگىت وڭتۇستىك افريكادا ءبىلىمىن شىڭداپ كەلدى. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى قانات تۇمىش مىرزامەن بىرلەسىپ, ءبىزدىڭ قوردان ءۇش ستۋدەنت تاڭدادىق. ولار قازاقستاندا ءبىلىم الادى. قازىر بۇل جۇمىستى تامامداۋعا جاقىنبىز.
سونداي-اق الداعى ۋاقىتتا قازاقستاندىق وقۋ ورىندارىمەن, كومپانيالارمەن كەزدەسىپ, ستۋدەنت الماسۋ بويىنشا كەلىسسوزدەر جۇرگىزەمىز. كەلەشەكتە قازاقستاندىق جاستار وڭتۇستىك افريكا رەسپۋبليكاسىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرىندە وقيدى دەپ ۇمىتتەنەمىز.
– قازىرگى تاڭدا الەمدەگى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى – «اقىل-ويدىڭ كوشۋى», ياعني وقىعان ازاماتتاردىڭ شەتەلگە كەتۋى. سىزدەردە مۇنداي تۇيتكىل بار ما؟ جاستار اراسىنداعى ەڭبەك كوشى-قونىنىڭ الدىن الۋ ءۇشىن قانداي شارالار قابىلدانىپ جاتىر؟
– ارينە, «اقىل-وي اعىنى» بۇكىل الەمدە بار قۇبىلىس. ادەتتە مۇنى سيپاتتاعاندا ءبىلىمدى ازاماتتاردىڭ باسقا ەلگە كەتۋىن ايتادى. بىراق سونىمەن قاتار ەل ىشىندە دە «اقىل-ويدىڭ كوشۋى» كەزدەسەدى. مىسالى, مەن مەديتسينا سالاسىندا ءبىلىم الدىم. رەانيماتسيا ءبولىمىنىڭ مەيىربيكەسى ماماندىعىم بار. قورداعى جۇمىسقا بايلانىستى ول قىزمەتتى تاستاپ كەتۋگە تۋرا كەلدى. ءبىر كاسىپتەگى ماماننىڭ باسقا سالاعا اۋىسىپ كەتۋى دە «اقىل-ويدىڭ كوشۋى» سانالادى.
سونداي-اق ءبىلىم الىپ, شەتەلگە كەتۋ دە بار. مەنىڭشە, مەملەكەت بۇعان جول بەرمەس ءۇشىن حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋى قاجەت. سەبەبى ادامدار باسقا مەملەكەتكە ءوز ەلىنە كوڭىلى تولماعاندىقتان ەمەس, الەۋمەتتىك جاعدايى كوڭىلىنەن شىقپاعان سوڭ كەتەدى. ءيا, كەيدە ءبىر مەملەكەت دەڭگەيىنەن اسىپ ءتۇسىپ, ءوز الەۋەتىن تولىعىمەن پايدالانۋ ءۇشىن شەتەلگە شىعۋعا تۋرا كەلەتىن كەز دە بولادى.
– ءسىز – الەمگە تانىمال ايەل قايراتكەرلەردىڭ ءبىرىسىز. قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق قوعامداستىقتا تالقىلاناتىن ۇلكەن تاقىرىپتىڭ ءبىرى – گەندەرلىك ساياسات. ايەل تەڭدىگى دەگەن تاقىرىپ ءجيى كوتەرىلەدى. وعان بايلانىستى پىكىرىڭىزدى بىلە كەتسەك.
– راسىندا, گەندەرلىك تەڭدىك, ايەلدەر قۇقىعى – قازىرگى تاڭدا وزەكتى ماسەلە. سەبەبى ايەل زاتىن جالپى الىپ قاراساڭىز, نە ىستەسە دە جانداندىرىپ, قۇلپىرتىپ جىبەرەدى. جايقالتا تۇسەدى. اقشا بەرسەڭ, ونى بىرنەشە ەسە قىلىپ قايتارادى. ءۇي بەرسەڭ, ونى شاڭىراعىڭا اينالدىرادى. سوندىقتان گەندەرلىك تەڭدىكتى قالىپتاستىرۋعا تالپىنىپ جاتىرمىز. ارينە, قالاعانىمىزداي دەڭگەيگە ءالى جەتكەنىمىز جوق. بىراق بۇل باعىتتاعى جۇمىسىمىز جالعاسا بەرەدى.
قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە مينيسترلەر كابينەتىندە قىزمەت ەتەتىندەردىڭ جارتىسى ايەلدەر. سونداي-اق ەلگە تانىمال كاسىپكەرلەر اراسىندا دا ايەلدەر وتە كوپ. وسىلايشا, گەندەرلىك تەڭدىك ورنايتىن قوعامعا باپپەن قادام باسىپ كەلەمىز.
– قازاقتار دا ايەلدى قاتتى قۇرمەتتەيدى, قىزداردى تورگە وتىرعىزادى. سوناۋ ورتا عاسىردان بەرى ايشا ءبيبى مازاراتى سەكىلدى ايەلدەرگە ارنالىپ ەسكەرتكىشتەر سالىنعان. وسى ورايدا قازاق داستۇرلەرى مەن افريكالىقتاردىڭ داستۇرلەرى اراسىندا ءوزىڭىز بايقاعان ۇقساستىقتار بار ما؟ ماسەلەن, ءبىز ءۇشىن توي وتە ماڭىزدى. سىزدەردە توي قالاي وتەدى؟
– مەنىڭشە, گەوگرافيالىق تۇرعىدا الشاق جاتقانىمىزعا قاراماستان, الەم حالىقتارىنىڭ مادەنيەتى مەن ءداستۇرى ءوزارا ۇقساس. توي جاساۋ, مەرەكەلەۋ سەكىلدى سالتاناتتى ءىس-شارالاردى تويلاۋدا قازاقتارمەن دە ۇقساستىعىمىز وتە كوپ.
ماسەلەن, بىزدە جاڭا تۇسكەن كەلىن وتباسىنا ءسىڭىسىپ كەتۋ ءۇشىن سونداعى تۋىستارىنا جاڭا ات قويادى. ونىڭ ۇستىنە, كەلىن قويعان اتاۋلاردىڭ ماڭىزى ەرەكشە. ويتكەنى ول سول ادامداردىڭ كەلىنگە قانشالىقتى جاقىن ەكەنىنىنە دە بايلانىستى.
بۇدان بولەك, كەلىنگە تولەنەتىن قالىڭمال دا بار. بۇل – العىس ايتۋ. مىسالى, كۇيەۋ جىگىت قالىڭدىقتى اكەتپەستەن بۇرىن اتا-اناسى ونىڭ ۇيىنە بارىپ, وسى قالىڭمالدى بەرەدى. بىراق بۇل قىزدىڭ قۇنى ەمەس, قۇدالاسقان ادامعا دەگەن قۇرمەتتى بىلدىرەدى. بۇل قاراجات جاس وتباسىنىڭ اياققا تۇرىپ كەتۋىنە جۇمسالادى.
وكىنىشكە قاراي, افريكادا, اسىرەسە, قۇرلىقتىڭ باتىس جاعىندا جاس قىزداردى ەركىنەن تىس ۇلكەندەرگە تۇرمىسقا بەرۋ ءجيى كەزدەسەدى. ايەلدەر قوزعالىسىن قولداۋشى رەتىندە مەن بۇعان قارسىمىن. بالالار مۇنداي وسپادار ارەكەتكە ۇشىراماۋعا ءتيىس.
– بىزدە دە جاڭا تۇسكەن كەلىن كۇيەۋىنىڭ باۋىرلارىنا ات قويادى. بالكىم, كەلىننىڭ ات قويۋى – سول كونە داۋىردەن كەلە جاتقان ورتاق ءداستۇر شىعار.
– ءيا, ايتىپ وتكەنىمدەي, الەم حالىقتارىنىڭ مادەنيەتتەرى وتە ۇقساس. ءسال عانا ايىرماشىلىق بار.
– ءسىز بەلگىلى, ۇلكەن اۋلەتتە دۇنيەگە كەلدىڭىز. بۇل قانداي ارتىقشىلىق بەرەدى, نەندەي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى؟
– بەلگىلى وتباسىندا ءوسۋ – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. بۇل, اسىرەسە, مەنىڭ اتامنىڭ بەدەلىنە بايلانىستى. ول كىسى جاھاندىق تۇلعا, بەيبىتشىلىكتىڭ جارشىسى رەتىندە تانىلدى. وسىلاردىڭ ءبارىن ەسكەرسەك, بىزگە وڭايعا سوققان جوق. سوندىقتان بۇكىل نارسەنى وسى دەڭگەيدە ولشەۋ قاجەت. سوندىقتان مەن كىتاپ جازدىم. مەن ءۇشىن ماڭىزدىسى – ءوز جولىمدى تابۋ. وندا ءوز داۋىسىمدى تاۋىپ, ماقساتىمدى ايقىنداعىم كەلدى. سەبەبى مەنىڭ اتام ومىردەگى ءوز ماقساتىنا قول جەتكىزدى دەپ ويلايمىن. سول سەكىلدى مەنىڭ دە بولاشاعىم ايقىن بولۋعا ءتيىس.
اتا-انالارىمىزدان كوپ نارسە ۇيرەندىك. سونداي-اق شىنايى بولۋدى مەڭگەردىك. سوندىقتان گەندەرلىك تەڭدىكتى ىلگەرىلەتەتىن بەلسەندى بولۋدى, ايەلدەر قۇقىعىن قورعاۋدى قولداۋدى تاڭدادىم. وسىلايشا, قازىر باسشىلىق جاسايتىن قوردىڭ نەگىزىن قالادىم. بۇل دا اتامنىڭ جۇمىسىنىڭ جالعاسى. ءبىزدىڭ قور ادام قۇقىعىن قورعاپ, ءبىلىم, دەنساۋلىق جانە دامۋ سەكىلدى سالالاردى قامتيدى.
مەن باستاماشى بولعان باعىتتىڭ ءبىرى – كوشباسشىلىقتى دامىتۋ باعدارلاماسى. اسىرەسە, جاستاردىڭ بويىنداعى وسى قابىلەتتى اشۋ قاجەت. مۇنى اتام نەلسون ماندەلا دا قاتتى قولداعان. ولار ەرتەڭگى كۇننىڭ كوشباسشىلارىنا اينالۋى كەرەك. ويتكەنى قازىرگى تاڭدا شارتاراپتا بەتكە ۇستار, حالىق سوڭىنان ەرەتىن تۇلعالار ساناۋلى. مۇنىڭ ءبارى قوعامداعى الەۋمەتتىك قيىندىقتارعا اكەلەدى. سوندىقتان بۇۇ اياسىندا «ماندەلا سەكىلدى كوشباسشىلار» اتتى حالىقارالىق باعدارلامانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرمىز.
سونداي-اق وتباسىندا مەن تۇڭعىشتاردىڭ ىشىندەگى تۇڭعىشىمىن. ياعني نەلسون ماندەلانىڭ العاشقى ايەلىنەن تۋعان ۇلدىڭ ءبىرىنشى قىزىمىن. ياكي مەن – اتامنىڭ العاشقى نەمەرەسىمىن. سوندىقتان وتباسىنداعى مەنىڭ ءرولىم ۇلكەن بولدى. باۋىرلارىما اقىل-كەڭەس بەرىپ, العا سۇيرەپ وتىرۋىم قاجەت. سەبەبى ولار مەنەن ۇلگى الادى.
– قازىرگى تاڭدا مەديا سالاسىن الاڭداتاتىن ماسەلەنىڭ ءبىرى – ءباسپاسوزدىڭ وقىلماۋى. ءسىزدىڭ ەلدە گازەت قانشالىقتى وقىلادى, باسپاسوزگە كوزقاراس قانداي؟ جالپى, باسىلىمنىڭ بولاشاعى بار ما؟
– ءباسپاسوز كەزدەسىپ وتىرعان ماسەلە ءتورتىنشى وندىرىستىك رەۆوليۋتسيادان كەيىن تۋىندادى. سەبەبى كوپتەگەن ادام گازەتتىڭ قاعاز نۇسقاسىن ساتىپ العاننان گورى, اقپاراتتى ينتەرنەتتەن وقي سالعىسى كەلەدى. بۇل باسىلىمدار ءۇشىن ۇلكەن تۇيتكىل.
مەنىمەن قاتار بۋىن ءالى دە قاعاز نۇسقاسىن وقۋدى ءجون كورەدى دەپ ويلايمىن. سەبەبى گازەت پەن كىتاپتى پاراقتاپ, ونى ۇستاپ كورىپ, ءيىسىن سەزىنبەسەڭ, اسەر ەتپەيدى. جاس ۇرپاق Kindle سەكىلدى قۇرالدارعا سۇيەنەدى. مەن ونى قولدانا المايمىن. ويتكەنى ماعان كىتاپتى ۇستاپ كورىپ, ءيىسىن يىسكەپ وتىرىپ وقۋ قاجەت. بۇل ۇرپاقتار ساباقتاستىعى اراسىنداعى ماسەلە.
مەنىڭشە, بۇدان شىعار جالعىز جول – ۇرپاق ساباقتاستىعىن قالپىنا كەلتىرىپ, ءوزارا ىمىرالاسۋ قاجەت. ءبىز ولاردىڭ, ولار ءبىزدىڭ ءومىرىمىزدى تۇسىنگەنى ءجون. نەگىزىنەن جاستار كىتاپ وقىعاننان گورى, كينو كورگەندى ۇناتادى. الايدا كىتاپتىڭ استارىنان كينودا بايقالمايتىن كوپتەگەن نارسەنى تابۋعا بولادى.
سونىمەن قاتار ءباسپاسوز ءۇشىن باسىلىمنىڭ كونتەنتى ماڭىزدى. ەگەر گازەتتە تىڭ دەرەكتەر كوپ بولسا, حالىقتىڭ قىزىعۋشىلىعى ارتادى. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى كەزدە مەديانى جاعىمسىز اقپاراتتار جاۋلاپ الدى. بىراق بۇل ادامدى شارشاتىپ جىبەرەدى. وسىندايدا جىلى, جۇرەككە جاقىن كەلەتىن جاڭالىقتاردى كوبىرەك وقىعىڭ كەلەدى. ەندەشە, گازەت باعىتىن وزگەرتىپ, جاعىمدى جاڭالىقتاردى كوبىرەك جازسا, وقىرماندار سانى ارتاتىن ەدى دەپ ويلايمىن.
ينتەرنەتتە قالاعان نارسەنى جازۋعا مۇمكىندىك بار. سونىڭ سالدارىنان وتىرىك اقپارات جەلدەي ەسىپ جۇرەدى. الەمنىڭ مىنا باسىنداعى وقيعا انا باسىنا وزگەرىپ جەتەدى. ماسەلەن, ۆاكتسيناعا قارسىلاردى الايىق. ديجيتال مەديا ولاردىڭ وتىرىگىن تەز تاراتۋعا ۇلەس قوسىپ وتىر.
– انتيۆاكسەرلەردى ەسكە سالىپ ءوتتىڭىز. قازىرگى تاڭدا ءسىزدىڭ ەلدە بۇل ماسەلە قالاي شەشىمىن تاۋىپ وتىر؟
– وكىنىشكە قاراي, انتيۆاكسەرلەر – الەمدىك قوزعالىس. ول ءبىزدىڭ ەلدى دە اينالىپ وتكەن جوق. مىسالى, ەلگە تانىمال سوتتاردىڭ ءبىرى, ءدىنشىل كىسى «ۆاكتسينا زيان» دەپ وتىرىكتى سوعىپ ءجۇر. عىلىمعا ءمان بەرەتىن ادام بولعاندىقتان, مەن دەرەكتەرگە نازار اۋدارامىن. ۆاكتسينانىڭ قالاي اسەر ەتەتىنىنەن حاباردارمىن. ادامدار ەكپە باقىلاۋ, جويۋ ءۇشىن ارنالعان دەگەن اقىلعا قونىمسىز مالىمەتكە سەنبەۋگە ءتيىس.
ۆاكتسينانىڭ تاريحىنا كوز جىبەرسەك, شەشەك سەكىلدى كوپتەگەن اۋرۋ تۇرىنەن وسى ەكپە ارقاسىندا قۇتىلدىق. دەرەكتەردىڭ ءبارى ۆاكتسينانىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر.
– بيىل قازاقستان ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتىپ جاتىر. وسى ورايدا, «ەگەمەن قازاقستان» ارقىلى گازەت وقىرماندارىنا قانداي تىلەك ايتار ەدىڭىز؟
– قازاقستانعا تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ شاقىرتۋىمەن كەلدىم. سوندىقتان ەلباسىنا ريزاشىلىعىمدى ءبىلدىرىپ, زور العىسىمدى جەتكىزگىم كەلەدى. قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قۇتتى بولسىن! «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ وقىرمانى كوپ, زاماناۋي باسىلىمعا اينالا بەرۋىنە تىلەكتەسپىن. گازەت ۇجىمىنا شىعارماشىلىق تابىس تىلەيمىن!
– مازمۇندى سۇحباتىڭىز ءۇشىن راحمەت.
