ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى ۋنيۆەرسيتەتتەر وقىتۋشىلارعا بەكىتىلگەن شەكتى جالاقى مولشەرىنەن تومەن اقى تاعايىنداي المايدى. دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار تىكەلەي ەفيردە قورعالادى. وسى جانە وزگە دە وزگەرىستەر ءبىلىم مەن عىلىم سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءداستۇرلى تامىز كەڭەسىندە ايتىلدى.
2-6 جاسقا دەيىنگى بالالاردىڭ 83,6%-ى بالاباقشامەن قامتىلعان
جيىندا ءسوز العان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ الدىمەن قيىن كەزەڭدە ابىرويمەن ەڭبەك ەتە بىلگەن پەداگوگتەر قاۋىمىنا العىسىن ايتتى. سودان سوڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەرگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن توقتالدى.
– بالالاردى ەرتە جاستان دامىتۋ ءبىز ءۇشىن ەرەكشە ماڭىزعا يە. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ساتىسىنا ارقاشان قاجەتتى دەڭگەيدە نازار اۋدارىلمادى. كوبىنە ساندىق كورسەتكىشتەرگە ءمان بەرىپ, ساپا جاعىنا كوڭىل بولىنبەي قالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مودەلى ازىرلەندى. جاڭا مودەلدى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل ءۇشىن مەملەكەتتىك ستاندارتقا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى جانە ويىن ارقىلى وقىتۋ قاعيداتى نەگىزىندە ۇلگىلىك وقۋ باعدارلامالارى قايتا قارالادى. سونىمەن قاتار بالالاردى ەرتە دامىتۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ جۇمىستارى الداعى قىركۇيەكتە اياقتالادى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, 3 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى بىلىممەن قامتۋ 2021 جىلى 98,1%-عا جەتتى. 2 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى بالالاردى بالاباقشامەن قامتۋ دەڭگەيى 83,6%-دى قۇرادى. بالالاردى بالاباقشامەن تولىق قامتۋ ءۇشىن مەملەكەت-جەكەشەلىك ارىپتەستىك نەگىزىندە بالاباقشالاردىڭ سانىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جالعاسىن تابادى.
– جەكەمەنشىك بالاباقشالاردى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ ۆاۋچەرلىك تەتىكتى ەنگىزۋ جولىمەن جالعاسادى. بۇل ءۇشىن ءبىر تاربيەلەنۋشىگە جان باسىنا شاققانداعى نورماتيۆ 31 مىڭنان 40 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. ۆاۋچەرلىك قارجىلاندىرۋ كەزىندە اقشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا ەمەس, بالاعا تۇسەدى. بۇل دەگەنىمىز, اتا-انا ءوز بالاسىنا جەكە نەمەسە مەملەكەتتىك, كەز كەلگەن بالاباقشانى تاڭداي الادى جانە مەملەكەت وعان بولەتىن ۆاۋچەردىڭ قىزمەتتەرىن تولەيدى. وسىلايشا, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن باعالايتىن ءبىلىم باسقارماسى ەمەس, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىن تۇتىنۋشىنىڭ ءوزى بولادى. جاز ايلارىندا بالالاردىڭ مەكتەپالدى دايارلىعى كۇشەيتىلەدى, ساۋاتتىلىق جانە ماتەماتيكا بويىنشا وقىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. سونداي-اق بالالاردى ەرتە دامىتۋ ينستيتۋتىن قۇرۋ جانە ECERS تاۋەلسىز باعالاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلەدى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ۆەدومستۆو بيۋدجەتىنىڭ كوپ بولىگى پەداگوگتەرگە جالاقى تولەۋگە كەتەدى
ورتا ءبىلىم بەرۋدەگى ەڭ ماڭىزدى جاڭالىق – «الىپپە» وقۋلىعىنىڭ مەكتەپ باعدارلاماسىنا قايتارىلعانى. 1 قىركۇيەكتە مەكتەپ تابالدىرىعىن العاش اتتاعان بارلىق ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىسى العاشقى وقۋلىعى رەتىندە «الىپپەنى» سالتاناتتى تۇردە قولعا الادى. «الىپپە» احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ادىستەمەسى بويىنشا جاسالعان. الدىمەن دىبىستار, ارىپتەر, سودان كەيىن بۋىندار مەن سوزدەر زەردەلەنەدى. «الىپپە» وقۋلىعىنىڭ كومەگىمەن ءبىرىنشى سىنىپ وقۋشىلارى شاعىن ماتىندەردى وقىپ, ءتۇسىنىپ, قاراپايىم سوزدەر, سويلەمدەر جازۋدى ۇيرەنەدى.
– وقۋ جىلى ءداستۇرلى فورماتتا باستالادى. بىراق تولىعىمەن وسى فورماتقا اۋىسىپ كەتۋدىڭ قاجەتى جوق. ءبىز «پاندەميا ساباقتارىن» ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. كارانتين كەزىندەگى قاشىقتان وقىتۋ فورماتىندا يگەرگەن جاڭا داعدىلاردى ءارى قاراي دا قولدانۋىمىز كەرەك. سول سەبەپتى Google class room, ءبىلىم بەرۋ پلاتفورمالارىمەن وقۋ پروتسەسىن جۇرگىزۋ سەكىلدى جۇمىستاردى جالعاستىرا بەرۋىمىز قاجەت, – دەدى مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ.
مينيستر بايانداعانداي, 2023 جىلعا قاراي مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى تاعى ەكى ەسە ارتادى. ەسكە سالا كەتسەك, 2020 جىلى پەداگوگتەردىڭ جالاقىسى 25%-عا, 2021 جىلى تاعى 25%-عا ءوستى. بۇدان باسقا, بىلىكتىلىك ساناتى ءۇشىن قوسىمشا اقىلار 30-دان 50%-عا دەيىن ۇلعايتىلدى. داپتەرلەردى تەكسەرگەنى ءۇشىن, سونداي-اق سىنىپ جەتەكشىلىگى ءۇشىن مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسە ارتتى. تالىمگەرلىك ءۇشىن قوسىمشا اقىنىڭ جاڭا ساناتى پايدا بولدى. ۆەدومستۆو بيۋدجەتىنىڭ نەگىزگى بولىگى پەداگوگتەرگە جالاقى تولەۋگە جۇمسالادى.
– سونىمەن بىرگە پەداگوگيكالىق ماماندىقتارداعى ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى 42 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىلدى. پەداگوگتەردى ىنتالاندىرۋ مەن قارجىلىق كوتەرمەلەۋدىڭ بارلىق شاراسى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن بىلىكتى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. بۇل رەتتە ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاعدايلار جاساۋمەن قاتار, ۆەدومستۆو پەداگوگتەرگە قويىلاتىن تالاپتاردى دا كۇشەيتەدى. مىسالى, پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسكىسى كەلەتىندەر ءۇشىن شەكتى بالل 50-دەن 75 بالعا دەيىن كوتەرىلدى. قازىردىڭ وزىندە پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا تۇسكەندەردىڭ ورتاشا بالى 90 بالعا دەيىن ارتقان, – دەدى مينيستر.
ورتا ءبىلىم سالاسىنداعى تاعى ءبىر ماڭىزدى جايت, ەگەر بۇرىن مۇعالىمدەردى جۇمىسقا قابىلداۋ تۋرالى شەشىمدى مەكتەپ ديرەكتورى قابىلداسا, بيىلعى قىركۇيەكتەن باستاپ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ پروتسەسى كونكۋرس ارقىلى وتكىزىلەدى.
مەكتەپ ديرەكتورلارى اراسىندا مۇعالىمدەردەن تومەن ەڭبەكاقى الاتىندارى بار. سول سەبەپتى كوپ مىقتى ماماندار مەكتەپتەگى باسشىلىق قىزمەتتەردەن قاشادى. وسىعان وراي مەكتەپ ديرەكتورلارىنا جالاقى تولەۋ جۇيەسى قايتا قارالماق.
– قازىرگى كەزدە مەكتەپ باسشىلىعىنىڭ جالاقى ماسەلەسى وزەكتى بولىپ تۇر. جالاقىنىڭ قازىرگى دەڭگەيىنە قاراپ, باسەكەگە قابىلەتتى مەنەدجەرلەر باسشىلىق قىزمەتكە بارۋعا قىزىقپايدى. جالپى, ۇزدىك پەداگوگتەر مەكتەپ ديرەكتورى نەمەسە وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى لاۋازىمىنا بارمايدى. مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ جالاقىسى ۇستازدىڭ ەڭبەكاقىسىنان تومەن بولاتىن جاعدايلار ءجيى كەزدەسەدى. بۇل تۇرعىدا تاۋەكەلدەر دەڭگەيى ءارتۇرلى ەكەنى بەلگىلى. مينيسترلىك مەكتەپ ديرەكتورلارىنا جالاقى تولەۋ جۇيەسىنە وزگەرىس ەنگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ ەڭبەكاقىسىن كوتەرۋمەن بىرگە ولاردى تاڭداۋ تالاپتارى دا كۇشەيتىلمەك. الداعى قىركۇيەكتەن باستاپ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى باسشىلارىن روتاتسيالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلەدى. بۇل مەملەكەتتىك مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا ءبىلىم بەرۋ, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك, ورتا بىلىمنەن كەيىنگى جانە قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنا قاتىستى. بۇعان دەيىن «مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ ءبىرىنشى باسشىلارىنا روتاتسيا جۇرگىزۋ قاعيدالارىنىڭ» جوباسى دايىندالعان ەدى. وسى قاعيدا مەكتەپ باسشىلارى اراسىنداعى لاۋازىمدىق اۋىسۋ ءتارتىبىن ايقىندايدى. بۇل جۇيە ءبىر ورىندا 20-30 جىل بويى وتىرعان ديرەكتورلاردى ورنىنان قوزعاۋعا, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان.
بۇدان بىلاي قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ دە جان باسىنا قارجىلاندىرۋ تەتىگى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. وسىعان سايكەس جەكەمەنشىك قوسىمشا ءبىلىم بەرەتىن ورتالىقتار دا مەملەكەتتەن تاپسىرىس الىپ, قوسىمشا ءبىلىم بەرۋمەن اينالىسا الادى. بۇل جۇيە ءار بالانى قوسىمشا بىلىممەن مۇمكىندىگىنشە جەدەل قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, سەبەبى ۇكىمەتتەن قاراستىرىلاتىن قارجى ەندى قانداي دا ءبىر مەملەكەتتىك قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنا ەمەس, بالاعا بەرىلەدى.
– سونىڭ ىشىندە سپورتتىق سەكتسيالار سانىن ارتتىرۋ كەرەك. بىلتىر ءبىز ماڭىزدى شەشىم قابىلدادىق. مەكتەپتەردەگى دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمدەرىنە اپتاسىنا كەمى ءۇش رەت قوسىمشا سپورت سەكتسياسىن وتكىزگەنى ءۇشىن 18 مىڭعا جۋىق ۇستەمەاقى تولەنەدى. وسى وزگەرىس الداعى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ەنگىزىلەدى, – دەدى مينيستر.
ستۋدەنتتەردىڭ وندىرىستەگى ونىمدەرىن ساتۋعا بولادى
الداعى ۋاقىتتا ۋنيۆەرسيتەتتەرگە عانا ەمەس, كوللەدجدەرگە دە اكادەميالىق دەربەستىك بەرىلەدى.
– كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى نەعۇرلىم يكەمدى جانە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ەڭ تالاپ ەتىلەتىن قۇزىرەتتەرىن قالىپتاستىرۋعا باعدارلانادى. قازاقستاندىق كوللەدجدەرگە اكادەميالىق دەربەستىك بەرىلدى. ەندى ولاردىڭ وزدەرى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرلەسىپ, ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنى مەن وقۋ مەرزىمدەرىن ايقىندايدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى ستۋدەنتتەرگە قاجەتتى بىلىكتىلىكتى الۋعا جانە قىسقا مەرزىمدە جۇمىسقا ورنالاسۋعا, ال قاجەت بولعان جاعدايدا قوسىمشا باسقا بىلىكتىلىكتى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل شارالار وندىرىستەگى تەحنولوگيالىق وزگەرىستەرگە جانە ەڭبەك نارىعىنىڭ سۇرانىستارىنا بەيىمدەلۋگە جاعداي جاسايدى. وسىلايشا, كوللەدجدەر جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەتىن مامانداردى دايارلايدى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 9-سىنىپتى بىتىرگەن وقۋشىلار تۇگەلىمەن «بارشاعا ارنالعان تەگىن كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم» جوباسى بويىنشا بىلىممەن قامتاماسىز ەتىلگەن جوق. سول سەبەپتى اكىمدىكتەر وسى جوبا بويىنشا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا كوڭىل ءبولۋى ءتيىس. كەلەسى ماسەلە – كوللەدجدەردى ساپالى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ. قازىرگى تاڭدا 300-دەن اسا كوللەدج پەداگوگتەرى كاتەگورياسىنا قاراي 30-دان 50 پايىزعا دەيىن, ال كوللەدج ديرەكتورلارى 30-دان 100 پايىزعا دەيىن ۇستەماقى الا الادى.
– كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى جوبا – «جاس مامان». اتالعان جوبا قازىرگى تاڭدا 180-گە جۋىق كوللەدجدى جاس مامانداردى دايارلاۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعارۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. بۇل سوڭعى ۇلگىدەگى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن قامتاماسىز ەتۋ عانا ەمەس, وقىتۋ باعدارلاماسىنىڭ مازمۇنىن دا جاڭارتۋدى قامتيدى. جاقىندا ءبىز كوللەدجدەرگە جاڭا مۇمكىندىك سىيلايتىن نورمانى ەنگىزدىك. ەندى ەلىمىزدەگى كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى وزدەرىندە دايارلانىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ وقۋ-وندىرىستىك كەزەڭدە ازىرلەگەن ونىمدەرىن ساتىلىمعا شىعارا الادى, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
وقىتۋشىلار جالاقىسىنىڭ شەكتى مولشەرى بەكىتىلدى
جوعارى وقۋ ورىندارى 4 ليگاعا بولىنەدى. حالىقارالىق ستاندارتتارعا تولىعىمەن ساي جۇمىس ىستەيتىن ۋنيۆەرسيتەتتەر 1-ليگاعا جاتقىزىلىپ, تولىققاندى اكادەميالىق ەركىندىككە يە بولادى. 2-ليگاعا جاتاتىن ۇلتتىق دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر دە ءتۇرلى تەكسەرىستەردەن بوساتىلادى. ال 3-ساتىداعى وڭىرلىك جوو تومەن باعالاۋعا ۇشىراعاندا باقىلاۋعا الىنادى. سوڭعى ساتىداعى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قاتاڭ تالاپتار قويىلىپ, ءاردايىم مەملەكەتتىڭ باقىلاۋىندا بولادى.
– ليگاعا ءبولۋ – ماڭىزدى باعىت. 1-2-ليگاعا جاتقىزىلعان ۋنيۆەرسيتەتتەرگە اكادەميالىق دەربەستىك بويىنشا بارلىق مۇمكىندىكتى بەرەمىز, بۇل جوعارى وقۋ ورىندارى تولىعىمەن ءبىزدىڭ تالاپتارعا ساي, جوعارى دەڭگەيدەگى وقۋ ورىندارى دەپ ساناپ, تەك قانا قولداۋ كورسەتىپ وتىرامىز. 3-4-ليگاعا جاتقىزىلعان جوعارى وقۋ ورىندارىنا بارلىق تەكسەرىس, مونيتورينگ جۇمىستارى, ت.ب. تالاپتارى كۇشەيتىلەدى. وسى جۇمىستاردى ءبىز كەلەسى وقۋ جىلىندا اياقتايمىز. بۇدان بولەك جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى اكادەميالىق ادالدىق ماسەلەسى دە – وتە وزەكتى. مەن جاقىندا عانا رەكتورلارمەن كەزدەسىپ, ولارعا وسى وقۋ جىلىنان باستاپ اكادەميالىق ادالدىققا, سىبايلاس جەمقورلىققا قاتىستى قانداي دا ءبىر فاكت انىقتالسا, جۇمىستان شىعارۋعا دەيىن شەشىمدەر قابىلداناتىنىن ايتتىم. وزەكتى ماسەلەنى تۇبەگەيلى شەشىپ وتىرعان ۋنيۆەرسيتەتتەر جەتەرلىك. دەمەك, بارلىعىندا سونداي دەڭگەيگە شىعارۋعا بولادى. مەنىڭشە, مۇنىڭ ءبارى ءبىرىنشى باسشىنىڭ مەنەدجەرلىگىنە بايلانىستى, – دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.
ا.ايماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى قىركۇيەكتەن باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراستى ۋنيۆەرسيتەتتەر وقىتۋشىلارىنىڭ شەكتى جالاقىسى بەكىتىلدى. قاتارداعى قاراپايىم وقىتۋشىلاردىڭ ەڭبەكاقىسى 200 مىڭ, اعا وقىتۋشىلاردىكى 230 مىڭ, پروفەسسورلاردا 350 مىڭ تەڭگەدەن جوعارى بولۋى ءتيىس.
ەلىمىزدەگى جوعارى وقۋ ورىندارى بيىل ءوز تۇلەكتەرىنە وزىندىك ۇلگىدەگى ديپلوم بەرۋدى باستادى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تاجىريبەسى بويىنشا يننوۆاتسيالار مەن سەرپىندى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ وزىق عىلىمي-تەحنيكالىق ورتالىقتارىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قوس وڭىردە ەكى ۋنيۆەرسيتەت قۇرىلادى.
دوكتورلىق ديسسەرتاتسيالار قولجەتىمدى بولادى
– عىلىمي ديسسەرتاتسيا قورعاۋدىڭ ەرەجەلەرى وزگەردى. دوكتورلىق دارەجە الۋ ءۇشىن ۇمىتكەرلەر عىلىمي جۇمىسىن تىكەلەي ەفيردە قورعايدى. ەكىنشىدەن, 2021 جىلدان باستاپ قورعالعان عىلىمي ەڭبەكتەر جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جانە ۇلتتىق ساراپتاما ورتالىعىنىڭ سايتىنا ورنالاستىرىلادى. بىزدە اكادەميالىق جۇمىستاردىڭ رەپوزيتوريى بولادى. بارلىق ەسسە, ديسسەرتاتسيا, ماگيسترلىك, دوكتورلىق, كۋرستىق, ديپلومدىق جۇمىستار بۇدان بىلاي عىلىمي جۇمىستاردىڭ ءبىر رەپوزيتوريى ارقىلى تەكسەرىلەدى. وسى جۇيە قانداي دا ءبىر جۇمىستى ەكىنشى رەت جازۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. كەلەسى جىلى ەنگىزىلەتىن بۇل جۇيە – ستۋدەنتتەر مەن عىلىمي الەمدە اكادەميالىق ادالدىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايتىن تاعى ءبىر ۇلكەن قادام, – دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ءمينيستردىڭ ويىنشا, پاندەميا بىزگە عىلىمنىڭ ادامزات ومىرىندە قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن انىق كورسەتىپ بەردى. ۆەدومستۆونىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى – عىلىمدى دامىتۋ. قازاقستاندىق عالىمدار كوروناۆيرۋسقا قارسى وتاندىق ۆاكتسينانى ازىرلەپ, ءتول عىلىمنىڭ الەۋەتى جوعارى ەكەنىن دالەلدەدى. Qaz-Vac ۆاكتسيناسىن كلينيكالىق سىناقتان وتكىزۋدىڭ ەكى كەزەڭىندەگى ناتيجەلەر حالىقارالىق رەتسەنزيالانعان جۋرنالدا جاريالاندى. مينيسترلىك وتاندىق ۆاكتسينانى ازىرلەگەن ينستيتۋتتى كەشەندى قولداۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر.
