تاريحي تامىرى تەرەڭگە كەتەتىن تۇركىستان توپىراعىندا ءبىر ءۇيدىڭ بالاسىنداي, ءبىر قولدىڭ بەس ساۋساعىنداي بىرگە ورنالاسقان باۋىرلاس ەلدەر مەن حالىقتاردىڭ ىنتىماقتاستىعى دا باعزى زاماننان باستاۋ الادى. بىردە بىرىگىپ, كەيدە ءبولىنىپ ءارتۇرلى اتاۋمەن جاپسارلاس ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن تاعدىرلاس, تامىرلاس جۇرتتار كەڭەستىك كەزەڭدە بەس رەسپۋبليكاعا بولىنگەن ايماقتاعى ينتەگراتسيا ۇعىمى وسىدان تۋرا 30 جىل بۇرىن, دالىرەك ايتقاندا 1991 جىلعى 13 جەلتوقساندا قازاقستان, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستان باسشىلارىنىڭ اشحابادتاعى العاشقى باسقوسۋىندا كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ەدى. ءتىپتى سول جيىندا ايماقتىڭ تاريحي «تۇركىستان» اتىن جانداندىرۋ تۋرالى دا ايتىلعان بولاتىن. الايدا 1992 جىلدان باستاپ, تاجىكستاندا بۇرق ەتە قالعان ازاماتتىق سوعىس پەن تۇرىكمەنستاننىڭ «بەيتاراپ ەل» مارتەبەسىن الۋى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىسكە تەرىس اسەرىن تيگىزدى. دەگەنمەن, قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستان 1993 جىلى ەكونوميكالىق وداق قۇرۋ تۋرالى شارتقا قول قويىپ, 1994 جىلى ء«بىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك» جاريالاندى. 1995 جىلى ءۇش ەلدىڭ ۇيىمى ورتالىق ازيا وداعى بولىپ اتالسا, 1998 جىلى ۇيىم «ورتالىق ازيا ەكونوميكالىق وداعى» بولىپ قايتا قۇرىلدى. اقىرىندا بۇل ۇدەرىس «ورتالىق ازيا ىنتىماقتاستىق ۇيىمى» دەگەن اتقا يە بولدى.
وسىنداي ىزگى نيەتپەن باستالعان ايماقتىق ينتەگراتسيا كەيبىر ەلدەردىڭ ۇستانىمىنا بايلانىستى جۇزەگە اسپاي, تەك قاعاز جۇزىندە قالعانى بەلگىلى. 2007 جىلى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ۇدەرىستى جىلجىتۋ ماقساتىندا ايماقتاعى بەس ەلدى قامتيتىن ورتالىق ازيا وداعىن قۇرۋدى ۇسىنعان. وسىلايشا, ايماق ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسيا قۇرۋداعى ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالدى.
ارادا 10 جىل وتكەننەن كەيىن وزبەكستانداعى بيلىكتىڭ اۋىسۋىنا بايلانىستى جاڭا مۇمكىندىك پايدا بولدى. وزبەكستاننىڭ جاڭا پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيەيوۆ ورتالىق ازيا ايماعىن تاشكەنتتىڭ باسىمدىعى دەپ جاريالادى جانە 2017 جىلى بۇۇ باس اسسامبلەياسىندا سويلەگەن سوزىندە ايماقتىق ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستى قايتا جانداندىرۋدى ۇسىندى. دەگەنمەن, بۇل جولى تاراپتار «اقىرىن ءجۇرىپ, انىق باسىپ», تىم امبيتسيالى «وداق», ءتىپتى «سامميت» دەگەن سوزدەردى قولدانباۋعا تىرىستى. 2018 جىلى ناۋرىزدا نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتكەن العاشقى باسقوسۋ جاي عانا «كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ, كەڭەسۋ» دەپ اتالدى. ەكىنشى باسقوسۋ 2019 جىلدىڭ قاراشا ايىندا تاشكەنتتە ءوتتى. بۇل كەزدەسۋلەردە جيىندى جىلىنا ءبىر رەت وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. وسىلايشا, ايماقتىق ينتەگراتسيانىڭ ەكىنشى كەزەڭى باستالدى.
رەسمي تۇردە «ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى» دەپ اتالاتىن بۇل جيىندار, شىنىن ايتقاندا, الدەقايدا ءتيىمدى بولىپ شىقتى. ويتكەنى بۇل جولى ايماق ەلدەرى ناقتى ماسەلەلەردى شەشۋگە تىرىستى. ونىڭ ۇستىنە, ايماق ەلدەرى وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك قالىپتاسۋ كەزەڭىن اياقتاعان بولاتىن. سوندىقتان ەكىنشى كەزەڭدى تۇراقتى ينستيتۋتتىق تەتىكتەردى ورناتۋمەن سيپاتتاۋعا بولادى. بۇل كەزەڭنىڭ نەگىزگى ماقساتى – جالپى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ ءۇشىن ءار ءتۇرلى سالالاردا پلاتفورمالار قۇرۋ. اتاپ ايتقاندا, جىل سايىن پرەزيدەنتتەر, پرەمەر-مينيسترلەر جانە مينيسترلەر دەڭگەيىندە كەزدەسۋلەر جوسپارلانعان.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنىڭ ءۇشىنشى باسقوسۋى باستاپقىدا 2020 جىلى قىرعىزستاندا وتەدى دەپ جوسپارلانعان ەدى. بىراق كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى كەزدەسۋ 2021 جىلعا شەگەرىلدى. ال 2020 جىلدىڭ قازان ايىندا تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى كەزدەسۋدى تۇرىكمەنستاندا وتكىزۋدى ۇسىندى.
2021 جىلى 6 تامىزدا تۇرىكمەنستاننىڭ «اۆازا» ۇلتتىق تۋريستىك ايماعىندا وتكەن ءۇشىنشى باسقوسۋعا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بارلىعى قاتىستى. بۇل ءبىر جاعىنان اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە بايلانىستى زامان تالابى بولسا, ەكىنشى جاعىنان ايماق ەلدەرى وزدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە قانشالىقتى تاۋەلدى ەكەنىن سەزىندى. قۇرلىقتىڭ ىشكى جاعىندا, حالىقارالىق تەڭىز جولدارىنان الشاقتا ورنالاسقان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ حالىقارالىق نارىققا شىعۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋلارى ءۇشىن جەكە-جەكە ەل رەتىندە ەمەس, ءبىرتۇتاس ايماق رەتىندە ارەكەت ەتۋى كەرەك ەكەنى انىق بايقالدى. سونداي-اق ايماقتاعى ەكولوگيا, سۋ, تاسىمال, كوشى-قون سياقتى ماسەلەلەردى تەك بىرلەسە وتىرىپ قانا شەشۋگە بولاتىنى تۇسىنىكتى بولدى.
وسى رەتتە اقوردانىڭ 1990 جىلداردان بەرى ۇستانىپ كەلە جاتقان ايماقتىق ينتەگراتسيالارعا باسىمدىق بەرۋ ۇستانىمىنىڭ قانشالىقتى دۇرىس ەكەنىنە كوز جەتكىزىلدى. بۇدان دا ماڭىزدىسى, ايماق ەلدەرى ءوز ماسەلەلەرىن ءۇشىنشى جاقتاردى, اسىرەسە, ءىرى دەرجاۆالاردى ارالاستىرماي, وزدەرى شەشۋى كەرەك ەكەندىگىن ءتۇسىندى. باسقاشا ايتقاندا, ايماق ەلدەرى ورتالىق ازيانىڭ حالىقارالىق ساياساتتىڭ وبەكتىسى رەتىندە ەمەس, سۋبەكتىسى رەتىندە ارەكەت ەتۋ كەرەكتىگىن جاقسى ءتۇسىندى. وسى رەتتە كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا قابىلدانعان بىرلەسكەن مالىمدەمەدەگى: «مەملەكەتتەر باسشىلارى ءوز ەلدەرىنىڭ الەۋەتىن وڭىردە قاۋىپسىز, تۇراقتى, كەڭ جانە اشىق ارىپتەستىككە ارنالعان كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ مۇددەسىنە پايدالانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتەدى. وسىعان وراي, تاراپتار سىرتقى ىستەر مينيسترلىكتەرى, ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەر, كونسۋلدىق مەكەمەلەر, سونداي-اق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ بۇۇ جانىنداعى تۇراقتى وكىلدىكتەرى مەن باسقا دا حالىقارالىق ۇيىمدار جەلىسى بويىنشا كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋدىڭ, بايلانىستار مەن ولاردى نىعايتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ كورسەتەدى», دەگەن سوزدەر ورتاق ۇستانىمدى ايشىقتاپ تۇر.
بۇل رەتتە ايماق ەلدەرى ءوز ارالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ باسقا, ءۇشىنشى جاققا قارسى ەمەس ەكەندىگىن جانە كورشى ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنە قاراما-قايشى كەلمەيتىندىگىن كورسەتۋ ماقساتىندا بۇۇ ۇيىمىنىڭ شەڭبەرىندە ارەكەت ەتۋدە. مىسالعا, اۆازا باسقوسۋىنا ايماق ەلدەرى كوشباسشىلارىمەن بىرگە, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا ارنايى وكىلى, بۇۇ ورتالىق ازيا ءۇشىن پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا جونىندەگى ايماقتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ناتاليا گەرماننىڭ قاتىسۋى وتە ماڭىزدى. بۇل جاعداي ءبىر جاعىنان ايماقتىڭ جاھاندىق دەڭگەيدە ماڭىزدى ەكەنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەپ تۇرسا, ەكىنشى جاعىنان ايماق ەلدەرىنىڭ بۇۇ شەڭبەرىندە ءىس-قيمىل جاساپ جاتقانىن كورسەتەدى. سونداي-اق بىرلەسكەن مالىمدەمەدە بۇۇ-عا ءجيى سىلتەمە جاسالۋى دا بەكەردەن-بەكەر ەمەس.
باسقوسۋدا تاراپتار ايماق ەلدەرى اراسىنداعى ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى اسپەكتىلەرىن قاراستىردى. ايماقتىق تۇراقتىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا سىندارلى پىكىر الماسۋ ءوتتى. ولار سونداي-اق ايماق ەلدەرىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى اراسىنداعى بەسجاقتى كەزدەسۋلەر ارقىلى سىرتقى ساياسي ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە كەلىستى.
كەزدەسۋ بارىسىندا پرەزيدەنتتەر 2019 جىلدىڭ 29 قاراشاسىندا تاشكەنتتە وتكەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە قابىلدانعان قارارلاردىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردى تالقىلادى. تاراپتار گەوساياسي تۇرعىدان العاندا, ايماقتىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار تاراپتار گەوەكونوميكالىق پەرسپەكتيۆالار جانە عاسىرلار بويى تاريحي, رۋحاني جانە مادەني بايلانىستار بىرىكتىرگەن ەلدەر اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك, سەنىم مەن ءوزارا سىيلاستىقتىڭ جوعارى دەڭگەيىنە توقتالدى. مۇنىڭ ءبارى تەك ايماققا عانا ەمەس, جالپى ەۋرازياعا وڭ اسەر ەتەتىنى باسا ايتىلدى.
ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ارىپتeستىك ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا, كولىك-كوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى ايماق ەلدەرىنىڭ ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە, اتاپ ايتقاندا, قازىرگى جولداردىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە جاڭا كولىك دالىزدەرىن قۇرۋعا نازار اۋدارىلدى. پرەزيدەنتتەر ساۋدا بايلانىستارىن دامىتۋ, ەكسپورتتىق جانە يمپورتتىق وپەراتسيالاردى ۇلعايتۋ جونىندە پىكىر الماستى. ءوزارا تاۋار اينالىمى مەن وندىرىستىك كووپەراتسيانى ءارتاراپتاندىرۋ تۋرالى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى.
كەزدەسۋدىڭ كۇن ءتارتىبىنىڭ نەگىزگى قۇرامداس بولىكتەرىنىڭ ءبىرى – ايماق ەلدەرىنىڭ پاندەمياعا قارسى كۇش-جىگەرىن شوعىرلاندىرۋ بولدى. پرەزيدەنتتەر جاڭا ءتيپتى ينفەكتسيالاردىڭ تابيعاتىن زەرتتەۋ, سونىمەن قاتار جۇقپالى اۋرۋلاردى ەمدەۋ مەن الدىن الۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن قولدانۋ سالاسىنداعى بىرلەسكەن زەرتتەۋلەردى ۇيىمداستىرۋعا جانە ىنتالاندىرۋعا كەلىستى. كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ بىرلەسكەن مالىمدەمەسى قابىلداندى. ءتورتىنشى كەزدەسۋدى قىرعىزستاندا وتكىزۋ ۇيعارىلدى.
جيىندا پرەزيدەنتتەر تاراپىنان كوتەرىلگەن ماسەلەلەردىڭ اراسىندا اۋعانستان دا بولدى. بىرلەسكەن مالىمدەمەدە بۇل ماسەلە: «تاراپتار كورشى اۋعانستانداعى جاعدايدىڭ جۋىق اراداعى رەتتەلۋى ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ مەن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن راستايدى. وسىعان وراي, تاراپتار اۋعان قوعامىنداعى ازاماتتىق بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمگە جەدەل قول جەتكىزۋگە جان-جاقتى كومەك كورسەتۋگە دايىن ەكەندىكتەرىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا تاراپتار بارلىق مۇددەلى مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرۋگە جانە ونى الەمدىك شارۋاشىلىق بايلانىستارعا تارتۋعا باعىتتالعان كۇش-ارەكەتتەرىن قولدايدى» دەگەن جولدار ارقىلى كورىنىس تاپتى.
سونداي-اق مالىمدەمەدە تاراپتاردىڭ ءوڭىردى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن جۇيەلى تۇردە قاراۋ ءۇشىن تۇراقتى جۇمىس ىستەيتىن كونسۋلتاتيۆتىك پلاتفورما رەتىندە «ورتالىق ازياداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ديالوگ» قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋدى قولداعانى ايتىلادى. دەمەك ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى پرەزيدەنتتەردىڭ ۇدايى نازارىندا بولادى.
ايماقتىق ينتەگراتسيا تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەدە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ ورتاق مۇددەلەر نەگىزىندە ورتاق بولاشاققا دەگەن ۇمتىلىسى ايقىن اڭعارىلادى. مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆولارعا ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەلەسى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە «XXI عاسىردا ورتالىق ازيانى دامىتۋ ماقساتىندا دوستىق, تاتۋ كورشىلىك جانە ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتقا» قول قويۋدى دايىنداۋدى تاپسىرۋى ايماق ەلدەرىنىڭ ورتاق بولاشاقتى قۇرۋ نيەتىن كورسەتەدى. سونداي-اق مالىمدەمەدە ايتىلعان «2022-2024 جىلدارعا ارنالعان وڭىرلىك ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى» ايماق ەلدەرىنىڭ ينتەگراتسيا ماسەلەسى – باسقوسۋلاردا عانا تالقىلايتىن تاقىرىپ ەمەس, ىسكە اسىرىلۋى ۇنەمى باقىلاۋدا بولاتىن پراكتيكالىق ماسەلە ەكەنىن ناقتىلادى. بۇعان قوسا, پرەزيدەنتتەردىڭ «ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرىنىڭ بىرىڭعاي ءرامىزىن پايدالانۋ» تۋرالى شەشىم قابىلداۋى جانە ول تۋرالى ەرەجەنى ماقۇلداۋى ايماق ەلدەرىنىڭ ورتاق ۇعىمدار مەن ورتاق رامىزدەر نەگىزىندە بىرلەسۋ ماقساتىن كورسەتەدى.
قازاقستان تۇرعىسىنان قاراعاندا, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىندە كوتەرىلگەن ماسەلەلەر جانە بىرلەسكەن مالىمدەمەگە ەنگەن ۇسىنىستار قازاقستاننىڭ وتىز جىلدان بەرى كوتەرىپ كەلە جاتقان ماسەلەلەرىنىڭ ناقتى جۇزەگە اسا باستاعانىن كورسەتەدى. وسى رەتتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ساياساتىن ساباقتاستىقپەن جالعاستىرىپ وتىرعانىن ايتۋعا بولادى. بۇل قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنە العاش قاتىسۋى بولعانىمەن, ونىڭ ديپلوماتيالىق تاجىريبەسى مول ساياساتكەر ەكەندىگى كەزدەسۋدە ايقىن كورىنىپ تۇردى. اسىرەسە, بىرلەسكەن مالىمدەمەدەن جانە ايماقتاعى تۇيتكىلدى تۇيىندەردى بۇۇ شەڭبەرىندە شەشۋگە دەگەن ۇمتىلىستان پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ قولتاڭباسىن انىق اڭعارۋعا بولادى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەزدەسۋدە سويلەگەن سوزىندە «بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ءبىر-بىرىمىزبەن بولماشى باسەكەلەستىككە جول بەرمەۋىمىز قاجەت. بۇل ماسەلەدە ء«ححى عاسىردا ورتالىق ازيانى دامىتۋ ماقساتىنداعى دوستىق, تاتۋ كورشىلىك, ىنتىماقتاستىق جونىندەگى كەلىسىمگە» تەز ارادا قول قويۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. تاراپتاردىڭ جۋىق ارادا وسىناۋ تاريحي كەلىسىمگە قول قويۋعا دايىن بولۋىن قۇپتايمىز. حالىقارالىق اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردە بارىنشا ورتاق ۇستانىم بىلدىرسەك, الەمدىك قاۋىمداستىققا كەلىسىم تاپقان ورتاق ءتاسىلىمىزدى كورسەتەر ەدىك. حالىقارالىق الاڭدارداعى باسەكەلەستىك ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزگە قايشى كەلەدى», دەپ اۋىزبىرشىلىكتىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى. راس, بەسەۋدىڭ بىرلىگى باسەكەلەستىككە ەمەس, بەرەكەلى باۋىرلاستىققا نەگىزدەلۋى ءتيىس. سوندا ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتان بارلىق تاراپ ۇتادى. ق.توقاەۆ ءوز سوزىندە كەلتىرگەندەي, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ باعالاۋىنشا, ورتالىق ازياداعى كولىك كوممۋنيكاتسيالارىن دامىتۋ بارلىق ەلدەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىن 15 پايىزعا ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى. ال بەكەم بىرلىكتى ەمەس, بەرەكەسىز باسەكەنى تاڭدايتىن بولسا, بارلىق جاقتىڭ ۇتىلاتىنى بەسەنەدەن بەلگىلى.
وسى رەتتە قازاق ديپلوماتياسىنىڭ ايماقتىق ينتەگراتسيا ۇدەرىستەرىندە ەداۋىر تاجىريبە جيناقتاعانىنا نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. قازاقستان – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, تۇركى كەڭەسى, ازيا كەڭەسى سياقتى ءىرى باستامالاردى كوتەرىپ, ولاردى تابىستى ىسكە اسىرىپ كەلە جاتقان ەل. حالىقارالىق تاسىمال دالىزدەرىندە, اسىرەسە, ترانسكاسپي «تۇران دالىزىندە» دە قازاقستاننىڭ ورنى ەرەكشە ەكەنى ءمالىم. بۇل جەردە قازاقستان بۇل جوبالاردىڭ بارلىعىندا قۇتتى قاراشاڭىراق, التىن ارقاۋ رەتىندە ارەكەت ەتۋدە. ورتا ازياداعى ايماقتىق ينتەگراتسيادا قازاقستان, قىرعىزستان جانە وزبەكستانمەن تۇركى كەڭەسىندە, ال تۇرىكمەنستانمەن كاسپي تەڭىزى اينالاسىنداعى جوبالاردا ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ جاتىر. وسى شەڭبەردە ءدىنى ءبىر, مادەنيەتى ۇقساس, ورتاق كەڭىستىكتەگى تاجىكستاننىڭ دا اتالعان جوبالارعا قاتىسۋى ماڭىزدى. باسقاشا ايتقاندا, قازاقستان باسقا باعىتتارداعى ينتەگراتسيالىق جوبالارداعى تاجىريبەسىن ورتالىق ازيادا دا قولدانىپ جاتىر.
باسقوسۋدا ورتاق تاريح پەن ورتاق قۇندىلىقتارعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, عىلىم مەن بىلىمگە دەن قويىلۋى, عىلىم ديپلوماتياسى مەن عىلىمي ينتەگراتسيا تەرميندەرىنىڭ ءجيى قولدانىلۋى دا جاڭا ىنتىماقتاستىقتىڭ پراگماتيكالىق سيپاتىن ايقىنداي تۇسەدى. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي ءتۇيىنى, ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ اۆازا كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋى ءساتتى ءوتتى دەپ ايتۋعا بولادى. وسىلايشا ورتاق تاريحقا سۇيەنىپ, ورتاق بولاشاققا ۇمتىلعان ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وتىز جىلدى ويلى قورىتىندىلاپ, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستىڭ جاڭا بەلسەندى كەزەڭىنە قادام باستى دەپ تۇيىندەۋگە تولىق نەگىز بار.
