ن.ساتس اتىنداعى تەاتردا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەنىنە ەلۋ جىلدان اسقان كورەرمەندەردىڭ سۇيىكتى ءارتىسى رەسەي فەدەراتسياسى «دوستىق» وردەنىنىڭ يەگەرى تاتيانا تارسكايانىڭ ساحناعا ءاربىر شىعۋى ونەرسۇيەر قاۋىم ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. تەاتر ساحناسىندا 12 جىل بويى تولى زال جيناپ جۇرگەن «گارولد جانە مود» سپەكتاكلىندە ويناعان كەيىپكەرى سەكىلدى تاتيانا تارسكايانىڭ ونە بويى ومىرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە ءھام وزىنە جانە ادامدارعا دەگەن سەنىمگە تولى.
«تاۋەلسىزدىك بىزگە ماتەريال تاڭداۋدا ەركىندىك بەرگەنىن, ياعني كەڭەستىك كەزەڭدەگى پارتيا تسەنزۋراسىنان قۇتىلعانىمىزدى ايتا كەتكەن ءجون. كەڭەس وداعى كەزىندە ءبىز جىلىنا ءبىر رەت ايتۋلى كۇنگە وراي يدەولوگيالىق تاقىرىپقا ءبىر سپەكتاكل قويۋعا مىندەتتى بولاتىنبىز, ءبىز ولاردى «داتا» سپەكتاكلدەرى دەپ اتايتىنبىز. جانە ول كەزەڭدە ءاربىر سپەكتاكل قاتاڭ تەكسەرۋدەن وتەتىن – جاڭا قويىلىمنىڭ بارلىعىن قابىلداپ الۋ ءۇشىن ءتۇرلى ۇيىمداردان كوميسسيالار كەلىپ, تەكسەرەتىن. ول ءبىزدىڭ بويىمىزدا سپەكتاكلدى قابىلداماي قويسا, نە ىستەيمىز, دەگەن قورقىنىش تۋعىزاتىن. سول سەبەپتى ءبىز ءاربىر قيمىل-قوزعالىسىمىزدى, ايتاتىن ءسوزىمىزدى مۇقيات ويلاستىراتىنبىز. 80-جىلداردىڭ باسىندا ءاليا مولداعۇلوۆا تۋرالى سپەكتاكل قويىلىپ, مەن وندا باستى ءرولدى سومداعانىم ءالى ەسىمدە.
قويىلىمدى قابىلداپ الۋ ءۇشىن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنان اقساقالدار كەلدى. مەن قاتتى قوبالجىدىم, بىراق سپەكتاكلدى كورگەن سوڭ, قالامگەرلەر: «مىنە, بۇل ءبىزدىڭ ءاليا!» دەگەن كەزدە, يىعىمنان اۋىر جۇك تۇسكەندەي بولدى. قايتا قۇرۋ كەزەڭىندە بىزگە يدەولوگيالىق تۇرعىدا جەڭىلدىك بەرىلدى. لەنين تۋرالى سپەكتاكلدەردى قويۋ مىندەتىنەن ارىلدىق, ال 90-جىلدارى ءتىپتى شىعارماشىلىق ەركىندىك بولدى. بىراق سول جىلدارى ەكونوميكالىق قيىندىقتار تۋىنداپ, تۇرمىسىمىز ناشارلادى. مىسالى, ءبىز, ارتىستەر, كۇندىزگى جانە كەشكى سپەكتاكلدەر اراسىنعا ساحناعا, كورەرمەننىڭ الدىنا شىعۋعا دايىندىق جاساۋدىڭ ورنىنا ازىق-ت ۇلىك الۋ ءۇشىن ۇزىن-سونار كەزەكتەردە تۇرۋعا ءماجبۇر بولدىق. ايتەۋىر, ساعات التىعا تامان تەاترعا ءولىپ-ءوشىپ جۇگىرىپ جەتەتىنبىز. الاتىنىمىز تيىن عانا, ال ازىق-ت ۇلىكتىڭ باعاسى كۇن سايىن قىمباتتادى. جاستار تەلەديدارعا, كينوعا, ءتىپتى جارناماعا ءتۇسىپ, قوسىمشا جۇمىس ىستەپ, ناپاقا تابۋعا تىرىستى.
باقىتىمىزعا وراي, تۇرمىستىق قيىندىقتار كەزەڭىنەن تەز-اق ءوتىپ كەتتىك. ەلىمىز بىرتە-بىرتە اياعىنان تىك تۇرىپ, نىعايا باستادى. وزىمىزگە دەگەن سەنىمىمىز بۇرىنعىدان گورى ارتتى.
جالپى, 1968 جىلى قازاقستانعا كەلگەن كەزىمنەن باستاپ ءوزىمدى بوتەن ەلدە جۇرگەندەي سەزىنىپ كورگەن ەمەسپىن. كەرىسىنشە, بۇل ەل مەن ءۇشىن الەمدەگى ەڭ قولايلى, پەيزاجدارى تاڭدانارلىق, تابيعاتى بىرەگەي سۇلۋ, ادامدارى قايىرىمدى, كەڭ پەيىلدى, جەر بەتىندەگى پەيىش بولىپ كورىنەدى. ارينە, كەڭەستىك رەسپۋبليكالاردىڭ ارقايسىسى ءوز بەتىنشە دەربەس, تاۋەلسىز بولۋعا لايىقتى ەكەنىنە ەشكىم كۇمان كەلتىرگەن ەمەس. بۇل جەردە مەنى قاتتى قۋانتاتىنى – ءبىزدىڭ سول جولدى ەشبىر ۇلتارالىق قاقتىعىسسىز, ءتۇستى رەۆوليۋتسيالارسىز ءوتىپ, ءومىردىڭ الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە مادەني سالالارىندا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزگەنىمىز. ارينە, كوبىنەسە بۇل – بولاشاعىمىز ب ۇلىڭعىر بولىپ تۇرعان ەڭ قيىن كەزەڭدە رەسپۋبليكانى باسقارۋ ءىسىن قولىنا العان تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەڭبەگى. ول كەلەشەگىمىزدىڭ جارقىن بولاتىنىنا سەنىپ, ءبىزدى دە سەندىرىپ, تاۋەلسىزدىگىمىزگە كەپىلدىك بەرگەن, ەلىمىزدى جاڭا دامۋ دەڭگەيىنە شىعارا بىلگەن بىردەن-ءبىر تۇلعا», دەيدى تاتيانا تارسكايا.
بۇل پىكىردى سۆەردلوۆسك تەاتر ينستيتۋتىنىڭ دارىندى تۇلەگى ولگا كورجەۆا دا ىستەيدى. دارىندى ءارتىستى 1990 جىلى ديپلومدىق سپەكتاكل قويىلىمىندا رەسەي مەن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەر قايراتكەرى, رەجيسسەر بوريس پرەوبراجەنسكي بايقاپ قالىپ, الماتىداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا جۇمىسقا شاقىرعان. سودان بەرى وتىز جىل ءوتىپتى. ولگا ۆلاديميروۆنا تەاترداعى العاشقى كۇندەرىنەن باستاپ ءالى كۇنگە دەيىن ساحنادا جاي عانا ويناپ قويماي, ءوز كەيىپكەرلەرىنىڭ ء«ومىرىن ءسۇرىپ» شىعاتىندىعىمەن كورەرمەندەردىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە يە بولىپ وتىر.
«ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن شىعارماشىلىق ەركىندىككە قول جەتكىزدىك. قازىر بىزگە قانداي قويىلىمدار قويىپ, قالاي ويناۋىمىز كەرەكتىگى تۋرالى ەرەجە ايتىپ وتىراتىن ەشكىم جوق.
جالپى العاندا, مەن ءوزىمنىڭ اكتەرلىك تاعدىرىم باقىتتى بولدى دەسەم, ارتىق ايتپايتىن شىعارمىن, سەبەبى مەن ەشقاشان ويناعىم كەلمەگەن ءرولدى موينىما الۋعا ءماجبۇر بولعان ەمەسپىن. مەنىڭ بىردەن جۇلدىزىم جاندى: تەاترعا جاڭا كەلگەن كەزىمدە, 90-جىلى بوريس پرەوبراجەنسكي ميحايل بۋلگاكوۆتىڭ «بەلايا گۆارديا» رومانى مەن «دني تۋربينىح» پەساسى جەلىسىمەن «بەلىي كرەست» سپەكتاكلىن قويدى. سودان سوڭ بوريس پاستەرناكتىڭ شىعارماسى بويىنشا قويىلعان «دوكتور جيۆاگو» سپەكتاكلى دە ۇمىتىلماس جۇمىس بولدى. سپەكتاكلدەر بوريس نيكولاەۆيچ ەكسپەريمەنتتىك قويىلىمداردى قويىپ جۇرگەن جاڭا ساحنادا كورسەتىلەتىن, كورەرمەندەر اراسىندا ولار وتە جوعارى باعا الىپ, ۇلكەن تابىسقا يە بولدى, كەيدە ولارعا كىرۋ بيلەتتەرىن جارتى جىل بۇرىن الىپ قويۋ كەرەك بولاتىن. ءبىز كورەرمەندەرمەن ادامزاتتىڭ كوكەيكەستى ماسەلەلەرى تۋرالى وسىلاي – ونەر ارقىلى, كلاسسيكا ارقىلى تىلدەسۋگە تىرىستىق. ءبىزدىڭ كلاسسيكالىق شىعارمالاردىڭ, تاريحي وقيعالاردىڭ مىسالىندا بۇرىنعى وتكەن بۋىنداردىڭ قاتەلەرىن قايتالاماۋدى ۇيرەنەتىنىمىز ەشكىمگە قۇپيا ەمەس قوي. وسى جىلدار ىشىندە مەملەكەت تاراپىنان مادەنيەتكە ايتارلىقتاي كوڭىل ءبولىنىپ جۇرگەنىنە قۋانامىن.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان جىلدارى كوپتەگەن ادامنىڭ سانا-سەزىمىندە دە توڭكەرىس بولىپ, وراسان زور وزگەرىس ورىن الىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە ادامدار وزگەشە ويلاي باستادى, ىشكى ەركىندىك پايدا بولدى.
ءالى ەسىمدە ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى اياسىندا ءبىزدىڭ تەاترىمىزدىڭ استانادا وتكەن گاسترولدىك قويىلىمدارى وسى وراسان زور ءىس-شارانىڭ ءبىر ايشىقتى ساتتەرى بولدى. ءبىز «استانا بالەت» تەاترىنىڭ ساحناسىندا ونەر كورسەتتىك. نەتكەن كەرەمەت عيمارات دەسەڭىزشى! «استانا وپەرا» جانە «استانا بالەت» – ساۋلەتى, ينتەرەرى, تەحنيكالىق جابدىقتالۋى, قولايلىلىعى اسا جوعارى دارەجەلى زاماناۋي تەاترلار. ول تەاترلار – بۇكىل ورتالىق ازياداعى ەڭ كوركەم عيماراتتار, قازاقستاننىڭ بەتكە ۇستار تەاترلارى بولىپ وتىر. ولار وتاندىق مادەنيەتىمىزدىڭ دامۋىنا كوپ كوڭىل بولەتىن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ارقاسىندا پايدا بولعان, سول ءۇشىن, قازاقستان كارتاسىندا ەلىمىزدىڭ جاڭا جەتىستىگىنىڭ, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ بەلگىسى رەتىندە جاڭا استانامىزدىڭ پايدا بولعانى ءۇشىن تۇڭعىش پرەزيدەنتكە دەگەن العىسىم شەكسىز», دەيدى و.كورجەۆا.
ال اتالعان تەاتردىڭ جەتەكشى اكتەرى ماقسات ساحي ۇلى: «تاۋەلسىز ەلدىڭ تۇعىرى ونىڭ حالقىنىڭ ءتىلى بولىپ تابىلادى». كەڭەستىك كەزەڭدە رەسپۋبليكامىزدا قازاق ءتىلى رەسمي قولدانىستان شىعىپ قالۋعا تاياپ, ءتىپتى وعان جويىلۋ قاۋپى ءتونىپ تۇرعان بولاتىن, الايدا 1989 جىلى ەلىمىزدە ءتىل تۋرالى زاڭ شىعىپ, قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسىنە يە بولدى. قازاق مەكتەپتەرى اشىلىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا قازاق تىلىندە وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ سانى كوبەيىپ, مەملەكەتتىك ءتىل مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارعا ەنگىزىلىپ, دامي باستادى.
نەگىزى ءتىل جاعى بالا كەزىمنەن قىزىق بولدى ماعان. مەكتەپتى جارتىلاي ورىس تىلىندە, جارتىلاي قازاق تىلىندە وقىپ بىتىرگەنمىن. وسى تەاترعا كەلگەلى ورىس ءتىلى بولسىن, ءوزىمنىڭ انا ءتىلىم – قازاق ءتىلى بولسىن, كوپ نارسەنى مەڭگەرىپ, ايتارلىقتاي ءتىل ۇستارتتىم. ونىڭ ءوزى ءبىر ارتىقشىلىق بولدى, سەبەبى وسى تەاتردىڭ ارتىستەرىنە دە مەنىڭ كومەگىم تيەتىن جاعدايلار ءجيى بولىپ جاتادى, ولار مەنەن سوزدەر مەن ءسوز تىركەستەرىنىڭ قازاقشا دۇرىس ايتىلۋىن سۇرايدى. ءتىپتى ارىپتەسىم كريستينا زولوچەۆسكايا قازاقشا سويلەسەيىك دەپ وتىنگەنى دە بار. جالپى العاندا, ءبىز كوپۇلتتى جانە تاتۋ-ءتاتتى ۇجىمبىز, ءبارىمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى, ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىمىزدى سىيلايمىز, ۇلتتىق مەيرامداردى بىرگە اتاپ وتەمىز. ءبىز كوپۇلتتى, كوپدىندى ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز ەمەس پە. ال بيىل تاۋەلسىزدىگىمىزگە 30 جىل. وسى مەرەكەگە وراي تاۋەلسىزدىگىمىزدى قورعاپ, وتىز جىلدا باسىمىزدى بىرىكتىرىپ, بىرلىگىمىزدى ساقتاپ كەلگەن ادامدارعا ايتار العىسىم شەكسىز», دەدى.
الەم ساحناسىندا تالاي مارتە ونەر كورسەتكەن اليشەر ەينيس تەاترعا تىكەلەي قاتىسى بار وتباسىنان شىققان. ونىڭ اناسى تاتيانا ەينيس – م.لەرمونتوۆ اتىنداعى ۇلتتىق اكادەميالىق ورىس دراما تەاترىنىڭ اكتريساسى. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىندا قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى راحيليام ماشۋروۆانىڭ شەبەرحاناسىندا ءبىلىم الا ءجۇرىپ, اليشەر ءوز كۋرستاستارىمەن بىرگە دۋالدى وقىتۋ باعدارلاماسى بويىنشا ن.ساتس اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىندا اكتەرلىك كاسىپتىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگەن. ءسويتىپ ول ستۋدەنت كەزىننەن-اق تەاتردىڭ ترۋپپاسىنا قابىلدانىپ, Sats ComUnity بالالار تەاتر ستۋدياسىندا قازىرگى زامان ءبيى بويىنشا ساباق بەرۋگە شاقىرىلدى. بۇگىندە اليشەر بەستەن ون ەكى جاسقا دەيىنگى 70-كە جۋىق وقۋشىعا بي ونەرىن ۇيرەتۋدە. «بالالار ستۋدياسىندا ساباق بەرۋ بارىسىندا تۇسىنگەنىم: بالانى ۇيرەتۋ ءۇشىن, ونى جاقسى كورۋ كەرەك ەكەن, ەڭ باستىسى – وسى», دەيدى ءوزى.
ء«بىزدىڭ زاماناۋي بيمەن شۇعىلداناتىنىمىزعا قاراماستان, ءاربىر ەلدىڭ جانە ءاربىر حالىقتىڭ بيشىلەرىنىڭ وزىندىك ۇلتتىق ناقىشى بولادى. قازاقستاندىقتار توزىمدىلىگىمەن جانە كوركەم شىعارماشىلىققا بەيىمدىلىگىمەن ايگىلى. حالىقارالىق چەمپيوناتتاردا جەڭىسكە جەتكەن سوڭ ماعان شەتەلدە جۇمىس ىستەۋ تۋرالى ۇسىنىستار كەلىپ تۇسكەن, بىراق مەن ءوز وتانىمنان ەشقايدا كەتپەۋدى ۇيعارىپ, ول ۇسىنىستاردان باس تارتتىم. مەن ءوزىمدى كەرەمەت ءبىر وتانسۇيگىشپىن دەپ, كەۋدەمسوقتىققا ۇرىنۋدان اۋلاقپىن, بىراق مەن قازاقستاندى شىن جاقسى كورەمىن. مەن ينتەرناتسيونالدى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەنمىن, انام – نەمىس بولسا, اكەم – قازاق, ارينە, مەن ءوزىمدى قازاق سانايمىن. وزگە ەلدە قىزىقتايتىن, ەرەكشە نارسەلەر از ەمەس. مىسالى, ماعان كورەيا مەن ەۋروپا وتە ۇنادى. بىراق وندا بىزدەگى ەرەكشەلىكتەر جوق, ونىڭ ۇستىنە, قازىر بارلىق شەكارا اشىق, ءبىز الەمنىڭ كەز كەلگەن تۇكپىرىنە بارىپ, تاجىريبە جيناپ, كاسىبي دەڭگەيىمىزدى ارتتىرا الامىز.
جاستار قوعامنىڭ ىلگەرى داميتىن بولىگى ەكەنى بارشاعا ايان. سوندىقتان شىنايى شىعارماشىل, اقىلدى, تابىستى ادامداردىڭ جولى اشىق بولۋى ءتيىس. قاتە جاساپ, باسىڭدى تاۋعا دا, تاسقا دا سوعۋىڭ مۇمكىن, بىراق ەشتەڭە ىستەمەيتىن ادام عانا قاتەلەسپەيتىنىن ءبارىمىز بىلەمىز. مەنىڭ ويىمشا, ەڭ باستىسى – الدىڭا قويعان ماقساتىڭا تالپىنىپ, تەك ىلگەرى قاراي جىلجي بەرۋ كەرەك. سىناقتاردان ءوتىپ, قاتە جاساپ ءجۇرىپ, تابىسقا جەتۋگە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن, بىراق ونىڭ ءبارى ءار ادامنىڭ ءوز قولىندا», دەيدى ا.ەينيس.
تەاتر ارتىستەرىنىڭ اقجولتاي پىكىرىن تىڭدادىق. ەگەمەندىككە قول جەتپەي تۇرىپ, ەلدىڭ بولاشاعىنا سەنگەن تالانتتاردىڭ ارقايسىسى وتان ءۇشىن ىستىق. ولار تۋعان توپىراعىن قادىرلەۋدى, ونىڭ ءتۇيىر تاسىن تاق ساناۋدى بىلەدى. سوندىقتان قالاي دارىپتەسەك تە, وزگەگە ۇلگى بولارلىق قارەكەت.
