اسەم ەرجانقىزى – كاسىبي جولىن ينجەنەريا, عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالاسىمەن ۇشتاستىرعان مامان. ول قانىش ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ, «تەحنولوگيالىق ماشينالار جانە جابدىقتار» ماماندىعى بويىنشا باكالاۆر, «ماشينا جاساۋ» بويىنشا ماگيستر دارەجەسىن العان. عىلىمي ىزدەنىسكە دەگەن قىزىعۋشىلىعى ونى «تاۋ-كەن ءىسى» باعىتى بويىنشا دوكتورانتۋراعا جەتەلەپ, 2019 جىلى PhD دارەجەسىن قورعادى. دوكتورانتۋرا كەزىندە پولشاداعى «Silesian University of Technology» ۋنيۆەرسيتەتىندە عىلىمي تاعىلىمدامادان ءوتىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. سونىمەن قاتار «KazMinerals» كومپانياسىنىڭ وندىرىستىك الاڭدارىندا تاجىريبەلىك جۇمىس اتقاردى. بۇگىندە ول – اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسورى, بولاشاق ينجەنەرلەردى دايارلاپ جۇرگەن ۇستاز.
2024 جىلدان باستاپ اسەم وتەگەنوۆا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى قارجىلاندىراتىن عىلىمي جوبانىڭ جەتەكشىسى مىندەتىن اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ جوباسىنىڭ باستى ماقساتى – كارەر ىشىندەگى جولداردىڭ جاعدايىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە باقىلاپ, اقاۋلاردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتايتىن تسيفرلىق جۇيە ازىرلەۋ.
ورالدىق وقۋشىلار قانت ديابەتىنىڭ مولشەرىن تەكسەرەتىن قۇرىلعى ويلاپ تاپتى
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەنىڭ وزەكتىلىگى زور. سەبەبى «ERG», «Bogatyr Komir» سياقتى ءىرى كومپانيالار جىل سايىن كارەر جولدارىن جوندەۋگە ميللياردتاعان تەڭگە جۇمسايدى. ال جول ساپاسىنىڭ تومەندىگى تەحنيكانىڭ توزۋىن جىلدامداتادى, جانارماي شىعىنىن ارتتىرادى, سونىمەن بىرگە اپات قاۋپىن كوبەيتەدى.
قازىرگى جول جاعدايى كوبىنە كوزبەن شولۋ ارقىلى باعالانادى. بۇل ءادىس ناقتى ەمەس ءارى ۋاقىتتى كوپ تالاپ ەتەدى. جاساندى ينتەللەكت كومەگىمەن جول ساپاسىن باقىلاۋ – اتالعان جوبانىڭ باستى جاڭالىعى جاساندى ينتەللەكت پەن سەنسورلىق تەحنولوگيالاردى بىرىكتىرۋ.
عالىم ازىرلەپ جاتقان جۇيە اۋىر جۇك كولىكتەرىندەگى داتچيكتەردەن دەرەكتەر جينايدى. سونداي-اق ولاردى وڭدەپ, شۋىلدان تازارتادى, ماشينالىق وقىتۋ ارقىلى جول اقاۋلارىن انىقتاپ, جولدىڭ 3D كارتاسىن جاساپ, «تسيفرلىق ەگىزىن» قۇرادى.
بۇل جۇيە جولداعى ويىقتار, كەدىر-بۇدىرلار مەن كولبەۋلىكتەردى اۆتوماتتى تۇردە انىقتاپ, ولاردى قاۋىپتىلىك دەڭگەيى بويىنشا جىكتەيدى.
جاس عالىمنىڭ زەرتتەۋى بارىسىندا ءارتۇرلى دەرەككوز – «BelAZ», «Caterpillar» تەحنيكالارىنىڭ بورتتىق جۇيەلەرى, ينەرتسيالىق سەنسورلار, درون ارقىلى تۇسىرىلگەن اەروفوتو جانە 3D نۇكتەلىك بۇلت دەرەكتەرى پايدالانىلادى. وسىنىڭ ءبارى بىرىگىپ كارەر جولدارىنىڭ تولىق تسيفرلىق مودەلىن قۇراستىرادى.
«بۇل جوبا ەلىمىزدە العاش رەت جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. ونىڭ ناتيجەسى عىلىمي جەتىستىك قانا ەمەس, ناقتى وندىرىستىك تيىمدىلىك بەرەدى. ءبىز ازىرلەپ جاتقان جۇيە ءوندىرىس قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرىپ قانا قويماي, شىعىنداردى ايتارلىقتاي ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل – تاۋ-كەن سالاسىن تسيفرلاندىرۋداعى ماڭىزدى قادام», دەيدى عالىم.
عالىمنىڭ كاسىبي دامۋىنا «بولاشاق» باعدارلاماسى اياسىنداعى تاعىلىمداما وزگەشە اسەر ەتتى. پولشاداعى ءوندىرىس ورىندارىندا تاجىريبە جيناقتاپ, حالىقارالىق كونفەرەنتسيالارعا قاتىسۋى ونىڭ عىلىمي كوكجيەگىن كەڭەيتتى. بۇگىندە ول 25-تەن استام عىلىمي ماقالانىڭ اۆتورى, ونىڭ ىشىندە حالىقارالىق رەتسەنزيالاناتىن جۋرنالداردا جاريالانعان ەڭبەكتەرى بار.
بۇگىندە تسيفرلىق تەحنولوگيالار داۋىرىندە تاۋ-كەن ءوندىرىسى دە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ وتىر. اسەم وتەگەنوۆانىڭ جوباسى وسى وزگەرىستەردىڭ ناقتى كورىنىسى بولماق.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كارەر جولدارىن «اقىلدى» جۇيەمەن باسقارۋ – ءوندىرىس مادەنيەتىنىڭ جاڭا كەزەڭى. مۇنداي جوبالار ەلىمىز عىلىمىنىڭ الەۋەتىن كورسەتىپ قانا قويماي, ەل ەكونوميكاسىنىڭ ءتيىمدى دامۋىنا دا جول اشادى.
