– نازەركە بورامبەكقىزى, بىزدە بالانى ەرتە جاستان وقۋ ورتالىقتارىنا بەرىپ وليمپياداعا قاتىستىراتىن اتا-انالار بار. بۇل بالام ەرتەڭ ۇزدىك جوعارعى وقۋ ورنىندا ءبىلىم السا دەگەن نيەتتەن تۋىندايتىن امال. ءسىزدىڭ ءابىش كەكىلباەۆ اتىنداعى BINOM SCHOOL مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ ادىستەمە جەتەكشىسى, پاندەر وليمپياداسىنا قاتىسۋشى كوماندا جاتتىقتىرۋشىسى ەكەنىڭىزدى بىلەمىز. ءبىلىم دوداسىنا بالانى قاي سىنىپتان باستاپ دايىنداعان ءجون؟ وقۋشىلاردى قالاي ىرىكتەيسىز؟
– مەن ءوزىڭىز اتاپ وتكەن مەكتەپتە بيولوگيا پانىنەن ساباق بەرەمىن, وسى ءپان بويىنشا وليمپياداعا دايىندىقتى 6-7 سىنىپتان باستايمىز. ءدال وسى كەزەڭدە وقۋشىلاردىڭ جاراتىلىستانۋ عىلىمدارىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتىپ, جاڭا سالاعا قۇشتارلىعى ۇلعايا باستايدى.
ىرىكتەۋ كەزىندە اكادەميالىق كورسەتكىشتەرمەن عانا شەكتەلمەيمىز. ەڭ الدىمەن بالانىڭ پانگە دەگەن شىنايى قۇلشىنىسىنا, زەرتتەۋ ۇدەرىسىنە بەيىمدىلىگىنە جانە لوگيكالىق ويلاۋ قابىلەتىنە ءمان بەرەمىز. ىرىكتەۋدە مەكتەپىشىلىك باقىلاۋ جۇمىستارى مەن تەست ناتيجەلەرى دە ەسكەرىلەدى. شەشىم شىعارۋ جان-جاقتى ءارى كوپقىرلى ساراپتاۋدى قاجەت ەتەدى.
وليمپيادا بىلىممەن قاتار تۇلعالىق قاسيەتتىڭ دە سىنالاتىن الاڭى. بيىل رەسپۋبليكالىق وليمپيادادا شاكىرتىم كادىرباي ابىلاي قولا مەدال يەلەندى. ابىلايدىڭ بويىندا ويلاۋ مەن تالداۋ قابىلەتى, تاباندىلىعى مەن ەڭبەكقورلىعى, ىزدەنىسى مەن تالابى ۇيلەسىم تاپقان. كوپ قاتارلاسىمەن سالىستىرعاندا, ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى وتە جوعارى. ادامگەرشىلىك قۇندىلىعىن دۇرىس قالىپتاستىرعان بالاعا جەتىستىككە جەتۋ قيىن سوقپاسى انىق دەر ەدىم.
جاراتىلىستانۋ-ماتەماتيكا باعىتىنداعى پاندەر ءۇشىن تاجىريبە جاساۋعا قىزىعۋشىلىعى مەن بەلگىسىز تۇجىرىمداردى زەرتتەۋ ماقساتى بولۋى قاجەت. قاتىسۋشىنىڭ پسيحولوگيالىق تۇراقتىلىعى, سترەسكە ءتوزىمى جانە ىشكى تىرەگى بولۋى دا ماڭىزدى فاكتور دەپ ويلايمىن. سەبەبى مەكتەپ پەن اتا-انا ۇلكەن ءۇمىت ارتقان كەزدە بالانىڭ ىشكى كۇيىنىڭ تۇراقتى بولعانى ابزال.
– كومانداڭىزدا دايىندالعان بالالاردىڭ كەيىنگى جىلدارى رەسپۋبليكالىق كەزەڭنەن جۇلدەسىز ورالمايتىنىن بىلەمىز. دايىندىق ستراتەگياسىن قالاي قۇراسىز؟
– ءار وقۋشى – جەكە الەم. سوندىقتان دايىندىق ستراتەگياسىن قاتاڭ سحەما دەپ قابىلدامايمىن. ءار وقۋ جىلىندا سان ءتۇرلى بالا قوسىلاتىندىقتان, ءبىزدىڭ كوماندانىڭ ستراتەگياسى ءتىرى اعزا سيپاتىندا جۇمىس اتقارادى. ەڭ الدىمەن وقۋشىنىڭ باستاپقى دەڭگەيىن انىقتاپ, سوعان سايكەس تەوريالىق جانە پراكتيكالىق ءبىلىم بالانسىن قالىپتاستىرامىز.
وتكەن جىلدارداعى وليمپيادا تاپسىرمالارىن جۇيەلى تالداۋ دايىندىقتىڭ نەگىزگى تىرەگىنىڭ ءبىرى. ءار توقساننىڭ باسىندا ناقتى جوسپار جاسالىپ, ءار كىتاپتاعى بولىمدەردىڭ ماقساتى ايقىن بەلگىلەنەدى. جالپى, قالىپتاسقان جۇيە بار, بىراق ءار بالانىڭ جەكە تاجىريبەسى مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلەدى.
بيولوگيا جاتتاپ الاتىن ءپان ەمەس, بالاعا دايىن جاۋاپتى ايتا سالماي, ءبىر تاقىرىپتى بىرنەشە كۇن بىرگە تالقىلاۋعا تىرىسامىن. گيپوتەزا قۇرىپ, عىلىمي ماقالالاردى جەكە زەرتتەۋ تاپسىرمالارىن بەرۋ باستى ەرەكشەلىگىم دەپ سانايمىن.
– وليمپياداعا قاتىسقىسى كەلەتىن بالانىڭ جەكە ىزدەنۋى ستراتەگياڭىزدىڭ نەگىزى ەكەنىن تۇسىندىك. ال وسىنداي جۇيەلى ديستسيپلينا ءبىلىم دەڭگەيى السىزدەۋ وقۋشىعا قالاي اسەر ەتەدى؟
– جۇيەلى جۇمىس كەز كەلگەن ناتيجەلى دايىندىقتىڭ نەگىزى. ول بىلىمدەگى ولقىلىقتاردى بىرتىندەپ جويىپ, وقۋشىنىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرادى. ۋاقىت وتە كەلە بۇل تۇراقتى پروگرەسكە اكەلەدى. الايدا تەك قاتاڭ ءتارتىپ جەتكىلىكسىز. ەگەر وعان قولداۋ مەن موتيۆاتسيا قوسىلماسا, ناتيجە كۇتكەندەي بولماۋى مۇمكىن. ءبىز ءاردايىم اكادەميالىق تالاپ پەن ادامگەرشىلىك قولداۋدىڭ تەپە-تەڭدىگىن ساقتاۋعا تىرىسامىز.
ارينە, جەكە ىزدەنىس ءتارتىپتى تالاپ ەتەدى. بىراق بارلىق بالا بىردەن جاڭا جۇيەگە دايىن بولىپ كەلمەيدى. اسىرەسە باستاپقىدا وزىنە سەنىمسىز, ىزدەنىس دەڭگەيى ءسال تومەندەۋ وقۋشىلار بولادى. مۇنداي جاعدايدا بالانىڭ تياناقتى وقۋ جوسپارىن قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سەبەبى تۇراقتى دايىندىق كەي تۇستاعى ولقىلىقتى جابۋعا كومەكتەسەدى. ءبىر-ەكى كىشىگىرىم جەتىستىكتى كورگەننەن كەيىن, بالانىڭ ءوزى دە كوبىرەك ەڭبەكتەنگىسى كەلەدى. سول ءۇشىن مەن مىندەتتى تۇردە قولداۋ كورسەتىپ, كىشكەنتاي پروگرەستىڭ ءوزىن اتاپ وتەمىن. ءتارتىپ پەن موتيۆاتسيا قاتار جۇرگەندە عانا جاقسى ناتيجە بولادى.
– وليمپياداعا دايىندىق كەزىندە وقۋشىلار مەن ۇستازدار ءۇشىن تۋىندايتىن ماسەلە بولا ما؟
– وقۋشىعا ۇزدىكسىز ءارى قارقىندى دايىندىققا توتەپ بەرۋ وڭاي ەمەس. ءبىر قاراعاندا ءبارى تەك بىلىمگە تىرەلەتىندەي كورىنگەنىمەن, ۋاقىتتى دۇرىس جوسپارلاماۋ, ءوز دەڭگەيىن باسقالارمەن شەكتەن تىس سالىستىرۋ قيىندىق تۋدىرادى.
ال ۇستاز ءۇشىن جۇكتەمەنىڭ كوپتىگى, ساپالى رەسۋرستاردى تاۋىپ ونى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ قيىن. ءار بالامەن جەكە جۇمىس ىستەۋ دە جاۋاپكەرشىلىكتى تالاپ ەتەدى. مۇندا ءار بالاعا باعىت بەرىپ قانا قويماي, ولاردى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرۋ ماڭىزدى.
– قازاقستانداعى پاندەر وليمپياداسىن ۇيىمداستىراتىن «دارىن» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىن سىنايتىندار دا بار. ءسىز ولاردىڭ پىكىرىمەن كەلىسەسىز بە؟
– «دارىن» ورتالىعى – ەلىمىزدەگى دارىندى وقۋشىلاردى توعىستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن قۇرىلىم. ونىڭ باستى ارتىقشىلىعى ءار كەزەڭدى جىل سايىن ءبىر ۋاقىتتا ۇيىمداستىرۋى جانە رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك بەرۋى دەپ سانايمىن. دەگەنمەن كەيدە قازىلار القاسى مەن بالالاردىڭ اپەللياتسيادا بەلگىلەنگەن ۋاقىتتا ورتاق شەشىمگە كەلە الماي قالاتىنى بار. سول سەبەپتى تەحنيكالىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق ماسەلەلەردى دامىتۋعا كوبىرەك نازار اۋدارسا, نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى دەگەن پىكىردەمىن.
– وليمپيادادا توپ جاراتىن وقۋشىلار بۋىنىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مەكتەپ قانداي ءىس-شارالارعا باسىمدىق بەرۋى كەرەك؟
– وليمپيادادا توپ جاراتىن وقۋشىلاردى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مەكتەپ ەڭ الدىمەن دۇرىس اتموسفەرا قۇرا ءبىلۋى كەرەك. بالا ءوزىن باعالايتىن عانا ەمەس, دامۋشى ورتانىڭ بولشەگى رەتىندە سەزىنۋى ماڭىزدى.
سونىمەن قاتار مەكتەپتە اكادەميالىق ەركىندىك بولۋى قاجەت دەپ ويلايمىن. كەيدە وقۋشى باعدارلامادان اسىپ كەتىپ, ءوز بەتىمەن تەرەڭىرەك زەرتتەۋ جۇرگىزگىسى كەلەدى. ءدال سول ساتتە ونى شەكتەمەي باعىتىن تۇزەپ جىبەرسە بالا قابىلەتىن تولىق اشادى. مەكتەپتىڭ باستى مىندەتى دايىن ناتيجە تالاپ ەتۋ ەمەس, سول ناتيجەگە الىپ باراتىن ويلاۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ.
– شاكىرتتەرىڭىزدىڭ اراسىنداعى باسەكە مەن كوماندالىق رۋحتىڭ بالانسىن قالاي ساقتايسىز؟
– ءار قاتىسۋشىنىڭ مىنەزى, امبيتسياسى, قابىلداۋى ءارتۇرلى بولعاندىقتان ورتاق ريتم قالىپتاستىرۋ وڭاي ەمەس. بىرەۋىنە قولداۋ كەرەك, بىرەۋىنە كەرىسىنشە تالاپتى كۇشەيتۋ كەرەك.
ءبىز ءار وقۋشىنىڭ جەكە جەتىستىگىن باعالاي وتىرا توپتىق دايىندىققا دا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ باستى قاعيدا. دۇرىس ۇيىمداستىرىلعان باسەكە وقۋشىنى العا جەتەلەيدى, ال كوماندالىق رۋح سول جولدا جالعىز قالدىرمايدى. وسى ەكەۋىنىڭ بالانسى موتيۆاتسيانى ارتتىرادى.
– پاندەر وليمپياداسىنىڭ وقۋشىلارعا بەرەر پايداسى بار ما؟
– وليمپيادا بالانى تارتىپكە, ۋاقىتتى باسقارۋعا, ءوز ىسىنە جاۋاپكەرشىلىك الۋعا ۇيرەتەدى. جەڭىس تە, جەڭىلىس تە – ۇلكەن تاجىريبە. وسى ارقىلى وقۋشى ءوز مۇمكىندىگىن شىنايى باعالاپ, قاي باعىتتا دامۋى كەرەك ەكەنىن تۇسىنە باستايدى.
پاندەر وليمپياداسى تەرەڭ اكادەميالىق ءبىلىم الۋعا جول اشاتىن ءارى اناليتيكالىق داعدىنى قالىپتاستىراتىن الاڭى. بۇل وزگە ايماقتان كەلگەن بالالارمەن جارىسۋدان عانا تۇرمايدى. ول وقۋشىنىڭ سىني ويلاۋ قابىلەتىن دامىتىپ, بولاشاق ماماندىعىن سانالى تۇردە تاڭداۋعا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىنا گرانت جەڭىپ الۋعا دا بولادى. جالپى ايتقاندا وليمپيادا – عىلىم مەن قۇندىلىقتاردى ۇشتاستىراتىن ۇزدىك الامان.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان ءدىلناز قايروللا,
MNU حالىقارالىق جۋرناليستيكا مەكتەبى ستۋدەنتى
