سويتسەم, دانىشپان ەينشتەين ءتىلىن ماعان ەمەس, كۇللى ادامزاتقا قاراپ شىعارىپتى عوي. «مىقتى بولساڭ, مەندەي بولىپ ال» دەگەنى. راس قوي. ۇقساپ باعۋعا تىرىستىق, شوپاننىڭ اتىن بايگەگە قوسقانىمەن ۇزاققا شاپپايدى ەكەن. ۇقتىق تا, قالامعا سەرت ەتتىك. ەندى, ول ءوز الدىنا بوگەنايى بولەك اڭگىمە. ماسەلە ەينشتەيننىڭ ارەكەتىندە بولىپ وتىر.
سۋرەتكە ءتۇسۋدى ۇناتپايتىن عالىمدى قوياردا قويماي نىساناعا العان فوتوگرافقا ەرەگىسىپ ىستەگەن ءىسى الەمدى ابىگەرگە سالىپ قويعان جوق پا؟ ءبىرى – مۇنىسىن تازا اقىماقتىق دەسە, ءبىرى – سول فوتودان استار ىزدەپ الەك. بىراق نەمىس پەرزەنتىنىڭ ءبىر بىلگەنى بار-اۋ. ايتپەسە بۇلاي جاساماسى انىق قوي.
ءجا, جۇرگەنگە جورگەم ىلىگەدى دەگەندەي, بەرتىن كەلە بۇل تۋىندىنىڭ تاريحىنا دا جولىق-
تىق. سويتسەك جورامالىمىز بەكەر ەمەس ەكەن. 1951 جىلى 72 جاستاعى البەرت ەينشتەين ءوزىنىڭ تۋعان كۇنىن پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىندە اتاپ وتەدى. اتى الەمگە ءماشھۇر ۇلى عالىمنىڭ مەنشىكتى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاۋعا سول زاماننىڭ زيالى قاۋىمى تۇگەلدەي جينالادى. دۋماندى كەش ۇزاققا سوزىلسا كەرەك, قارتايعان فيزيك قاۋمالاعان حالىقتان قاشپاق بولىپ, جيىن اياقتالماي جاتىپ ۇيىنە قايتۋدى ۇيعارادى. كولىگىنىڭ ارتقى ورىندىعىنا وتىرعالى جاتقاندا, كەنەتتەن ەسىكتى فوتو-جۋرناليست ارتۋر ساسسە جۇلقا اشادى. جانسەبىل فوتوگراف قولىنداعى فوتواپپاراتىمەن سوڭعى رەت كەش يەسىن وبەكتيۆكە تارتۋعا وقتالادى. كەش بويى جىپىلىقتاعان ساۋلەلەردەن ىعىرى شىققان ەينشتەين وسى جولى ەرەكشە قالىپتا ءتۇسۋدى ويلاسا كەرەك. لەزدە كامەراعا قاراپ, تاڭدايىن سوزا ءتىلىن شىعارادى. دەسە دە اتاقتى فيزيك ارتىنان رايىنان قايتىپ, ارەكەتىنىڭ ابەستىك ەكەنىن ۇعادى. ونىڭ ۇستىنە كامەرانىڭ وسى ءساتتى تارتۋعا جىلدامدىعى جەتپەيتىنىنە سەنىمدى ەدى. بىراق سول زاماندا Contax III اپپاراتىنىڭ قاس-قاعىم ءساتتى قاعىپ الۋعا قاۋقارى جەتەتىن. ءبارى كەش ەدى. «قۇلاننىڭ قاسۋىنا مىلتىقتىڭ باسۋى» دەگەندەي, ارتۋردىڭ اتاقتى تۋىندىسى وسىلاي ومىرگە كەلەدى.
ەندى وزىمە كەلەيىنشى. سۋرەتتىڭ قىزىعىن سوسىن ايتامىن. اقىرى توڭازىتقىشقا جابىسقان ماگنيتتىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلە ءجۇرىپ فيزيكا ءپانى مۇعالىمىنىڭ ەڭ ۇزدىك شاكىرتى بولىپ شىعا كەلدىم. وعان دەيىن مەكتەپىشىلىك ءتاپ-ءتاۋىر اقىن بولاتىنمىن. ءتىپتى اۋداندىق, وبلىستىق ءبىلىم الامانىندا اتوي سالىپ, اۋىلدىڭ ابىرويىن كوتەرىپ ءجۇردىم. كەيىن اجەم اسىرا سىلتەپ «ەينشتەينىم مەنىڭ» دەپ ەركەلەتەتىندى شىعاردى. ءسويتىپ جۇرگەندە رەسپۋبليكالىق ءبىلىم وليمپياداسىنا جولداما الىپ, اۋداننىڭ نامىسىن الماتىعا بارىپ قورعايتىن بولدىم.
نە كەرەك, اۋىلدا اجەم مەن ەينشتەين قول بۇلعاپ قالا بەردى, ال ءبىز الىپ شاھارعا اتتاندىق. بۇل دودا وڭاي ەمەس ەكەن, ەكىنشى ورىن بۇيىردى. جامان ناتيجە ەمەس, ارينە, بىراق ۇنەمى جەڭىسكە جەتىپ ۇيرەنگەن ادەتىم ساعىمدى سىندىردى. ءبىراز ۋاقىت وزىمە كەلە المادىم. اقىرى كوڭىلىم قۇلازىپ جۇرگەندە ادەبيەت ءپانىنىڭ مۇعالىمى يەمدەنىپ كەتتى عوي. ەينشتەينگە قولىمدى ءبىر سىلتەپ, ولەڭگە ءبىرجولاتا ويىستىم. سودان بەرى ۇلى فيزيكتىڭ سۋرەتىن كورگەندە, ءسال-ءپال عالىم بولا جازداعانىم ەسىمە تۇسەدى, باسقا ءبىزدى بايلانىستىراتىن تۇك جوق. ونىنشى سىنىپقا دەيىن وزات وقۋشى بولعانىمدى ايتپاي-اق قويايىن. ماقتانعانداي بولام عوي. ەندى جاڭاعى سۋرەت جايىن جالعاستىرايىن.
كاسىپقوي فوتوگراف ءساتتى تۇسىرىلىمگە كىشكەنتاي بالاشا قۋانادى. بۇل تۋىندىنىڭ باسپا بەتىندە «بومبا» بولاتىنىنا بەك سەنىمدى ەدى. الايدا باس رەداكتور ءتىلىن بەزەگەن عالىمنىڭ سۋرەتىن شىعارۋعا تىيىم سالادى. تاپ مۇنداي ماتەريال جۋرنالعا ابىروي اكەلمەي-اق قويسىن دەگەندەي تەرىس قارايدى تاعى. نەگە دەيسىز عوي؟ سەبەبى نوبەل سىيلىعى لاۋرەاتىنىڭ انتەك ءىسى ەرتەڭ ۇلكەن جانجالدىڭ ۇيىتقىسى بولاتىنىنا سەنىمدى بولسا كەرەك.
اۆتور قايتسىن, مەسەلى قايتقان سوڭ, اتالعان سۋرەتتى ەينشتەيننىڭ وزىنە جىبەرەدى. نەمىس عالىمى وسى ساتتە ءوزىنىڭ بالا كەيپىن قايتا كورگەندەي بولىپ, ىشەك-سىلەسى قاتا كۇلەدى. ريزا بولعانى سونشالىق, فوتوگرافتىڭ تۋىندىسىن جوعارى باعالايدى. ول ول ما, باس رەداكتورعا ءوزى حابارلاسىپ, سۋرەتىن جۋرنالدىڭ مۇقاباسىنان بەرۋىن سۇرايدى.
رەداكتور نە ىستەسىن, ۇلى عالىمنىڭ ءوزى قوڭىراۋ شالىپ, ءوتىنىش بىلدىرگەن سوڭ, جالما-جان ايتقانىن ورىندايدى. مىنە, سودان باستاپ ۇلى فيزيكتىڭ فوتوسى الەمدى شارلاپ كەتەدى. ەڭ قىزىعى ول ەمەس, بۇدان كەيىن اپەرباقان عالىم ءوزىنىڭ ءتىلىن شىعارىپ تۇسكەن بەلگىلى سۋرەتىن دوستارىنا اشىق حات رەتىندە جولدايتىن بولعان ەكەن. مۇنى ارىپتەستەرى قۇرمەتپەن قابىلداعان كورىنەدى.
ال مەن شە, ەينشتەينمەن ەرەگىسەمىن دەپ ءسال بولماعاندا عىلىم جولىن قۋىپ كەتە جازدادىم. ماعان سول كەرەك پە ەدى؟ ءاي, بىرەۋ ەستىسە مازاق قىلاتىنى انىق. كەيدە ويلايمىن, قازىر دۇنيەنى تەحنوكراتتار بيلەپ تۇرعان شاقتا, مەنىڭ ادەبيەتكە اۋەس بولعانىم سول شاقتا ماقتاۋ قاعازىنا مۇقتاج ادەبيەت ءپانىنىڭ مۇعالىمىنەن باسقا ەشكىمگە قاجەت بولماعان-اۋ. وزىمە وكپەلەيمىن, سوسىن ۇستازىما. ەينشتەين بولماسام دا, ەڭ قۇرىماعاندا ەۇۋ-دا لەكتسيا وقىپ وتىراتىن ەدىم عوي. ەحح...
