جالپى ساتىپ الۋشىعا تولەم مەرزىمى, قارجىلاندىرۋ قۇنى, كەلىسىم قاۋىپسىزدىگى دە ماڭىزدى. ۇزارتىلعان تولەم كەستەسىن ۇسىنعان جەتكىزۋشى ءجيى باسىمدىققا يە بولادى. مۇنداي جاعدايدا قارجى تاۋەكەلىن باسقارۋ ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ستراتەگيالىق مىندەتىنە اينالادى. ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەر وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, ءوندىرۋشىنىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەدى.
ەكونوميكالىق ساياساتتاعى ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەر سىرتقى ساۋدا قۇرىلىمىنىڭ جاڭارۋىنا اسەر ەتتى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ تسيفرلىق فورماتقا كوشۋى راسىمدەردىڭ اشىقتىعىن ارتتىردى. شەشىم قابىلداۋ ۋاقىتى قىسقاردى. بۇل وڭدەۋشى سەكتوردىڭ بەلسەندىلىگىن كۇشەيتىپ, جاڭا وندىرىستەردىڭ ىسكە قوسىلۋىنا ىقپال ەتتى.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى ناقتى ناتيجەنى كورسەتتى. وڭدەلگەن تاۋار جەتكىزۋشىلەرىنە كورسەتىلگەن قولداۋ كولەمى 650 ميلليارد تەڭگەدەن استى. 2024 جىلعى كورسەتكىشپەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ءوسىم بار. قولداۋ اياسىندا ىسكە اسقان جوبالاردىڭ جيىنتىق ەكونوميكالىق اسەرى 2,3 تريلليون تەڭگە دەڭگەيىندە باعالانىپ وتىر. مۇنداي كورسەتكىش قارجى قۇرالدارىنىڭ مۋلتيپليكاتيۆتىك ىقپالىن ايقىندايدى. ءبىر كەلىسىم بىرنەشە ءوندىرىستىڭ كەڭەيۋىنە, جۇمىس ورىندارىنىڭ كوبەيۋىنە, سالىق ءتۇسىمىنىڭ ۇلعايۋىنا ىقپال ەتەدى.
قولداۋ العان 121 كاسىپورىننىڭ 20-سى وسىنداي تەتىكتەرگە العاش رەت جۇگىنگەن. جوبالاردىڭ باسىم بولىگى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە تيەسىلى. مەتاللۋرگيا, اگروونەركاسىپ, حيميا, تاماق ءوندىرىسى باعىتتارىنىڭ بەلسەندىلىگى ونەركاسىپ قۇرىلىمىنىڭ بىرتىندەپ كۇردەلەنىپ كەلە جاتقانىن اڭعارتادى.
«حالىقارالىق ساۋداداعى باستى كەدەرگىنىڭ ءبىرى – اينالىم قاراجاتىنىڭ جەتىسپەۋى. شەتەلدىك ساتىپ الۋشىلار تولەمدى كەيىنگە قالدىرۋدى تالاپ ەتەدى. مۇنداي جاعدايدا كاسىپورىن ءوندىرىس ىرعاعىن ساقتاۋدا قيىندىققا تاپ بولادى. ەكسپورت الدىنداعى قارجىلاندىرۋ وسى ماسەلەنى شەشۋگە باعىتتالعان. ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر ارقىلى ۇسىنىلاتىن قولجەتىمدى قارجىلاندىرۋ ءوندىرىس شىعىندارىن ۋاقتىلى جابۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ەكا باسقارما توراعاسى اللەن ءشايجۇنىسوۆ.
بۇل قۇرالدى پايدالانعان «RG Brands Kazakhstan» جەتكىزىلىم تۇراقتىلىعىن ساقتاۋعا قول جەتكىزگەن. كومپانيانىڭ وندىرىستىك الاڭدارىنىڭ جيىنتىق قۋاتى جۇزدەگەن ميلليون ليترگە جەتەدى. قارجىلاندىرۋ مەن قايتا ساقتاندىرۋ تەتىكتەرى شەتەلدىك ساۋدا ۇيلەرىمەن جۇمىس بارىسىندا تاۋەكەلدى تومەندەتىپ, كەلىسىم تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتكەن. سونىڭ ناتيجەسىندە ءونىمدى سىرتقى نارىققا شىعارۋ قارقىنى ساقتالعان.
«دەبيتورلىق بەرەشەكتى ساقتاندىرۋ جاڭا سەرىكتەستەرمەن جۇمىس ىستەۋدى جەڭىلدەتەدى. تولەمدى كەيىنگە قالدىرۋ مۇمكىندىگى ساتىپ الۋشىعا قولايلى جاعداي تۋعىزادى. بۇل قۇرالدى پايدالانعان «بايان سۇلۋ» كومپانياسى ەكسپورت اۋقىمىن كەڭەيتىپ, جەتكىزىلىم كولەمىن ۇلعايتتى. كومپانيانىڭ يكەمدى تولەم قۇرىلىمى سىرتقى نارىقتاعى باسەكەلىك مۇمكىندىكتى كۇشەيتتى. ناتيجەسىندە, جاڭا سەرىكتەستەر سانى ارتتى», دەدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
قارجى تاۋەكەلىن تومەندەتۋ ءوندىرىستى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كەڭەيتۋگە جاعداي جاسايدى. «پريما قۇس» كاسىپورنى وندىرىستىك نىساندار قۇرىلىسىن جوسپارلى تۇردە جالعاستىرۋعا مۇمكىندىك العانىن جەتكىزەدى. قارجىلىق تۇراقتىلىق ىشكى ءارى سىرتقى نارىقتاعى پوزيتسيانى نىعايتقان. كومپانيا وكىلدەرى سەنىمدى قارجى قۇرالدارىنىڭ بولۋى كاسىپورىنداردى جاڭا كەلىسىمدەرگە باتىل شىعۋعا ىنتالاندىراتىنىن ايتادى.
حيميا ونەركاسىبىندەگى جوبالار دا ەكسپورت قۇرىلىمىنىڭ وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. «ججفز» كاسىپورنى كەن وندىرۋدەن باستاپ دايىن ءونىم شىعارۋعا دەيىنگى تولىق وندىرىستىك تسيكلدى قامتيدى. سارى فوسفور جەتكىزىلىمى ەۋروپا, اقش, ءۇندىستان باعىتىنا جول تارتقان. بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنە جەتكىزىلىمگە قاتىستى ساقتاندىرۋ شەشىمى ەكسپورت اۋقىمىن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتكەن. مۇنداي مىسالدار قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىمنىڭ سىرتقى نارىقتاعى ۇلەسى ارتىپ كەلە جاتقانىن دالەلدەيدى.
قارىزداردى ساقتاندىرۋ كەپىل بازاسى جەتكىلىكسىز كاسىپورىندارعا قارجى تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. Moody’s اگەنتتىگىنىڭ Baa1 دەڭگەيىندەگى رەيتينگى ساقتاندىرۋ جابىنىنىڭ سەنىمدىلىگىن ارتتىرادى. بۇل تەڭگەمەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ قولجەتىمدىلىگىن جاقسارتادى. قارجى ينستيتۋتتارىنا تاۋەكەل دەڭگەيى تومەندەيدى.
تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نىعايۋى قايتا ساقتاندىرۋ باعىتىمەن بايلانىستى. حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن جاسالعان كەلىسىمدەر ساقتاندىرۋ پورتفەلىنىڭ تۇراقتىلىعىن كۇشەيتتى. قايتا ساقتاندىرۋعا بەرىلگەن مىندەتتەمەلەر كولەمى 237,7 ميلليارد تەڭگەگە جەتىپ, ءبىر جىل ىشىندە 217 پايىزعا ارتقان. مۇنداي ءتاسىل ءىرى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەدى.
«تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم راسىمدەردى جەڭىلدەتتى. ەكسپورتتاۋشىنىڭ جەكە كابينەتى قۇجات اينالىمىن تولىق ونلاين فورماتقا كوشىردى. ءوتىنىم بەرۋ, كەلىسىم راسىمدەۋ, مارتەبەنى باقىلاۋ ءبىر جۇيەدە جۇزەگە اسادى. پلاتفورمانى پايدالانۋشىلار سانى تۇراقتى ءوسىپ كەلەدى», دەيدى ەكا باسشىسى.
«Export BS» كومپانياسى تسيفرلىق سەرۆيستىڭ تيىمدىلىگىن اتاپ وتەدى. جۇيەدە ءوتىنىم مارتەبەسى اشىق كورىنەدى, كەڭەس الۋ جەدەل جۇزەگە اسادى. بۇل جەتكىزىلىمدى الدىن الا جوسپارلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اكىمشىلىك جۇكتەمە ازايىپ, ۋاقىت ۇنەمدەلگەن.
«Nurym Group» جشس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ماحسۋت شيعامباەۆ: «ونلاين ءوتىنىم كەلىسىم جاساۋ مەرزىمىن قىسقارتتى. قۇجاتتاردى ءبىر جۇيەدە جولداۋ پروتسەستى ايتارلىقتاي جەڭىلدەتتى. سونداي-اق جەدەل كەرى بايلانىس وندىرىستىك جوسپارلاۋعا وڭ اسەر ەتىپ جاتىر», دەسە, «پريما قۇس» جشس باس ديرەكتورى الەكسەي زالەۆسكي «ەكسپورتتاۋشىلار ۆيتريناسى» پلاتفورماسى دايىن ءونىمدى شەتەلدىك ساتىپ الۋشىعا تىكەلەي ۇسىنۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كاتالوگتە اگروونەركاسىپ, مەتاللۋرگيا, حيميا, ماشينا جاساۋ باعىتتارىنداعى ونداعان كاسىپورىننىڭ جۇزدەگەن ءونىمى ورنالاستىرىلعان. بۇل سىرتقى نارىقتاعى اقپارات قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرادى», دەيدى.
قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ءوزارا ىقپالداسۋى ءوندىرىس جوبالارىن تولىق قامتۋعا جاعداي جاسايدى. دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ بايلانىسى ءوندىرىستى ىسكە قوسۋدان باستاپ دايىن ءونىمدى جەتكىزۋگە دەيىنگى كەزەڭدى ءبىر جۇيەدە ۇيلەستىرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداي ءتاسىل راسىمدەردى جەڭىلدەتىپ, ۋاقىت شىعىنىن ازايتادى.
«قازىرگى جاعدايدا ەكسپورت تاۋەكەلدى ارەكەت ەمەس, ناقتى ەسەپكە نەگىزدەلگەن ستراتەگياعا اينالىپ كەلەدى. قارجى قۇرالدارىنىڭ جەتىلۋى ءوندىرىس قۇرىلىمىنىڭ كۇردەلەنۋىنە ىقپال ەتەدى. قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم ۇلەسىنىڭ ارتۋى ەكونوميكانىڭ جاڭا ساپالىق كەزەڭگە وتكەنىن كورسەتەدى», دەدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
ۇزاقمەرزىمدى پەرسپەكتيۆادا مۇنداي ينستيتۋتتار تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدى جەدەلدەتىپ, ونەركاسىپتىڭ باسەكەلىك قابىلەتىن ارتتىرادى. تاۋەكەلدى باسقارۋ مادەنيەتى قالىپتاسقان سايىن سىرتقى نارىقتاعى تۇراقتىلىق كۇشەيەدى. ەكسپورت قۇرىلىمىنىڭ جاڭارۋى ەكونوميكانىڭ ورنىقتى دامۋىنا نەگىز قالايدى.
