ولجاس بەكتەنوۆ مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان مىندەتتەر كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ جاتقانىن ايتتى. پرەزيدەنت ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا ەكونوميكانىڭ ساپالى ءارى ورنىقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ قاجەتتىگىن اتاپ وتكەن ەدى. بۇل باعىت وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ, ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ, ءوندىرىستى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.
«بيىلعى ءبىرىنشى توقسان قورىتىندىسى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسىمى 3 پايىز دەڭگەيىندە قالىپتاسقانىن كورسەتتى. ەكونوميكالىق بەلسەندىلىك نەگىزىنەن شيكىزاتتىق ەمەس سەكتور ەسەبىنەن قامتاماسىز ەتىلگەن. وڭدەۋ ونەركاسىبى, كولىك, قۇرىلىس, ساۋدا سالالارىنداعى سەرپىن جالپى ديناميكاعا وڭ ىقپال ەتتى. قالىپتاسقان ءۇردىس سىرتقى احۋال كۇردەلى كەزەڭدە ناقتى سەكتوردىڭ ورنىقتىلىعىن اڭعارتادى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامرين ۇسىنعان دەرەكتەر دە وسى باعىتتاعى وزگەرىستەردى راستايدى. قاڭتار-ناۋرىز ايلارىندا قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 3,7 پايىزعا, ناقتى سەكتور 2,1 پايىزعا ۇلعايعان. قۇرىلىس سالاسىندا 14,8 پايىزدىق ءوسىم تىركەلدى. كولىك قىزمەتتەرى 12,8 پايىزعا ارتقان. وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءوسىمى 8,5 پايىزعا جەتتى. العاشقى ەكى ايدا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 21,7 ملرد دوللاردى قۇراپ, 2,4 ملرد دوللار كولەمىندە وڭ ايىرما قالىپتاستى.
ەكونوميكا قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر ايقىن بايقالادى. بىلتىر وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى 12,7 پايىزعا جەتىپ, ەكىنشى جىل قاتارىنان كەن ءوندىرۋ سالاسىنىڭ دەڭگەيىنەن جوعارى قالىپتاستى. مۇناي سەكتورىنىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 2010 جىلعى 16,5 پايىزدان 2024 جىلى 8,1 پايىزعا دەيىن تومەندەگەن. بۇل ءۇردىس ەكونوميكانىڭ ءارتاراپتانۋ باعىتى كۇشەيىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.
وتىرىستا مەملەكەتتىك قارجىنىڭ ورىندالۋ بارىسى دا قارالدى. قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆتىڭ مالىمەتىنشە, ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىسى 6,4 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 931 ملرد تەڭگەگە جوعارى. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 4,2 ترلن تەڭگە ءتۇسىپ, جوسپار 102 پايىز دەڭگەيىندە ورىندالدى.
كىرىس ديناميكاسىنا سىرتقى فاكتورلار ىقپال ەتكەن. مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 80,6 دوللار دەڭگەيىندە قالىپتاسىپ, ەكسپورتتىق كەدەندىك باج سالىعىنان قوسىمشا 40,5 ملرد تەڭگە ءتۇستى. ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىنىڭ كۇشەيۋى كىرىس كولەمىن 146 ملرد تەڭگەگە تومەندەتتى. ەسەپتى كەزەڭدە الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەر تولىق ورىندالىپ, بۇل ماقساتقا 1,8 ترلن تەڭگە باعىتتالعان. قارجى ساياساتى قاراجاتتى ءتيىمدى پايدالانۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلىپ وتىر.
ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جاعداي دا تالقىلاندى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, ءۇش ايدا مۇناي مەن گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ كولەمى 19,7 ملن تونناعا جەتكەن. قاراشىعاناق كەن ورنىندا ءوندىرىستى تۇراقتاندىرۋ باعىتىنداعى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ءۇش ايدا مۇناي ەكسپورتى 15,3 ملن توننانى قۇرادى. جىل قورىتىندىسىندا بۇل كورسەتكىش 76 ملن توننا دەڭگەيىندە قالىپتاسادى دەگەن بولجام بار.
گاز ءوندىرۋ كولەمى 13,6 ملرد تەكشە مەترگە جەتتى. جىل قورىتىندىسىندا 62,7 ملرد تەكشە مەتر دەڭگەيىنە جەتۋ كوزدەلىپ وتىر. ۇزاقمەرزىمدى رەسۋرستىق بازانى كەڭەيتۋ ماقساتىندا جاڭا كەن ورىندارىن يگەرۋ جوسپارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بيىل قاشاعان كەن ورنىندا جىلدىق قۋاتى 1 ملرد تەكشە مەتر بولاتىن گاز وڭدەۋ زاۋىتىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان.
ونەركاسىپ سالاسىندا دا وڭ سەرپىن بايقالادى. ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ءۇش ايدا وڭدەۋ ونەركاسىبى 8,5 پايىزعا ارتقان. ماشينا جاساۋ, حيميا ونەركاسىبى, قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعارۋ, رەزەڭكە مەن پلاستماسسا بۇيىمدارى ءوندىرىسى, جەڭىل ونەركاسىپ باعىتتارىندا ءوسىم بار. ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ كورسەتكىشى 21,9 پايىزعا ۇلعايعان. قۇرىلىس جۇمىسىنىڭ كولەمى 1,2 ترلن تەڭگەگە جەتىپ, 3,9 ملن شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن.
ۇكىمەت باسشىسى جاھاندىق ەكونوميكالىق جاعداي كۇردەلى كەزەڭدە ەكونوميكانىڭ ورنىقتى ءوسىمىن قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى مىندەت ەكەنىن ايتتى. جىل قورىتىندىسىندا ءوسىمدى 5 پايىزدان جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. ناقتى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ, ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ, تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماڭىزدى باعىت رەتىندە بەلگىلەندى. قارجىلىق ءتارتىپتى كۇشەيتىپ, الەۋمەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن ءادىل قالىپتاستىرۋ قاجەتتىگى ايتىلدى.
«ينفلياتسيا دەڭگەيىن تومەندەتۋ مىندەتى دە كۇن تارتىبىندە تۇر. ناۋرىز ايىندا ينفلياتسيا 11 پايىزعا دەيىن باياۋلاعان. ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ, قايتا وڭدەۋ كولەمىن ارتتىرۋ, ساقتاۋ مەن لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىس جالعاسادى. باعانىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ تۇراقتى باقىلاۋدا بولادى», دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.
ءىرى كوتەرمە ساۋدا الاڭدارىنداعى دەلدالدىق ارەكەتتەرگە توسقاۋىل قويۋ قاجەت ەكەنى ايتىلدى. باعانى قولدان كوتەرۋ تاجىريبەسى جويىلۋعا ءتيىس. تاريفتىك ساياساتتىڭ بولجامدىلىعى ساقتالۋى كەرەك. نارىقتاردى دەمونوپوليزاتسيالاۋ, باسەكەنى دامىتۋ ماڭىزدى مىندەت رەتىندە بەلگىلەندى.
وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ۇلەسى كەن ءوندىرۋ سالاسىنان جوعارى قالىپتاسقانىنا قاراماستان, ناقتى سەكتوردى قولداۋ شارالارى جالعاسادى. مەتاللۋرگيا مەن حيميا ونەركاسىبىندەگى جوبالاردى ىسكە قوسۋ, ءوندىرىس الەۋەتىن ارتتىرۋ مىندەتى قويىلدى. قاشاعانداعى گاز وڭدەۋ زاۋىتى, جاڭاوزەندەگى ءوندىرىس نىساندارى, گاز تاسىمالداۋ ينفراقۇرىلىمى باعىتىنداعى جوبالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. «بەينەۋ – بوزوي – شىمكەنت» ماگيسترالى ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە.
قۇرىلىس سالاسىندا تۇراقتى قارقىن قالىپتاستىرۋ كەرەك ەكەنى نازارعا الىندى. جالعا بەرىلەتىن تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى ۋاقتىلى تارتۋ ماسەلەسى وزەكتى. وڭىرلەر ۇسىنعان وتىنىمدەر قاجەتتى كولەمنەن تومەن ەكەنى اتاپ كورسەتىلدى. وسىعان بايلانىستى قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن جەتىلدىرۋ تاپسىرىلدى.
«كولىك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جالعاسادى. تەمىرجول جەلىسىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ, اقتاۋ مەن قۇرىق پورتتارىن جاڭعىرتۋ اسا قاجەت. بيىل 11 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول قۇرىلىس پەن جوندەۋ جۇمىسىمەن قامتىلادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
اگرارلىق سەكتوردى قولداۋ شارالارى دا قارالدى. استىق تاسىمالى شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ, اۋىل شارۋاشىلىعى سۋبەكتىلەرىنە كەپىلدىك بەرۋ قۇرالدارىن ەنگىزۋ جوسپارلانعان. الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالار ارقىلى اگروونەركاسىپ كەشەنىن قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى كەڭەيتىلەدى.
وتىرىستا وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ كورسەتكىشتەرى دە قارالدى. پرەمەر-مينيستر بىرقاتار وبلىستا جالپى وڭ ديناميكا بايقالعانىمەن, جەكەلەگەن باعىتتاردا جوسپارلانعان وسىمگە قول جەتكىزىلمەگەنىن ايتتى.
«وڭىرلەرگە كەلەتىن بولساق, تۇركىستان, جامبىل, الماتى, قىزىلوردا, پاۆلودار, باتىس قازاقستان وبلىستارى, استانا مەن الماتى قالالارى بارلىق نەگىزگى ماكروكورسەتكىشتەر بويىنشا ءوسىم كورسەتىپ وتىر. بىراق كەيبىر وڭىرلەر جوسپارلى ءوسىمدى قامتاماسىز ەتە العان جوق. اقمولا وبلىسىندا ءۇش كورسەتكىش, اتىراۋ وبلىسىندا ءتورت كورسەتكىش تومەندەگەن», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ءوز كەزەگىندە كورسەتكىشتەرى تومەندەگەن اقمولا مەن اتىراۋ وبلىستارى اكىمدەرىنىڭ ەسەپتەرى تىڭدالدى. ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەردەگى احۋالدى جان-جاقتى سارالاپ, ناقتى شەشىمدەر قابىلداۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. ء«وڭىر اكىمدەرىنە قالىپتاسقان جاعدايعا جان-جاقتى تالداۋ جۇرگىزىپ, قاجەتتى شارالار قابىلداۋدى تاپسىرامىن. بارلىق ءوڭىر نەگىزگى كورسەتكىشتەردى تۇراقتى باقىلاۋدا ۇستاسىن, ولاردىڭ تومەندەۋىنە مۇلدە جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى پرەمەر-مينيستر.
جالپى, وڭىرلەردەگى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتى ارتتىرۋ, جوسپارلانعان ينديكاتورلاردىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ باعىتىنداعى جۇمىستى كۇشەيتۋدى تاپسىردى. نەگىزگى ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ تۇراقتىلىعى جالپى ەكونوميكالىق ءوسىم ساپاسىنا تىكەلەي اسەر ەتەدى.
ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, پرەمەر-مينيستر بيىل ناۋرىز ايىندا 2026 جىلى ەكونوميكالىق ءوسۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە ەكونوميكانىڭ ءوسۋ رەزەرۆتەرىن ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ءتيىستى شارالاردىڭ ماقۇلدانعانىن اتاپ ءوتتى, الايدا كەيبىر ماسەلەلەر سوزىلىپ كەتكەن. بۇل «بايتەرەك» حولدينگىن كاپيتالداندىرۋعا جانە تۇرعىن ۇيگە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىم تارتۋ ءۇشىن اكىمدىكتەردىڭ مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى شىعارۋى جونىندەگى شارالارعا قاتىستى. سونداي-اق مەملەكەتتىك كەپىلدىك ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان اۆتوجول جوبالارى بويىنشا قۇجاتتامانى سۇيەمەلدەۋ ۇدەرىسى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا قوسىلعان قۇندى ارتتىراتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى انىقتاۋ جۇمىسىنىڭ دا تيىمدىلىگى تومەن.
«وسى سۇراقتاردىڭ ءبارىن جەدەل شەشۋ كەرەك. ءاربىر باسشىعا سالالار بويىنشا ءوسۋدىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن. وسىنى تاعى دا ەستەرىڭىزگە سالامىن. كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسادى. بۇل ورايدا, مەملەكەتتىك اپپاراتقا, ءبىرىنشى كەزەكتە باسشىلارعا جاڭا تالاپتار قويىلادى. ءاربىر باسشى ءوزىنىڭ جۇمىس تاسىلىنە دە, وزىنە دە تۇبەگەيلى جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا ءتيىس. ول مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان جاڭا تالاپتارعا, جاڭعىرۋدىڭ جاڭا جالپىۇلتتىق كۇن تارتىبىنە سايكەس كەلە مە؟ ءاربىر باسشىدان ناقتى ناتيجە بولۋعا ءتيىس. بۇنى ەستەن شىعارماڭىزدار», — دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.
