– تىلەكتەس يساباي ۇلى, ءسىز باسقاراتىن ۋنيۆەرسيتەت قازاقستاندا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ۇلتتىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسىن الدى. وسىعان كەڭىنەن توقتالىپ وتسەڭىز؟
– ەلىمىزدەگى ءوندىرۋشى سالالار وڭ ديناميكا كورسەتىپ وتىر, ال عىلىمدى تالاپ ەتەتىن وندىرىستەر ءىس جۇزىندە تولىققاندى دامىماي جاتىر. وسىنىڭ سالدارىنان تەحنولوگيالىق ونىمدەردىڭ الەمدىك نارىعىندا وتاندىق اگرارلىق تاۋارلاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تومەن. بۇل سالادا ءونىم وسى ۋاقىتقا دەيىن سىرتقى نارىققا تەك شيكىزات تۇرىندە شىعارىلادى. ماسەلەنى شەشۋدىڭ ءبىر عانا جولى – بىلىمگە نەگىزدەلگەن يننوۆاتسيالىق دامۋ. ينتەللەكتۋالدى رەسۋرستار پروگرەسسيۆتى دۇنيەجۇزىلىك دامۋدىڭ وزەگىنە اينالدى.
جوعارى بىلىكتى ماماندار دايارلاۋدى جەتىلدىرۋ وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتپاي, اتاپ ايتقاندا, عىلىمنىڭ دامۋىنا نەگىزدەلگەن يننوۆاتسيالىق قىزمەتتى بەلسەندى جۇزەگە اسىراتىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ جاڭا مودەلىن قالىپتاستىرمايىنشا مۇمكىن ەمەس. سونىمەن قاتار ءبىز عىلىمدى يننوۆاتسيالىق يدەيالاردىڭ كوزى رەتىندە عانا ەمەس, يننوۆاتسيالىق ۇدەرىستەردىڭ بارلىق بۋىنىنا ەنەتىن رەسۋرس رەتىندە قاراستىرامىز.
ۋنيۆەرسيتەتتەر الدا بەلسەندى جۇمىس جاساپ, ءاردايىم ترەندتە بولۋى كەرەك. ءبىرىنشى ترەند – بۇل جوعارى ءبىلىمنىڭ بۇقارالىعى جانە ءۇشىنشى دەڭگەيلى ءبىلىمى بار حالىق ۇلەسىنىڭ ارتۋى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, الەمدەگى ستۋدەنتتەردىڭ سانى 1,5 ملرد-تان استى.
عالىمدار ەڭبەك ونىمدىلىگى ەلدەگى جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسشىلار سانىنا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن دالەلدەدى. ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردە حالىقتىڭ 30-50%-ى جوعارى ءبىلىمدى جانە ەڭبەك ونىمدىلىگى ءبىر جۇمىسشىعا 40-60 مىڭ دوللاردى قۇرايدى. قازاقستاندا جۇمىس جاسايتىن حالىقتىڭ جالپى سانىنىڭ 18,5%-ى جوعارى ءبىلىمدى, سوندىقتان ەڭبەك ونىمدىلىگى ءار جۇمىسشىعا – 17,4 مىڭ دوللار. ەگەر اگرارلىق سەكتوردى الاتىن بولساق, وسىنداعى كورسەتكىشتەر ودان دا تومەن: جوعارى ءبىلىمدى جۇمىسشىلاردىڭ ۇلەسى 12%, ال ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ دەڭگەيى – 11,8 مىڭ دوللار.
ەكىنشى ترەند – جوعارى ءبىلىمدى ينتەرناتسيونالداندىرۋ. ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك, الەمدەگى شەتەلدىك ستۋدەنتتەردىڭ سانى شامامەن 5 ملن-عا جەتتى. يۋنەسكو-نىڭ بولجامدارى بويىنشا 2025 جىلعا قاراي شەتەلدىك ستۋدەنتتەردىڭ سانى 7 ملن-عا جەتەدى. شەتەلدىك ستۋدەنتتەر نەگىزىنەن اقش, ۇلىبريتانيا, قىتاي سياقتى ەڭبەك ونىمدىلىگى جوعارى ەلدەردە وقيدى. قازاقستاندا 15 جىل ىشىندە شەتەلدىك ستۋدەنتتەر سانى 1,7 ەسە ارتتى. بۇل ترەندتىڭ پايدا بولۋىنا تالانتتار ءۇشىن جاھاندىق كۇرەس ىقپال ەتتى.
ءۇشىنشى ترەند – تسيفرلىق پلاتفورما جانە جاڭا تەحنولوگيالار. تسيفرلاندىرۋ, «اقىلدى» تەحنولوگيالار بۇكىل الەمدە وقىتۋ ۇدەرىسىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. كەز كەلگەن ادام ءوزى تاڭداعان ەلدىڭ كەز كەلگەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا ەڭ ارزان باعادا, وزىنە قولايلى ۋاقىتتا, الەمنىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن ساندىق پلاتفورمادا ءبىلىم الا الادى. پاندەمياعا بايلانىستى بۇل باسىم ترەندكە اينالدى.
ءتورتىنشى ترەند – جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ميسسياسىن ءبىلىم كوزدەرىنەن زەرتتەۋ, يننوۆاتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق پروگرەسس ورتالىقتارىنا جىلدام ترانسفورماتسيالانۋى. قازاقستاندا بۇكىل الەمدەگىدەي جىل سايىن قىزمەتتىك مانسابىنا بايلانىستى 3-تەن 5-كە دەيىن ماماندىق اۋىستىراتىن ادامدار كوبەيىپ كەلەدى. سوندىقتان امبەباپ داعدىلار الدىڭعى قاتارعا شىعادى, مىسالى: ءبىلىم الۋ, اقپاراتپەن جۇمىس ىستەۋ, جاڭا تەحنولوگيالاردى تەز يگەرۋ, سىني تۇرعىدان ويلاۋ جانە كەز كەلگەن ماسەلەلەردى شەشۋگە شىعارماشىلىق تۇرعىدان كەلۋ. بۇل داعدىلاردى دامىعان عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمى بار جانە كادرلىق الەۋەتى كۇشتى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى بەرە الادى. سوندىقتان ءبىز وقۋ ۇدەرىسى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مودەلىن تاڭدادىق.
الەمدىك تاجىريبە كورسەتىپ وتىرعانداي, زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋ جەكەلەگەن ەلدەردە ءىجو-ءنىڭ ەكونوميكالىق ءوسىمىن 50%-عا جانە ودان دا جوعارى دەڭگەيگە جەتكىزەدى. قازىرگى كەزدە الەمدىك ەكونوميكادا عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ونىمدەر ءوندىرىسى ماكروتەحنولوگيالاردىڭ 50-55%-ىن عانا قامتاماسىز ەتەدى. دامۋى جوعارى دەڭگەيدەگى 9 ەلدىڭ ۇلەسىنە بارلىق عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءونىمنىڭ شامامەن 80-90%-ى تيەسىلى. بۇل ەلدەردە 50 ماكروتەحنولوگيانىڭ 46-سى بار. مىسالى, قىتاي عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ونىمدەردىڭ ەكسپورتىنان 500, گەرمانيا – 180, اقش – 150, سينگاپۋر – 130, وڭتۇستىك كورەيا – 125 ملرد دوللار الادى. بۇل ەڭ الدىمەن عىلىمدى دامىتۋعا بولىنەتىن قارجى رەسۋرستارىنىڭ كولەمىنە بايلانىستى.
تەحنولوگيادا كوشباسشى ەلدەر عىلىمعا ءىجو قۇنىنىڭ
2-5%-ىن بولەدى. ەگەر بۇل كورسەتكىش 1%-دان تومەن بولسا, وندا ول ەلدىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن شەكتى بولىپ سانالادى. قازاقستاندا عىلىمنىڭ سىيىمدىلىعى ورتا ەسەپپەن 0,17%-دى قۇرايدى, ياعني وسى شەكتى دەڭگەيدەن 6 ەسە تومەن. 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش ەلدىڭ ءىجو دەڭگەيىنەن 0,12% دەيىن تومەندەپ كەتتى. سوندىقتان رەسپۋبليكادا عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى 2025 جىلعا قاراي ءىجو-ءنىڭ 1 پايىزىنا دەيىن ۇلعايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
ءىجو-ءنىڭ زەرتتەۋ قارقىندىلىعىن ارتتىرۋ تاسىلدەرىنىڭ ءبىرى – ءبىر زەرتتەۋشىگە بولىنەتىن شىعىنداردى كوبەيتۋ. يۋنەسكو-نىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, بۇل كورسەتكىش قازاقستاندا ورتاشا ەسەپپەن – 46 (تۇتىنۋ قابىلەتتىلىگىنىڭ پاريتەتى بويىنشا), رەسەيدە – 54, قىتايدا – 202, جاپونيادا – 209, گەرمانيادا – 234, اقش-تا – 300 مىڭ دوللاردى قۇرايدى.
ەلدە 2025 جىلعا دەيىن قارجىلاندىرۋ كولەمىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 6 ەسە, عىلىم سالاسىندا 7 ەسە كوبەيتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سوندىقتان ەكونوميكانىڭ وسى سەكتورى ءۇشىن ماماندار دايارلاۋ ءبىلىم مەن عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىس ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك, بۇعان تەك زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ عانا شاماسى جەتەدى.
– بۇگىندە ەلىمىزدە اگرارلىق ءبىلىم مەن عىلىم دەڭگەيى قانداي؟
– قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بارلىق قىزمەتى ەلدەگى اگرارلىق ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋعا باعىتتالعان. سوڭعى جىلدارى اگروونەركاسىپتىك عىلىمعا 10 ملرد تەڭگەدەن اسا قاراجات ءبولىندى, بۇل جالپى عىلىمعا كەتكەن شىعىننىڭ شامامەن 13%-ىن قۇرايدى. قارجىلاندىرۋدىڭ وسىنداي كولەمىنىڭ ارقاسىندا اگرارلىق سالا عالىمدارى 500-دەن اسا عىلىمي ازىرلەمەلەردى دايىنداپ, وندىرىسكە ەنگىزۋگە ۇسىندى.
دامىعان ەلدەردە عىلىمعا سالىنعان 1 دوللار وندىرىسكە 4-تەن 9 دوللارعا دەيىن ءتۇسىم بەرەتىنى بەلگىلى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اگرارلىق عىلىمعا سالىنعان 1 تەڭگەگە 5 500 تەڭگەنى قۇرايتىن ءونىم وندىرىلەدى. بۇل ءبىزدىڭ عالىمدار العان عىلىمي ناتيجەلەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتى ەكەنىن كورسەتەدى. الايدا عىلىمي ازىرلەمەلەر ناتيجەلەرىنىڭ 8%-ى عانا وندىرىسكە ەنگىزىلەدى. ءىس جۇزىندە عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسى تومەن بولعاندىقتان, اگروبيزنەس تاراپىنان عىلىمي ناتيجەلەرگە سۇرانىستىڭ تومەندىگى بايقالادى, سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ, تەحنولوگيالار ترانسفەرتى مەن كوممەرتسيالاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەيدى. سوندىقتان عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە عىلىمي قولداۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەت.
بۇل ماسەلەنىڭ شەشىمى – عىلىمعا قارجى رەسۋرستارىن دۇرىس بولۋدە, ويتكەنى ونى قارجىلاندىرۋدا ۇلكەن ايىرماشىلىقتار بار. بارلىق قاراجاتتىڭ 90%-دان استامى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە, 10%-دان ازى تاجىريبەلىك جۇمىستارعا, ال 0%-ى ترانسفەرت پەن كوممەرتسيالاندىرۋعا بولىنگەن. الەمدىك تاجىريبەدە وسى ءۇش باعىت شامامەن بىردەي قارجىلاندىرىلادى, ارقايسىسى – 30-35%-دان.
بۇگىنگى تاڭدا عالىمدار اگرارلىق عىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋدى ۇسىنادى. اتاپ ايتقاندا, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن قارجىلاندىرۋدان عالىمداردى قارجىلاندىرۋعا كوشۋ, تاجىريبەلىك جۇمىستارعا شىعىنداردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, تەحنولوگيالاردى ترانسفەرتتەۋگە جانە كوممەرتسياليزاتسيالاۋعا بيۋدجەت قاراجاتىن ءبولۋ, تاجىريبەلىك شارۋاشىلىقتاردىڭ سانىن وزىق جەكەمەنشىك اگروقۇرىلىمداردى تارتۋ, ولاردىڭ قىزمەتتەرىن وزگەرتۋ ەسەبىنەن كوبەيتۋ.
عالىمدار دسۇ-عا مۇشە ەلدەردە قولدانىلاتىنداي «جاسىل سەبەت» شەڭبەرىندە فەرمەرلەردىڭ شىعىندارىن سۋبسيديالاۋ بويىنشا ۇسىنىستار ازىرلەدى. «جاسىل سەبەتكە» مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كىرەدى: عىلىمي زەرتتەۋلەر, داقىلداردىڭ زيانكەستەرىمەن جانە اۋرۋلارىمەن كۇرەسۋ, كادرلاردى دايارلاۋ, تاۋارلاردى نارىققا شىعارۋ قىزمەتى, جالپىعا قولجەتىمدى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋگە قىزمەت كورسەتۋ جانە ت.ب. بۇل عىلىمعا قوسىمشا قاراجات تارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الەمدىك تاجىريبەدە ءدال وسى ءبىلىمدى تاراتۋ جۇيەسى – اگرارلىق عىلىمنىڭ, ءبىلىم بەرۋ مەن ءوندىرىستىڭ ءوزارا بايلانىسىن قامتاماسىز ەتەتىن, دەمەك اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سيتۋاتسيالىق ورتالىعىندا اپتا سايىن اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنە ارنالعان ونلاين-كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپ تۇرادى, وعان اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستاننىڭ بارلىق ايماعىنان 5 مىڭعا جۋىق اۋىل كاسىپكەرلەرى قاتىسادى.
يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ءۇشىن ادامي كاپيتالدىڭ اسەرى جەتكىلىكسىز. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ ورتاسىنىڭ ءوزىن وزگەرتۋ كەرەك. تەك ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ ءبىلىم كولەمىن ۇلعايتىپ قانا قويماي, ءبىلىم مازمۇنىن, ونىڭ ادىستەرى مەن قۇرالدارىن ساپالى وزگەرتۋ قاجەت. ەڭ باستىسى, بولاشاق مامانداردى دايىنداۋعا بيزنەس پەن قوعام جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىردەي اتسالىسىپ, قالىس قالماۋى كەرەك.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ ءبىلىم بەرۋ ەكونوميكاسىنداعى كورپوراتيۆتىك بيزنەستىڭ ۇلەسى شامامەن 1%-دى قۇرايدى, ال باتىستا بۇل كورسەتكىش 30%-عا جەتەدى. ارينە, مۇنداي ىقپالداسۋ بيزنەس تاراپىنان باقىلاۋدى تالاپ ەتەدى, ول ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن, اۋديتوريالاردىڭ جابدىقتالۋىن تەكسەرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەرگە زەرتتەۋلەرگە جانە ت.ب. تاپسىرىس بەرەدى. ۋنيۆەرسيتەتتەگى بارلىق 209 ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ستەيكحولدەرلەرمەن بىرلەسىپ ازىرلەنگەن.
تاجىريبەلىك دايىندىقتى كۇشەيتۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتە اگروبيزنەستى ستراتەگيالىق زەرتتەۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەيدى, وندا ستۋدەنتتەر ەكىنشى كۋرستان باستاپ اۋىلشارۋاشىلىق قۇرىلىمدارىنىڭ ناقتى دەرەكتەرى نەگىزىندە بيزنەس-جوبالار جاسايدى. وقۋ اياقتالعاننان كەيىن ۋنيۆەرسيتەت تۇلەكتەرى دايىن بيزنەس جوبالارىمەن وندىرىسكە بارادى. تاجىريبەلەردىڭ بارلىق ءتۇرى 7 ايعا دەيىن ۇلعايتىلدى.
– ءسىز باسقاراتىن جوعارى وقۋ ورنى قازىرگى ۋاقىتتا قانداي حالىقارالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناتقان؟
– وقۋ ورنىمىز زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى رەتىندە ەلىمىزدە تانىمال بولىپ, جەتىستىككە جەتىپ, ەندى حالىقارالىق عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ قوعامداستىعىندا تانىلۋدى ماقسات ەتەدى. ۋنيۆەرسيتەت – الەمنىڭ 137 جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىمەن, عىلىمي ورتالىقتارىمەن ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەيدى, سونداي-اق جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ 16 حالىقارالىق قاۋىمداستىقتارى مەن ۇيىمدارىنىڭ, سونىڭ ىشىندە الەمنىڭ اگرارلىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جاھاندىق كونسورتسيۋمىنىڭ (GCHERA) مۇشەسى.
بىزدە حالىقارالىق ءبىلىم حابى قۇرىلدى: اكادەميالىق ۇتقىرلىق دامۋدا, ءۇش ءتىلدى ءبىلىم بەرۋ ەنگىزىلدى, 14 باعىت بويىنشا جازعى جانە قىسقى حالىقارالىق مەكتەپتەر وتكىزىلەدى.
اقش, ەۋروپا جانە تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن بەلسەندى ىنتىماقتاستىق ورناتا وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت 11 قوس ديپلومدى باعدارلامانى قالىپتاستىردى.
ۋنيۆەرسيتەت ءوزىنىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىندا اۋىلشارۋاشىلىق ماماندىقتارى بويىنشا QS الەمدىك رەيتينگىندە 1-ورىن الاتىن ۆاگەنينگەن عىلىمي-زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (WUR, نيدەرلاند) تاجىريبەسىن باسشىلىققا الادى. ۆاگەنينگەن ۋنيۆەرسيتەتىمەن جۇمىس بويىنشا ينستيتۋت اشىلدى. WUR-مەن «ۆەتەرينارلىق-تاعام قاۋىپسىزدىگى جانە تەحنولوگياسى», «وسىمدىك تۋرالى عىلىم جانە تەحنولوگيالار» ەكى ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا بىرلەسكەن وقىتۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى.
وسىنداي باعدارلامالاردىڭ ەنگىزىلۋى الەمدىك دەڭگەيدەگى بىلىكتىلىگى جوعارى, حالىقارالىق ارەنادا باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى دايارلاۋعا جانە جيناقتالعان تاجىريبەنى ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ترانسفەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– سوڭعى كەزدەرى «سۇر جاعالىلار» اتانىپ جۇرگەن, جوعارى تەحنولوگيالىق كاسىپورىندار مەن ۇيىمداردا قالاي جۇمىس ىستەۋدى بىلەتىن ماماندار نارىقتا سۇرانىسقا يە. مۇنداي مامانداردى دايارلاۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتە قانداي جاعدايلار جاسالدى؟
– ۋنيۆەرسيتەت ەڭبەك نارىعىندا باسەكەگە قابىلەتتى بولعىسى كەلسە, العا قاراي ۇمتىلىپ, مامانداردى ساپالى دايىنداۋعا, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە ولاردىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن يننوۆاتسيالىق ورتالىقتار مەن زەرتحانالار قۇرۋى قاجەت. قۇرامىنا 7 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 8 يننوۆاتسيالىق ورتالىق, 49 عىلىمي زەرتحانا, 18 حالىقارالىق عىلىمي ورتالىق كىرەتىن حالىقارالىق اگروتەحنولوگيالىق حاب سوڭعى 5 جىلدا 6 عىلىمي زەرتحانامەن جانە 2 يننوۆاتسيالىق ورتالىقپەن تولىقتى.
اقش-تىڭ كورنەلل ۋنيۆەرسيتەتىمەن بىرلەسىپ ميكروكلونالدى كوبەيۋ زەرتتەۋ زەرتحاناسى اشىلدى, وندا 3 ملن داناعا دەيىن باكتەريالىق كۇيىككە جانە باسقا اۋرۋلارعا ءتوزىمدى ساۋ كوشەتتەر الىنادى.
نيدەرلاندتىق Dutch Fruit Solutions كومپانياسىمەن بىرلەسىپ «قارقىندى باق» زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلدى. بۇل جەردە جەمىس-جيدەك داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگى جەرگىلىكتى داقىلدارعا قاراعاندا 4-5 ەسە جوعارى.
مونپەلە ۋنيۆەرسيتەتىمەن (فرانتسيا) بىرلەسىپ اشىلعان رەفەرەنتتىك زەرتتەۋ زەرتحاناسى ءسۇت پەن ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ساپاسىن تالدايدى, وسىندا اۋىل كاسىپكەرلەرى وندىرىلگەن ءونىمنىڭ ساپاسىنا سەرتيفيكات الا الادى.
نيدەرلاندتىق «Dutch Greenhouse Delta» قاۋىمداستىعىمەن ۋنيۆەرسيتەتتە بەسىنشى بۋىن جىلىجايى سالىنادى, بۇل جابىق توپىراقتا اۋىلشارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوسىرۋ بويىنشا ءبىلىمدى تاراتۋ ورتالىعى رەتىندە قۇرىلادى.
قازاقستان-كورەي عىلىمي ورتالىعىندا جابىق توپىراقتا اۋىلشارۋاشىلىعى داقىلدارىن وسىرۋمەن اينالىساتىن ماماندار مەن باسشىلارعا ارنالعان ترەنينگتەر وتكىزىلەدى. «اقىلدى» جىلىجاي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. ينۆەستيتسيالار كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ قورىنان تارتىلدى.
ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاقستاندىق-بەلارۋس ورتالىعى 75 بىرلىك زاماناۋي اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسىمەن جابدىقتالعان, بۇل اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارىن ءوسىرۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنا كۇتىم جاساۋدىڭ بارلىق اگروتەحنولوگيالىق پروتسەسىن ۋاقىتىندا جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستاندىق-امەريكالىق «اقىلدى سۋ» ورتالىعىندا امەريكالىق Valmont Industries كومپانياسىمەن بىرلەسىپ يننوۆاتسيالىق تامشىلاتىپ سۋارۋ ماشينالارى مەن سۋارۋ تەحنيكاسىنىڭ باسقا تۇرلەرىنىڭ دەمونستراتسيالىق الاڭى جاسالۋدا.
اۋستريانىڭ «APC» كومپانياسىمەن بىرگە «Smart-فەرماسى» اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىنىڭ يننوۆاتسيالىق عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى جانە ت.ب. جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ۋنيۆەرسيتەتتەگى بۇل جۇمىس جۇيەلى نەگىزگە قويىلعان, ويتكەنى دامىعان ينفراقۇرىلىم عانا مامانداردى ساپالى دايارلاۋعا جانە قايتا دايارلاۋعا, عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە جانە ولاردىڭ ناتيجەلەرىن وندىرىسكە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– «رۋحاني جاعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ تۇپكى ماقساتى – ۇلتتىق كودتى نىعايتۋ, باسەكەگە قابىلەتتى ماماندار كورپۋسىن قالىپتاستىرۋ جانە الەمدىك الەۋمەتتىك-مادەني كەڭىستىككە شىعۋ. وسى باعىتتا ۋنيۆەرسيتەتتە قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە؟
– تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىنا وراي جانە «رۋحاني جاعىرۋ» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتە حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپ, ءتۇرلى تاقىرىپتا عىلىمي جوبالار مەن ءىس-شارالار ازىرلەنۋدە. جىل باسىنان بەرى ۋنيۆەرسيتەتتە: «قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگى جىلدارىنداعى 30 ايشىقتى وقيعا», «30 عىلىمي جوبا», «30 قايىرىمدى ءىس», «30 ۇزدىك ستارتاپ-جوبا», «30 ۇزدىك جاس عالىم», «30 ۇزدىك ستۋدەنت» جانە ت.ب. جوبالار جۇرگىزىلۋدە.
مىسالى, «قازۇازۋ-ءنىڭ 30 ۇزدىك جاس عالىمى» جوباسىنىڭ ماقساتى – ىرگەلى جانە قولدانبالى عىلىمنىڭ دامۋىنا زور ۇلەس قوسقان جاس عالىمداردىڭ يننوۆاتسيالىق يدەيالارىن قولداۋ, اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋ سالاسىنداعى ولاردىڭ عىلىمي الەۋەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋلارىنا كومەكتەسۋ. جوباعا 40 جاستى قوسا العاندا ماگيسترلار, PhD دوكتورلارى, زەرتتەۋشىلەر مەن وقىتۋشىلار قاتىسادى.
جالپى جۇيەلى جۇمىس ناتيجەسىندە ۋنيۆەرسيتەت 9 حالىقارالىق جانە ۇلتتىق رەيتينگتە لايىقتى ورىن الادى. سوڭعى ءبىر جىل ىشىندە ۋنيۆەرسيتەت ۇلكەن جەتىستىككە جەتىپ, 40 پوزيتسياعا كوتەرىلىپ, الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ QS رەيتينگىندە 551 ورىنعا يە بولدى. ماقسات – 2024 جىلعا قاراي QS-400 رەيتينگىمەن الەمدىك دەڭگەيدەگى ۋنيۆەرسيتەت بولۋ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
ورىنبەك وتەمۇرات,
«Egemen Qazaqstan»
