بۇل دا كەزەكتى ءرول الدىنداعى دايىندىق پا؟ جالپى, ء«بىر تەرىنىڭ ىشىندە بىردە تولىپ, بىردە ارىپ» جۇرگەنىڭىزگە قاراپ ونەر ءۇشىن قۇرباندىققا ءجيى باراسىز با دەيمىن...
– كەز كەلگەن جوبانى قولعا الاتىن كەزدە رەجيسسەر بولاشاق تۋىندىسى تۋرالى ۇزاق تولعانادى. كوز كورمەگەن, تەك تاريحي سانا, ءتۋابىتتى تۇيسىكپەن تۇسپالداپ بىلەتىن بەينەنى ءتىرىلتۋدىڭ وزەگىندە ونىڭ سوڭىنا قالدىرعان مۇراسى مەن ەڭبەگىنەن وزگە اقپارات بولمايدى. بالۋان شولاق ءۇشىن ون التى كيلو سالماق قوسقانىم راس. ون كيلو 21 كۇن ىشىندە قوسىلدى, ول از بولعان سوڭ, تاعى دا تىرىسۋعا تۋرا كەلدى. ال ءالى جارىققا شىقپاعان, ازىرگە اتى قۇپيا ساقتالۋى ءتيىس, ءتۇسىرىلىمى ەندى اياقتالعان سوڭعى تۇسكەن فيلم ءۇشىن 22 كيلو سالماق تاستادىم. كاسىبي سپورتشىلار سەكىلدى بىردە سالماق قۋالاپ, بىردە تاستاۋ بۇگىندە اكتەرلەردىڭ دە قالىپتى كوپ كاسىبي مىندەتىنىڭ بىرىنە اينالدى. دەنەمە كۇش ءتۇسىپ, پسيحولوگيالىق جاعىنان قينالعانىممەن, مورالدىق جاعىنان مۇنىڭ عاجاپ اسەرى بار.
ويناعان رولدەرىمنىڭ دەنى تاريحي پەرسوناجدار بولعاندىقتان, تاعدىرىن ۇلتتىڭ وركەندەۋى جولىنا ارناعان زيالىلاردىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى, ويى, بىزگە اماناتتاپ كەتكەن مۇراتى مەنىڭ دە جانىما جاقىن. راس, ءبىز ءار كەزەڭنىڭ ۇرپاعىمىز, الايدا ولاردىڭ ارمان-اڭسارىمەن ءوزىمنىڭ دە مۇددەلەس ەكەنىمدى, كوزقاراسىمىزدىڭ ۇشتاسىپ جاتقانىن جان-تانىممەن سەزىنگەندىكتەن, ىقىلاسپەن ىزدەنەمىن.
تاريح ساحناسىندا قازاقتىڭ قازاق بولىپ قالىپ قالۋى ءۇشىن تەر توككەن تۇلعالاردى ونەر تىلىمەن سويلەتۋ بارىسىندا ءوزىمدى ءوزىم اياماي قامشىلايتىنىم دا سول جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنۋدەن. سەبەبى كوپشىلىك ول تاريحي تۇلعانىڭ كىم ەكەنىن, قانداي بولعانىن سەن سومداعان بەينەگە قاراپ توپشىلايدى. وتىرىك بولىپ شىقسا, كەشىرىلۋى قيىن. سوندىقتان بيىك ونەردىڭ باعاسى ءۇشىن قۇرباندىققا بارۋ, ولاردىڭ اماناتىن ارقالاۋشى ۇرپاعى رەتىندە ۇلى مۇراتتى الىپ ءجۇرۋ مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە.
– بالۋان شولاق, باۋىرجان مومىش ۇلى, جانىبەك حان, مۇستافا شوقاي سياقتى ءىرى تۇلعالاردى سومداۋ ارقىلى كورەرمەننىڭ كوز الدىندا باتىر بولىپ قالىپتاسىپ كەلەسىز. سىزگە قايسىسىنىڭ رۋحى كوبىرەك جاقىن؟
– وي جۇگىرتىپ قاراعاندا, ءوزىم ءۇشىن ءىشىنارا ۇقساستىقتاردى بالكىم تابۋعا بولاتىن شىعار. بىراق «جان دۇنيەمە جاقىنى ءدال مىناۋ» دەپ تاپ باسىپ ايتا المايمىن. مەن ءۇشىن وسى باتىر اتالارىمىزدىڭ قايراتكەرلىگى, ەل ءۇشىن جاساعان ەڭبەگى ءاردايىم باستى ورىندا تۇرادى. بۇل – تىلمەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن تىلسىم دۇنيە. بۇگىنگى جىگىتتەردىڭ كوپشىلىگى «بالەنشە باتىردىڭ ۇرپاعىمىن» دەپ ماقتانىپ, كەۋدە سوعىپ ايعايلاعاندى جاقسى كورەدى, بىراق سول باتىر اتاسىنىڭ قاسيەتى ءوز بويىندا بار ما, سولار سەكىلدى تىرىلىك, ىرىلىك تانىتۋعا دايار ما؟ ماسەلە – وسىندا. ارىعا بارماي-اق, بەرىدەگى الاش ارىستارىن عانا الايىقشى. ءبارى دە شەتىنەن ءبىلىمدى, دۇشپانعا ۇلت ءۇشىن قايمىقپاي قارسى تۇرا الاتىن باتىل, ەڭبەكقور. كۇرەسىپ جۇرگەن يدەياسىنىڭ جەڭىلىس تاباتىنىن, كەيبىرى ۇرپاقسىز وتەتىنىن, اباقتىعا قامالاتىنىن ءبىلدى. بىلە تۇرا, قۇرباندىققا باردى. سولاردىڭ وبرازىن جاساۋ ءۇشىن ىزدەنىستە ءجۇرىپ, جاقسى قاسيەتىنە قايران قالىپ, تاڭىرقاپ, تەبىرەنسەم, ءوز بويىما ولشەپ كورىپ, ۇيرەنۋگە تىرىسامىن. سول سەبەپتى مەن ولاردى وزىمنەن ەمەس, ءوزىمدى سولاردان ىزدەگىم كەلەدى.
– ءبىز باتىرلىق تۋرالى ءسوز قوزعاپ وتىرمىز عوي, ايتىڭىزشى, جۇرەگىنىڭ تۇگى بار كوزسىز باتىردى ايتپاعاندا, قاراپايىم ادامنىڭ بويىندا بولۋى ءتيىس نامىس پەن جىگەر نەگە ءولدى؟ تاريحتا تالاي ەسەمىز كەتسە دە, كەشىرىم سۇرايتىن دا, يىلەتىن دە, جول بەرەتىن دە, سابىر قىلاتىن دا – ءبىز, قازاقتىڭ ەسەبىنەن تۇگەندەلىپ جاتقان ۇپاي السىرەگەن رۋحتى كوتەرە الا ما؟
– سوناۋ ابىلقايىر زامانىنان بەرگى عاسىرلارعا جالعاسقان ورىسقا بوداندىق سانامىزدى «شايىپ» تاستاۋعا تولىقتاي جەتتى. ء«الحامدۋللاح, التى ميلليونبىز» دەپ احاڭ سۇيىنشىلەگەن قازاقتىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى, ءتىپتى جارتىسى شىبىنداي قىرىلىپ, ۇلتىمىز الەمدەگى ەڭ اۋىر گەنوتسيدتى باستان وتكەردى. قازاننىڭ بەتىندەگى قايماعى تۇگىلى تۇبىندەگى قاسپاعىنا دەيىن قىرىپ الدى. ءتىرى قالعانى بويىن ۇمىتكە ەمەس, ۇرەيگە الدىردى, كورگەنى اشتىق, اتۋ, ايداۋ, تۇقىرتۋ بولعاننان كەيىن قورقاققا اينالماعاندا قايتەمىز؟ وسىدان دا امان قالدىق, بىراق زاردابىن ءالى تارتىپ كەلەمىز. ارعى ءبىر اتاسى تەمىردەن ءتۇيىن تۇيگەن ۇستا بولسا, توعىزىنشى الدە ون ەكىنشى ۇرپاعىنان تاعى ءبىر ۇستا قايتسە شىعادى, وسى زاڭدىلىقپەن قيسىنداعاندا, ۇلتىن سۇيەتىن ازاماتتار ارامىزدا جوق دەپ ايتا المايمىن. اقىندى دا, اكىمدى دە, ساياساتكەردى دە شيرىقتىرىپ, قاي كەزەڭدە دە العا قاراي سۇيرەيتىن قوزعاۋشى كۇش – ەلگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك, ۇلتىنا دەگەن ماحاببات.
قازىر مىنا ءبىر جايتتىڭ توڭىرەگىندە ۇدايى ويلانامىن. تالانتتى, ءبىلىمدى, ساۋاتتى «التىن باستارىمىز» ەلىن, جەرىن تاستاپ, جاقسى ءومىر اڭساپ, جات جۇرتتاردى جاعالاي باستاعالى ءبىراز ۋاقىت بولدى. ءيا, «قازاقستاندا ولار ءۇشىن قولايلى جاعداي جوق قوي» دەرسىز. بىراق ءاليحاندار مەن احمەتتەردىڭ زامانى قولايلى بولدى دەپ كىم ايتتى؟ كەڭەس ساياساتىمەن كەلىسپەسە, شەتەلگە كەتۋگە ولاردىڭ مۇمكىندىگى بولمادى ەمەس, بولدى عوي؟ سوندا ولاردى تۇساۋلاپ جىبەرمەي قالعان قانداي كۇش؟ ەلى مەن جەرىنىڭ الدىنداعى بورىش, وتانىنا دەگەن ماحاببات ەمەس پە ەدى؟ بۇگىنگى زامان ءبىلىم جارىستىراتىن اقىل-وي زامانى بولعاندىقتان, وقىعانى ءراسۋا بولىپ, جيناعان ءبىلىمىن جۇزەگە اسىرا الماي, ۋاقىت ءوتىپ بارا جاتقان سوڭ ول جاستار امالسىز وتانىن تاستاپ كەتىپ جاتقان دا بولار. ولاردى كىنالاۋعا مەنىڭ حاقىم جوق. بىراق دەيمىن, شىركىن, مەنىڭ زامانداستارىمنىڭ جۇرەگىندە الگى ايتقان قوزعاۋشى كۇش – ۇلتىنا دەگەن ماحاببات بولسا, ولار جەرىن تاستاپ كەتپەگەن بولار ما ەدى؟
رۋح دەگەن – ۇلتقا دەگەن ماحاببات ەمەس پە؟ ولار وتانىن شىن سۇيسە, از جالاقىعا, جايلاعان جەمقورلىققا, اياق باستىرمايتىن ادىلەتسىزدىك پەن وسەك-اياڭعا قاراماس ەدى, كەۋدەسىن جەلگە, باسىن قاتەرگە تىگىپ, بويىنداعى بارى مەن ءنارىن تۋعان جەرىنىڭ گۇلدەنۋىنە جۇمسار ەدى. تاستاپ كەتۋ وڭاي, ال سوندا ەل قالاي وركەندەپ, جەر قالاي كوركەيمەك؟
بىلىمدىلەر كوپ, بىراق الدىمىزدا تاۋ كوتەرەر تولاعايلار جوق. بۇل اڭگىمەنىڭ ساياساتقا تۇك قاتىسى جوق, بار بولعانى, ءار ادام جەكە تۇلعا رەتىندە دامۋدىڭ, ساناسىن, وي-ءورىسىن, وتانشىلدىعىن جاستايىنان تاربيەلەۋدىڭ جولدارىن ءبىلۋى كەرەك. اركىم ءوز ءىسىن ادال اتقارسا, اينالاسىنا ءادىل قاراي السا, تالاي دۇنيەمىز ءوز-وزىنەن تۇگەندەلىپ تۇرار ما ەدى. مىسالى, مەن اكتەرمىن بە, ءوز رولىمە جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, شىنايى كەيىپكەر جاساپ شىعارۋ – مىندەتىم. سول سياقتى كەز كەلگەن ادام – مەن, سەن, ول, جالپى ولار, ءوزىنىڭ, كاسىبىنىڭ الدىندا ادال بولسا, تانىس ىزدەپ ماسەلە شەشەتىن زاڭسىزدىق ءوز-وزىنەن تىيىلادى. ءبارىمىزدىڭ اڭسايتىنىمىز وسى, ەندەشە ونى جاساۋدى وزىمىزدەن باستاساق, كىم ءبىزدىڭ قولىمىزدان قاعادى؟
– ءسوز ورايى كەلگەن سوڭ اڭگىمە باتىرلىققا بايلانىستى ءوربىپ كەتتى, نەگىزى, سىزگە ءرول بەرىلدى دەلىك, جۇمىستى نەدەن باستايسىز؟
– تەاتر مەن كينوداعى رولدەردىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق جەر مەن كوكتەي. كينودا كوبىنەسە سىرتقى وبراز, كەيىپكەرمەن ۇقساستىق, ءتىپتى «بىرگە-ءبىر» ءدال ۇيلەسىم تابۋ باستى ورىنعا قويىلادى. بىراق ەكەۋىنە دە ورتاق نارسە – كەيىپكەردىڭ ىشىنە ءۇڭىلۋ كەرەك. ماعان قىزىعى – وسى. ستسەناريدى باستاپ وقىعاندا-اق كەيىپكەر ساحنا نەمەسە ەكران ارقىلى نە ايتقىسى كەلدى؟ ونىڭ وي-ورەسى قانداي, كىم بولعان, وزىڭشە سحەماسىن قۇرىپ, قيالمەن كەيىپكەرىڭنىڭ ومىرباياندىق پورترەتىن جاساپ الاسىڭ. رولگە ەنۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن كەيىپكەرىڭنىڭ ءجۇرىسىن تابۋ ماڭىزدى. سەبەبى قوزعالىسى ارقىلى كەيىپكەردىڭ پسيحولوگياسىن تابۋ وڭاي. ياعني ادامنىڭ ءجۇرىسى ونىڭ پسيحيكاسىنا بايلانىستى قالىپتاسقان, سىرتقى فيزيكالىق قوزعالىس ارقىلى ىشكى دۇنيەنى ىزدەيسىڭ. كورەرمەندى باۋراپ الاتىن قۇدىرەت – اكتەردىڭ سىرتقى سۇلۋلىعى ەمەس, كوزىندەگى وي. ەگەر مەن ساحناداعى سەرىكتەسىمنەن «سەن بۇگىن اۋىلعا جول جۇرەسىڭ بە؟» دەپ سۇراسام, ول سۇراق مەنىڭ سوزىمدە ەمەس, كوزىمدە تۇرۋى كەرەك. تەرەڭىرەك ءۇڭىلۋدى قاجەت ەتەتىن بۇل شەبەرلىكتىڭ سىرىن, ارينە كىتاپتى كوبىرەك وقىساڭ, تاباسىڭ.
– مۇنى سۇراپ وتىرعان سەبەبىم, ءسىزدى چەحوۆتىڭ «سۇيىكتى مەنىڭ اعاتايىم» سپەكتاكلىندەگى ۆانيانىڭ رولىنەن كورگەن كەزدە كەيىپكەرىڭىزدىڭ وبرازىمەن بىتە قايناسىپ, ءبىر ادامعا اينالىپ كەتكەن سىزگە قاراپ اكتەرلىك كاسىپتىڭ سىرىن شىن ۇققانداي بولدىق. ءسىز ءۇشىن ۆانيا كىم, نەگە ول قايتا-قايتا قازاق ساحناسىنا ورالا بەرەدى؟
– «سۇيىكتى مەنىڭ اعاتايىم» – كلاسسيكا, ال كلاسسيكا داۋىرلەر الماسسا دا, كەز كەلگەن كەزەڭ مەن ۋاقىتتىڭ قۇرداسى بولىپ قالا بەرەدى. چەحوۆتىڭ ولمەس تۋىندىسى الداعى جۇزدەگەن جىلدان كەيىن دە سول زاماننىڭ سۇراعىنا اينا-قاتەسىز جاۋاپ بەرەرى انىق. كلاسسيكانىڭ ايتار ويى بيىك, سىنبايتىن, يىلمەيتىن قۇدىرەتى بولسا دا, سەن ونى ءوز تابيعاتىڭا تەز-اق يكەمدەي الاسىڭ. ۆانيا كورشىڭنىڭ, كوشەدەگى, بازارداعى ادامداردىڭ كوشىرمەسىن كورسەتىپ, كومەكشى قۇرالدار ارقىلى جاساي سالۋعا كونەتىن وبراز ەمەس. اكادەميانىڭ ستۋدەنتى بولىپ جۇرگەنىمدە ۆانيا تۋرالى ءدارىس تىڭدادىم, ول تۋرالى ۇستازداردان, اعا بۋىن ارتىستەردەن كوپ ەستىدىم, بىراق ەكەۋمىز العاش ساحنادا بەتپە-بەت كەزدەسكەن كەزدە, ساسقالاقتاپ قالعانىمدى جاسىرمايمىن. ۆانيا – وتە ءبىلىمدى ادام. ول جەزدەسىنە الدانىپ قالدىم دەپ وتىرعان جوق, ول ومىرگە الدانىپ قالىپ وتىر. ول وكىمەتكە, تاعدىرعا الدانىپ قالعان ادام. ول ءوزىنىڭ ارمانىنىڭ قۇربانى بولعان ادام. ۆانيانىڭ زامانىنداعى نەبىر اقسۇيەك, ءبىلىمدى ازاماتتار وكىمەتكە الدانىپ, تاعدىردىڭ تالكەگىنە اينالدى. بۇل – قايراتسىزدىق ەمەس, بۇل – تاعدىر. ءبىزدىڭ ۇرپاق ونى كورمەدى مە؟
1990 جىلدارى تالاي اكەلەردىڭ عىلىمداعى, ونەردەگى مانسابىن تارك ەتىپ, ۆانيا بولىپ كەتكەنىن كوزىمىز كوردى عوي. قاراپ وتىرساق, ۆانيانىڭ اينالاسىندا بولىپ جاتقان وقيعالار قاي قوعامنىڭ دا اششى شىندىعى. ەڭ سوڭىندا ۆانيا قاشىپ قۇتىلا المايتىن تاعدىرعا باس ۇرادى. قينالا-قينالا كەلىسەدى. بىراق ونىڭ باسىنداعى قيىندىقتىڭ ءبارىن جيىپ الىپ ءبىر-اق كۇنگە سىيدىرىپ, ءبىر كەشتىڭ ىشىندە ويناساڭ, كوتەرە الماي, وماقاسىپ قۇلايسىڭ. سوندىقتان ونى ويناعان كەزدە ايتقىڭ كەلگەن ويىڭدى كەزەكتەستىرىپ, تۇرلەندىرىپ وتىرۋ كەرەك: بۇگىنگى ويىندا جەردىڭ پروبلەماسىن ايت, كەلەسى جولى فەمينيستەردىڭ ماسەلەسىن قوزعا, ارعى جولى جەمقورلىقتى ايت. وسىنىڭ ءبارىن تولعاۋعا ءبىر ۆانيا جەتەدى. ۆانيانىڭ تۇلا بويى تۇنىپ تۇرعان قازاق, بىراق ونى ويناعاندا ەسكەرەتىن ءبىر جايت, وبرازدى قاتتى قازاقيلاندىرماۋ كەرەك.
– ەكى ساعاتتان ارتىق ۆانيانىڭ رولىندە ويناپ, سپەكتاكل اياقتالعان سوڭ كورەرمەن الدىنا شىققان كەزىڭىزدى رينگتەگى بوكسشىعا ۇقساتتىم. ءۇش راۋند بويى قارسىلاسپەن ايقاسىپ, اسقان شەبەرلىكپەن ايقىن جەڭىسكە جەتكەن, بىراق ماساتتانۋعا, جانكۇيەرلەرىنىڭ قولپاشىن سەزىنۋگە شاماسى جوق قالجىراعان بوكسشى اياعىن ارەڭ باسىپ كەتىپ بارادى. پرەمەرا كۇنى ساحنادا قۇرمەتكە بولەنىپ جاتقان ءسىزدىڭ كورەرمەننەن تىم جىراقتا, ءالى ءوز-وزىڭىزگە كەلە الماي, ءوڭ مەن تۇستەي حالدە تۇرعانىڭىز تىم قورقىنىشتى كورىندى. جۇرەككە سالىپ ويناۋ قاۋىپتى عوي, ءار ءرولىڭىز ءۇشىن وسىلاي قاتەرگە باس تىگە بەرەسىز بە؟
– كەز كەلگەن سپەكتاكلدىڭ العاشقى پرەمەراسىنىڭ رۋحى قاشاندا بولەك بولادى. سپەكتاكل ءتىرى جۇرەدى. اكتەرلەر ساحنادا جان الىپ, جان بەرەدى. بۇرىن كولىكتى 120-مەن ايداساڭ, سول كۇنى جىلدامدىقتى 200-گە كوتەرگەن سياقتى, سپەكتاكلدىڭ ىرعاعىن ارتتىرماساڭ, ءبىر ءسات باسەڭدەتپەيسىڭ. اكتەر قالاسا دا, قالاماسا دا, وسىلاي وينايدى. سەبەبى كورەرمەن سەنەن سول ەنەرگەتيكانى كورگىسى كەلىپ كۇتىپ وتىر. امال جوق, «وتالاسىڭ». ساحناداعى ءومىر بايگە سياقتى, باستاپقىدا تىزگىندى تارتا-تارتا سوڭىنا قاراي مارەگە جاقىنداعاندا قامشىنى باسىپ, اتتىڭ باسىن جىبەرۋ كەرەك.
ۆانيانىڭ باسىنداعى پروبلەمانى كورەرمەنمەن ءبولىسۋ عاجاپ اسەر سىيلادى. ونى زالداعى كوپشىلىك سەزدى. شىمىلدىق جابىلدى. اياق-قولىم دىرىلدەپ, تاماعىما تىعىلعان اششى جاس نە ءارى كەتپەيدى, نە بەرى شىقپايدى. وسى ساتتەن شىعىپ كەتەتىن ەسىك ىزدەپ تۇرمىن, بىراق شىعا المايمىن. جۇرەگىمدى قىسىپ, ەزىپ بارا جاتقان ءزىل باتپان ويدان قۇتىلعىم كەلەدى, بىراق بوسانا المايمىن. كەنەت قولىمدى الىپ قۇشاقتاپ جاتقان ارىپتەستەرىمنىڭ, گۇل كوتەرىپ كەلگەن كورەرمەندەردىڭ ءاتىرىنىڭ ءيىسىن سەزىپ, گۇل ورالعان قاعازدىڭ شىتىرلاعان دىبىسىن ەستىپ, كيىمدەردى ۇستاعاندا بارىپ, وسى ومىرگە ورالعانىما, ەسىمدى جيناعانىما قۋانىپ, كوزىمنەن جاس ىرشىپ كەتتى. بىراق كۇن سايىن جۇرەتىن سپەكتاكلدەردىڭ ءبارىنىڭ اسەرى بۇلاي بولا بەرمەيدى. قاتال ۇستاناتىن قاعيدام بار – سپەكتاكل ويناپ بولعان سوڭ ءبارىن ۇمىتۋ كەرەك. ويناعان كەيىپكەرىڭنىڭ پروبلەماسىمەن ۇيگە بارۋعا بولمايدى. سالقىن دۋش قابىلداپ, جۋىنىپ-شايىنىپ, بويداعىنىڭ ءبارىن قاعىپ-سىلكىپ تاستاماساڭ, دەنساۋلىعىڭا زيان كەلەدى.
– ءومىر شىندىعى بار جانە ونەر شىندىعى بار. بۇل ەكەۋىنىڭ جولى قاي جەردە بىرىگىپ, قاي جەردەن اجىرايدى؟
– ونەر دەگەن نە؟ ونەر دەگەن, ەڭ الدىمەن, ءومىردى تانۋ. بۇل – سۇلۋلىق. بۇل – تازالىق. بۇل – تاربيە. ونەر – ۇلتقا, دىنگە, ناسىلگە بولىنبەيدى, بارىنە تۇسىنىكتى, بارىنەن بيىك. ونەر ادامدى جانە ادامعا قاتىستى دۇنيەنى جىرلايدى. ءومىردىڭ كورىنىستەرىن, قوعامداعى وقيعالاردى بايانداعانىمەن, ونى سول كۇيىندە ونەرگە كوشىرەتىن بولساق, وندا شىندىق ەمەس, قارابايىرلىق بەلەڭ الىپ كەتەدى. كىتاپتاعى ءومىر باسقا, ال ءومىردىڭ شىندىعى بولەك. بىراق ەكەۋىن ۇشتاستىراتىن سۋرەتكەر شىعارماعا ءبارىبىر ءوزىنىڭ ويىن, سەزىمىن, اڭسارىن ۇستەمەلەمەي تۇرمايدى. ەندەشە تۋىندىنى جازعان اۆتوردىڭ دا, كورەرمەنگە جەتكىزەتىن اكتەردىڭ دە, مۋزىكامەن كوركەمدەيتىن كومپوزيتوردىڭ دا جان-جۇرەگى اق قاعازداي تازا بولۋى ءتيىس. وقىرمان, كورەرمەن سول تازالىقتى عانا سەزىنۋى ءتيىس, سوندىقتان سۋرەتكەر تاراپىنان ولاردىڭ الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك ءبىر ساتكە ۇمىتىلماۋى كەرەك.
– ەركەبۇلان, ءار ءارتىستىڭ تاسى ورگە دومالاعان وركەندەۋ كەزەڭى بولادى. باتىر بىتكەندى ويناپ اتاققا دا, تانىمالدىلىققا دا قاتارىڭىزدىڭ الدى بولىپ ەرتە قول جەتكىزدىڭىز. يممۋنيتەتىڭىز قالاي ەدى, ءسىز جۇلدىز بولىپ, كەشەگى قۇرداستارىڭىزدىڭ قولى جەتە الماي, دوستارىڭىزدىڭ قاتارى سيرەپ قالعان جوق پا؟
– اتاققا دا, قىزمەتكە دە باۋىر باسۋعا بولمايتىنىن ەرتە تۇسىنگەنمىن. سول سەبەپتى يممۋنيتەتىم مىقتى دەپ ويلايمىن. وتكەنىمدى وي ەلەگىنەن وتكىزىپ باجايلاپ قاراسام, ازدى-كوپتى ابىروي ماعان وڭايلىقپەن كەلمەگەن ەكەن. كەي ارىپتەستەرىم كاستينگكە بارادى دا, ونەرىن كورسەتىپ, ءوتىپ كەتە سالادى. دۇرىس, ەشكىمنىڭ باعىن كۇندەپ كەرەك ەمەس. ءوز قاتەلىكتەرىم – وزىمە ساباق. جاستىقتىڭ بۋىمەن جەلپىلدەپ بارا جاتسام, شەبەر اللا شىر اينالدىرىپ اكەلىپ, ورنىما قويادى. دەرەۋ ساباما ءتۇسىپ, سابىر تابامىن.
ءيا, اكتەر بولعان سوڭ, تانىمال بولعىڭ كەلەدى, ساحنادان دا, كينودان دا كورىنىپ, ءوزىڭدى دالەلدەگىڭ كەلەدى. باستاپقىدا تەاتردىڭ عانا وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىعىپ, كۇندىز-ءتۇنى سپەكتاكلدەر مەن رەپەتيتسيالاردا جۇردىك. ءبىز تەاتردان شىقپاي جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە ەكران بەتىن كەزدەيسوق شاقىرىلعان اۋەسقوي اكتەرلەر جاۋلاپ الدى. بىراق باس-اياعى ءۇش-ءتورت جىلدىڭ ىشىندە ءبارى دە سۋ بەتىنە قالقىپ شىققانداي بولدى – كينوعا كاسىبي اكتەرلەر كەرەك ەكەن.
راس, رەجيسسەرلەر قالتاسىنان ارتىعىراق اقشا شىعاراتىنىن, بىراق ساپالى دۇنيە جاسالاتىنىن ءتۇسىندى. كينونىڭ ساپاسى – قازاق ونەرىنىڭ ساپاسى.
ىشتەي جاقسى ءرولدى, باستى ءرولدى ارمانداپ جۇرگەنىممەن, كينودا كوپ تاجىريبەسى جوق ماعان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءرولى ۇسىنىلعاندا, سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەدىم. جان-جاعىمداعى كاسىبي اكتەرلەردىڭ جۇمىسىنا قاراپ, رەجيسسەردىڭ جاردەمىنە سۇيەنىپ, ءتىلىن, ءدىلىن جانىمەن سۇيگەن ۇلتجاندى باتىردىڭ ارۋاعىنان قورقا-قورقا بۋىنىمدى بەكىتكەندەي بولدىم. تاريحي رولدەردى ويناۋ ءۇشىن الدىمەن اكتەر تاريحتى ءبىلۋى كەرەك, قاجەت بولسا, تاريحپەن اۋىرۋ كەرەك, تاريح تۋرالى ايتىپ جاتقانىم دا سوندىقتان. مۇنى مەن جانىبەك حاندى ويناعاندا ءتىپتى تەرەڭ سەزىندىم. كەرەي تۋرالى دا, جانىبەك جونىندە دە دەرەك از. كينو ءۇشىن مالىمەت وتە جۇتاڭ. ءتىپتى تۋعان جىلى دا جوبامەن بەلگىلەنگەن. سوندا ولار تۋرالى ماتەريالدار قايدا, ايتەۋىر ءبىر ەلدىڭ مۇراعاتىندا جاتقانى انىق, ەندى سولاردى ەلدىڭ ارحيۆىنە جەتكىزەتىن ازاماتتار تابىلسا يگى.
– بالۋان شولاق, باۋىرجان سياقتى گەرويلاردى ويناعانىڭىزبەن, ءان اتاسى امىرەنىڭ ءرولى ۋىستان شىعىپ كەتتى. كاستينگكە امىرەنىڭ رولىنە بارىپ, ەكرانعا شوقاي بولىپ شىقتىڭىز. وكىنىش بار ما؟
– جوق, ەش وكىنبەيمىن جانە ەشكىمگە وكپە ارتپايمىن. كىنا تەك وزىمدە. ءتىل بىلمەيمىن. ال فيلم اعىلشىن تىلىندە ءتۇسىرىلدى. رەجيسسەر – اعىلشىن, بۇكىل ءتۇسىرۋ توبى شەتەلدىكتەر, ولار تەك اعىلشىن تىلىندە سويلەدى. سوندىقتان ول جەرگە مەن وتە المادىم. بىراق مۇستافا شوقايدىڭ رولىنە قابىلداندىم. سوعان دا تاۋبە دەدىم. شوقايدىڭ ءومىرىن زەرتتەۋ بارىسىندا, شىن قايران قالدىم. قۇداي قازاققا قانداي ۇل سىيلاعان, شىركىن! قازاق ۇلتىن ءجۇز جىلدار بويى بيلەگەن ەكى باستى قۇزعىن قۇستىڭ شەڭگەلىنەن بوساتاتىن ءدال سونداي قاناتى قاتتى قۇستىڭ كەرەك ەكەنىن سول كەزدە تۇسىنگەن ۇلى تۇلعانى ءبىزدىڭ ءالى تاني الماي جاتقانىمىز وكىنىشتى.
– رەجيسسەرگە باسىبايلى باعىناتىن, تەك بەلگىلەگەن ماقساتتى عانا ورىندايتىن تىلالعىش اكتەرلەر بولادى. ساحناداعى, كامەرا الدىنداعى ەركىندىگىڭىز قاي شامادا؟
– ساحنا مەن كامەرا الدىنداعى يمپروۆيزاتسيا جاعدايعا بايلانىستى جاسالادى. رەجيسسەردىڭ بەلگىلەپ بەرگەن ماقساتى ورىندالۋى كەرەك. ويتكەنى تۋىندى تاعدىرىنىڭ تولىق كورىنىسى ەڭ الدىمەن سول كىسىنىڭ ساناسى مەن كوڭىلىندە ءپىسىپ جەتىلەدى. رەجيسسەر پايىمىن اكتەر دۇرىس ءتۇسىنىپ, ونى ءوز ويىمەن ۇشتاستىرا السا, فيلم مازمۇنى ارتىپ, ماتەريال مولايا تۇسەدى. ول حالىققا دا ءسوزسىز ۇنايدى. رەجيسسەرمەن كەلىسە الماعان, ونىڭ ماقساتىنا تۇبەگەيلى قارسىلىق تانىتقان كەزدەرىم دە بولدى. ءتۇسىرۋ الاڭىندا, ساحنادا ءتىل تابىسا الماعان رەجيسسەر مەن اكتەردىڭ قولايسىز قارىم-قاتىناسى باسقالاردىڭ جۇمىسىنا دا كەرى اسەرىن تيگىزەدى. نەگە ەكەنىن قايدام, ءبىر-ەكى رەت ساحناعا شىققان سوڭ سول سپەكتاكلدەر ءارى قاراي جۇرمەدى. ياعني ونىڭ ناشار دۇنيە بولىپ شىعاتىنىن ءاۋ باستان سەزگەنمىن, شاماسى.
– رولدەن باس تارتقان كەزىڭىز بولدى ما؟
– رولدەن باس تارتقان كەزىم بولعان ەمەس. اكتەرلىك – مەنىڭ جۇمىسىم. قانداي ءرول بەرىلسە دە, جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ىزدەنىپ, تەر توگىپ اياعىنا دەيىن اتقارىپ, الىپ شىعۋ مىندەتىم. بىراق كينودا قىزتەكەنىڭ ءرولى بەرىلسە, ويناماس ەدىم. ال تەاتردا كومەديا جانرىنداعى ءرول بولسا, ويلانىپ كورۋگە بولادى. ەڭ باستىسى, ول ءرولدى كورسەتۋدەگى تۇپكى ماقساتىنا, ناسيحاتىنا زەر سالىپ قاراۋ كەرەك. رەجيسسەر بۇل ءرول ارقىلى نەنى دارىپتەگەلى تۇر؟ ساياساتى قانداي؟ وسىعان ءۇڭىلۋ كەرەك.
– مىڭداعان تۇلەك مەكتەپ ءبىتىرىپ جاتىر. بۇگىنگى بالالار بەسىكتەن بەلى شىقپاي جاتىپ ءارتىس بولۋدى ارماندايدى, وسە كەلە ول ارمانى ۇلعايىپ, ءوزىن جۇلدىزعا ۇقساتادى. ءارتىس بولعىسى كەلەتىن ءىنى-قارىنداستارىڭىزعا نەنى ەسكەرتكەن بولار ەدىڭىز؟
– تاماشا تەاتر سۋرەتكەرى بولات اتاباەۆتىڭ ءبىر سۇحباتىندا: «سەن قازاق بولماي-اق قويشى, سەن ادام بولشى» دەيتىنى بار, رەجيسسەر اعامىز ايتپاقشى, الدىمەن ءارتىس بولۋعا قاجەتتى نەگىزگى قاسيەتتى بالا كۇننەن بويعا سىڭىرە بەرگەن دۇرىس. ولار بۇل ارمانىن, ءسوز جوق, ەكراننان ءجيى كورىنگەن اعا-اپكەلەرىنىڭ ونەرىن كورىپ قالىپتاستىرعانى انىق. سوندىقتان الدىمەن اكادەمياعا ءتۇسسىن, ونەرگە كەلسىن. كورسىن. قۇلاسىن. تۇرسىن. قايتا جۇگىرسىن. تۇرىپ, ىشىنەن قايتا جۇگىرۋگە كۇش تاپسا, ونەر ونى وگەيسىمەيدى. جەڭىس ەڭبەكپەن كەلەدى. «تاريح تەك جەڭىمپازداردى عانا ەسىنە ساقتايدى». ءوز باسىم قيىندىققا بىردەن بەرىلە سالۋدى بويىما ار سانايمىن. بالا كەزىمنەن جەڭىلگەندى جەك كورەمىن. شاماڭ كەلەتىن دۇنيەنى ىستەگەننەن جەڭىلىپ قالعان جامان. سوڭىنا دەيىن كۇرەسىپ, قانسىراپ بارىپ جەڭىلسەڭ, جىگىتتىك دەگەن, مىنە, وسى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
