پىكىر • 07 ماۋسىم، 2021

ساحنا ءتىلىنىڭ مادەنيەتى

78 رەت كورسەتىلدى

تەاتر ونە­رى قوعام جانىن مەڭدەگەن دەرت پەن شەردى قاتار قوزعاپ، كوپشىلىككە تەرەڭ وي سالاتىن، ادامزات بالاسىنىڭ بارى­نە ورتاق رۋحاني قۇندىلىق دەسەك، ءاربىر قويى­لىمنىڭ تۇپكى يدەياسىندا بەلگىلى ءبىر حالىقتىڭ، ۇلتتىڭ مۇرات-مۇددەسىن كوزدەۋ، ادەت-ادەبى مەن مادەنيەتىن ناسيحاتتاۋ باسىم تۇراتىنى – زاڭدى قۇبىلىس. الايدا سوڭعى ۋاقىتتا تەك سەزىم مەن لىپ ەتپە جار­قىلعا ەلىكتەپ-سولىقتاپ، ءداستۇرلى ۇلگى­دەن ىرگەسىن اۋلاق سالعاندار تاراپىنان ەل تەاترلارى باسىنا تونگەن قاۋىپ تۋرالى جۇرتشىلىقتىڭ اشىنعاننان اششى دا­ۋىسى شىعىپ كەتىپ جاتاتىنى – تاعى شىن­دىق. 

جاقىندا ج. شانين اتىنداعى شىمكەنت قالالىق اكادەميالىق قازاق دراما تەاترىندا ساحنالانعان تىڭ تۋىندىنىڭ پرەمەراسى تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە زيالى قاۋىم تاراپىنان كوپتەگەن سىن-پىكىر العا تارتىلدى. «...ۇلتتىق رۋح، نامىس، وتكەنگە قۇرمەت قايدا؟»، « ۇيات-اياتتان جۇرداي قويىلىم كىمنىڭ رۇقساتىمەن ساحناعا جىبەرىلدى؟»، «مۇنداي جات دۇنيەنى توقتاتاتىن ەشكىم جوق پا؟»، «مەن مۇنداي ەسسىز كورىنىستى بۇرىن-سوڭدى كورگەن ەمەسپىن»، «اياعىنا دەيىن كورىپ وتىرۋعا شىدامىم تاۋسىلىپ كەتتى»، «قازاق تەاترىنا مۇنداي جاڭالىقتىڭ قاجەتى جوق...» دەگەن سىڭايداعى پىكىرلەر جازىلدى. سپەكتاكلدەگى انايى كورىنىستەردى ايتپاعاندا، كەيىپكەرلەردىڭ ورىسشا ارالاستىرىپ سويلەۋى قازاق ساحنا ونەرىنىڭ قاعاجۋ تارتىپ، قامىعار حالگە دۋشار بولۋى دەگەننەن باسقا تۇك تە ەمەس. ۇلتتىڭ ءوزىن ءوزى جاتسىنا باستاۋىنىڭ مۇنان اسقان سوراقى مىسالى تابىلمايدى. بۇل كۇيىمىزبەن قۇلدىق پسيحولوگيادان، وتارشىلدىق سانادان جاقىن ارادا ارىلا قويۋىمىز ەكىتالاي. كينويندۋسترياسى دامىعان وركەنيەتتى ەلدەردىڭ رۋحاني ەكسپانسياسى سالدارىنان قازاق كينەماتوگرافيستەرىنىڭ كەي فيلمدەرىن ءبىر قاراعاننان كەيىن قايتالاپ كورۋگە كوڭىلىڭىز سوقپاي قالىپ جاتاتىنى سياقتى، ءتىلى مەن قالىبىنان اجىراپ، ۇلتتىق تامىردان الشاقتاعان ساحنالىق قويىلىم دا كورەرمەننىڭ كوڭىلىن سولاي سۋىتىپ جىبەرۋى وپ-وڭاي. قازىرگى قازاق تەاترلارىنداعى پروب­لە­مانىڭ ءبىرى وسى. كەيىنگى جاس رەجيس­سەر­لەردىڭ ءبارى دەۋدەن اۋلاقپىز، بىراق ءبىرازى – دۇنيەگە ورىس، باتىس رەجيسسۋراسى تەرەزەسىنە تەلمىرىپ قالىپ­تاسقاندار. ارينە، ولاردى ساۋاتسىز دەۋگە كەلمەس. ويتكەنى جان-جاقتى ءبىلىمدى، تالعام-تالابى بيىك، ءوزىنىڭ كاسىبىنە ادال، الەم ادەبيەتىنىڭ ارعى-بەرگى كلاسسيكتەرىن جاتقا سوعۋى مۇمكىن. بىراق ايىبى – ۇلتتىق دۇنيەتانىمى تاياز، قازاقشاعا شورقاق، انا ءتىلىن مەنسىنبەيدى. شەرحان مۇرتازا اعامىزشا ايتساق، ءبىر كەم دۇنيە. مەيلى عوي، ەندى وسىلار ءوز ءتىلىن سۇيمەيتىن، ءوز ۇلتى ءۇشىن كۇيمەيتىن ورىس، جاپون، نەمىس رەجيسسەرى جوق ەكەنىن بىلە مە ەكەن؟!

قازاقتىڭ مەنتاليتەتىنە، ادەت-ادەبىنە قابىس­پايتىن جات كورىنىستەر مەن وزگە تىلدە شۇلدىرلەۋ وركەنيەتكە ۇمتىلۋدىڭ بەلگىسى ەمەس. جالپى، ادامزات وركەنيەتى دەگەنىمىز مۇلدە باسقاشا ۇعىمدى بىلدىرەدى. ول وزىڭە دەيىنگى ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن قۇندىلىقتاردى، عاسىرلار بويى جالعاسقان اتا-بابا ءداستۇرىن ءبىرجولا قۇردىمعا جىبەرىپ، ورنىنا جاڭاشا بىردەڭە ويلاپ تاپ دەمەيدى. قۇرتۋعا، قۇلاتۋعا قۇلاش سەرمەمەيدى. اشىربەك سىعاي ايتپاقشى، «...ابزالىندا القىمنان الماي، تامىرعا بىرتىندەپ تارايتىن قان سەكىلدى نارسە عوي». بۇل ەسكىگە تاس كەنەشە جابىسىپ، ونەر اتاۋلى «باياعى جارتاس، سول جارتاس» قالپىندا قالا بەرسىن، جاستار ىزدەنبەسىن، جاڭالىققا ۇمتىل­ما­سىن دەگەندىك تە ەمەس، ارينە. ءوزىڭ ءومىر سۇرگەن داۋىرگە، قوعامعا وزىندىك ءۇن-پىكىرىڭدى بىلدىرە الماساڭ، وندا ادام نە ءۇشىن ءومىر سۇ­رە­دى؟! ىزدەنىس تە، جاڭاشىلدىق تا اۋاداي قاجەت. بىراق شىعارمانى، يدەيانى قازاقتىڭ دۇنيە­تانىمىمەن بىتە قايناستىرا وتىرىپ تۋدىرۋ ماڭىزدى. سوندا قاراپايىم قالىڭ قازاق قۇپ كورىپ، قۇشاعىن جايا قارسى الادى. باس­قا­نىڭ كوشىرمەسىن قايتالاپ، بولماسا تىلىنە جۇتىلۋ ارقىلى ساحناعا سانانى تاۋەلدى ەتە المايسىز. ۇلتتىق بولمىستىڭ ۇستىنە بوگدەنىڭ ءبوزىن اكەلىپ كيگىزىپ قويعاننان ونى ەشكىم قازاق دەپ قابىلدامايدى. قازاق اۋديتورياسىنىڭ بولمىس-ءبىتىمىن، مىنەز-قۇلقىن رەسەيدەن، امەريكادان، قىتايدان ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق. اتا-بابالارىمىزدىڭ سان عاسىر بۇرىنعى وسيەت، قاعيدالارى تۇر­عاندا، ايدالاداعى باتىستىڭ، باسقانىڭ وي­شىلدارىنىڭ قاناتتى سوزدەرىنەن قازاق بول­مىسىنىڭ قىر-سىرىن ىزدەۋ اقىلعا سىيا­­­تىن نارسە مە؟ سوندىقتان قويىلىمداردى بوتەن تىلمەن شۇبارلاماي، تەاتر ونەرى ءوزىنىڭ ءداستۇرلى ءتۇزۋ جولىن ساقتاپ قالۋى ءۇشىن ءاربىر سپەكتاكل الدىمەن، بىلىكتى مامانداردان تۇراتىن كوركەمدىك كەڭەستىڭ تالقىسىنان وتسە دەگەن تىلەك بار. ءتىلى شۇبارلانعان، شالاجانسار قويىلىمدارعا توسقاۋىل قويىلسىن دەۋدەگى ماقساتىمىز، بۇل كەلەڭسىزدىكپەن قازىر كۇرەسپەسەك، بارماق تىستەپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى تەاتر – تاربيە وشاعى ەمەس پە؟!

سوڭعى جاڭالىقتار

كاسپي جاعالاۋىندا قوقىس كوپ

ەكولوگيا • بۇگىن، 20:47

قازان-نۇر-سۇلتان اۋە رەيسى اشىلادى

قازاقستان • بۇگىن، 18:45

COVID-19: وڭىرلەردەگى جاعداي كۇردەلى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 18:03

نۇر-سۇلتاندا قانداي ۆاكتسينالار بار؟

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 17:19

الماتىدا قويما ورتەنىپ جاتىر

ايماقتار • بۇگىن، 10:30

ۇقساس جاڭالىقتار