رۋحانيات • 06 ماۋسىم, 2021

ءداۋىردىڭ ءدىلمار شەجىرەسى

681 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريحقا ءتىل بىتىرەتىن بابالار سوڭىندا قالعان اسىل قازىنالار. سالقار دالا توسىندە جاتقان ءاربىر زات: ءتۇپ جۋسان, ءتۇيىر تاسقا دەيىن تاريحتان سىر شەرتەدى. تۋعان جەرىنىڭ بەدەرلى بەلدەرى مەن قازىنالى قىرلارىندا شەجىرەمىزدىڭ شەرلى شاناعىنان كۇي بولىپ توگىلگەن, القام-سالقام قىزىقتى داۋرەنىمىزدى ايعاقتاپ, دالەلدەيتىن دۇنيەلەر جەتەرلىك. ءبىز سونىڭ ءبارىن «مۇرا» دەپ دارىپتەيمىز.

بۇگىندە مۇرا مەن ميراس دۇ­نيەلەرىمىزدىڭ, كوزگە باسار قاستەرلى جادىگەرلەرىمىزدىڭ ساق­تالاتىن التىن قورىنداي بول­عان مۋزەيلەر جۇمىسى جان­دانۋدا. جىل سايىن قازبا جۇمىس­تا­رىنان, وزگە دە زەرتتەۋ­لەردەن تابىلىپ جاتقان جادىگەرلەر سول مۇراجايلاردىڭ قورىنا توعى­تىلىپ, كورەرمەنگە مىڭجىل­دىقتاردان سىر شەرتۋدە. ال مەم­لەكەت تاراپىنان دا مۋزەيلەر جۇمىسىنىڭ جاندانۋىنا ءبىراز كوڭىل ءبولىنىپ جاتقانى كوپ­شىلىككە ءمالىم.

«قازاقستان بويىنشا مۋزەي­دىڭ استاناسى – الماتى وبلىسى», دەگەن پىكىر ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ايتىلاتىن ەڭ ءادىل باعا بولسا كەرەك. ولاي دەيتىن سەبەبىمىز, 47 جىلدىق تا­ريحى بار م.تىنىشباەۆ اتىن­داعى وبلىستىق تاريحي-ولكە­تانۋ مۋ­زەيى­نىڭ, ءتىپتى وزگە دە 20-عا جۋىق مۋ­زەيدىڭ قورى ەكس­پوناتقا باي.

نەگىزىنەن, م.تىنىشباەۆ اتىن­داعى تاريحي-ولكەتانۋ مۋ­زەيى 1974 جىلدىڭ 1 ناۋرىزىندا قۇرىلعان. تاۋەلسىزدىگىمىزدى ال­عاننان كەيىن, ياعني 1993 جىلى مۋ­زەيگە بەلگىلى قوعام جانە مەم­­لەكەت قايراتكەرى, قازاقتىڭ تۇڭ­عىش ينجەنەرى مۇحامەتجان تى­نىشباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلگەن. مۋزەي زالدارى قالا تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا ولكەنىڭ باي ءارى سۇلۋ تابيعاتى مەن وتكەن جانە قازىرگى تاريحى تۋرالى سىر شەرتەدى. نەگىزگى قورىنا وسى جىل­دار ارالىعىندا جەتىسۋ ول­­كەسىنىڭ تابيعي بايلىقتارى, فلو­راسى مەن فاۋناسى تۋرالى, ارحەولوگيالىق قۇندىلىقتار, قازاق حالقىنىڭ تۇرمىستىق زاتتارى, قولدانبالى ونەر تۋىندىلارى, حالىق اقىندارى, باتىرلارى, مەملەكەتتىك قايراتكەرلەر, تاريحي وقيعالار جايلى ماتەريالدار جيناقتالىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىستىڭ ارداگەرلەرى, اۋىل­شارۋا­شىلىقتىڭ دامۋىنا كۇش سالىپ, تەر توككەن ەڭبەككەرلەر جانە باس­قا ارداقتى جەرلەستەرىمىزدىڭ, دارا تۇلعالاردىڭ جەكە زاتتارى, قۇ­جاتتارى تاپتىرماس مۋزەيلىك قۇندىلىق بولىپ ەسەپتەلەدى. وبلىسىمىزدىڭ بۇگىنگى جاعدايى, ەكو­نوميكاسى, مادەنيەتى, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن­داعى جەتىستىكتەرگە بايلانىستى زاتتار دا جينالىپ, كەلۋشىلەر نازارىنا ۇسىنىلىپ كەلەدى.

مۋزەيدى ەل ءۇشىن ەرەكشە, وزىندىك باعاسى بار تاريحي وردا دەسەك, بۇگىندە ايماق بويى­نشا ءسۇيىنباي ارون ۇلىنىڭ ادە­بي-مەموريالدى مۋزەيى, ن.الدا­بەر­گەنوۆ اتىنداعى مەموريالدى مۇراجايى, جامبىل جاباەۆ ادەبي-مەموريالدى مۋزەيى, قارا­سازداعى م.ماقاتاەۆ ادەبي مۇ­راجايى, سارقان اۋدانىنا قاراستى چەركاسسك قورعانىسى تا­ريحي-مەموريالدى مۇراجايى, تالدىقورعان قالاسىنداعى ءى.جان­سۇگىروۆ اتىنداعى ادەبي مۇرا­جاي سىندى ايماقتاعى مۋزەي­لەردىڭ جۇمىسى جاندانىپ, قورى تاريحي ەكسپوناتتارمەن تو­لىعۋ ۇستىندە. وسى رەتتە وبلىس باسشىلىعى تاراپىنان دا اتال­عان رۋحاني ورداعا كوپ كوڭىل ءبولىنىپ, سوڭعى ونجىلدىقتا بىر­قاتار مۇراجايدىڭ كۇردەلى جون­دەۋدەن وتكەنى بارشاعا ءما­لىم. ءوز كەزەگىندە قۇندى جادىگەرلەر, تاريحىمىزدىڭ بول­شەكتەرى التىن قورىمىزعا كىرىپ جاتسا, ول ەلى­مىزدىڭ گۇلدە­نۋى­نە, عالىم­دا­رىمىز بەن اقىن-جا­زۋشى­لارى­مىزدىڭ شىعارما­شى­لىعىنا وزىندىك سەپتىگىن تيگىزگەنى دەپ تۇ­سىنگەن ءجون.

قاشاندا حالىقتى تاريحىنان سىر شەرتىپ, باي مۇرامىزدىڭ كەنىشىنەن كورىنىس بەرىپ تۇرا­تىن مۋزەيلەر جىل سايىن كە­لۋشىلەردى قۋانىشقا بولەيتىن يگى شارالارعا ۇيىتقى بولىپ كەلەدى. اقىن-جا­زۋشى, تاريحشى, جالپى ايتقاندا, تۇعىرلى تۇلعالاردىڭ مەرەيتويلارىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك مەرەكەلەرگە, اتاۋلى جىلدارعا وراي ايماقتاعى ءار مۋزەي رۋحاني شا­رالاردىڭ جالاۋىن كوتەرىپ ءجۇر. بۇل دەگەنىمىز, ەل رۋحىن كوتە­رىپ, تاريحتان تاعىلىم تاراتا­تىن يگى باستامالار دەسەك, ءار جىلدارى وتكەن «جەتىسۋدىڭ التىن ادام كەرۋەنى», «رەترو-كورمە», اشىق اسپان استىنداعى كورمەلەر, «مۋزەي ءتۇنى» سىندى شارالار كوپشىلىككە قۋانىش سىيلاپ كەلگەن بىرەگەي باستامالار.

جالپى العاندا, عىلىمي, تاريحي شىعارماشىلىقتىڭ ورداسى بولعان, وتكەن مەن بۇگىندى جالعاپ تۇرعان رۋحاني وردامىز – مۋزەي تاريحتىڭ جادى, ءداۋىردىڭ ءدىلمار شەجىرەشىسى. ەندە­شە, بارشا مۋزەي قىزمەتكەرىن اتاۋ­لى مەرە­كە­­لەرىمەن قۇتتىقتاپ, تاريح پەن بۇگىندى تۇتاستىرعان كيەلى ورداسى قازىناعا, ميراس دۇنيەلەرگە باي بەرسىن دەمەكپىز.

سوڭعى جاڭالىقتار

بايىپتى مەملەكەتشىلدىك قادام

اتا زاڭ • بۇگىن, 08:48

ماي زاۋىتى شيكىزاتقا ءزارۋ

ەكونوميكا • بۇگىن, 08:45

ۇلتتى ۇيىستىرار فاكتور

ساياسات • بۇگىن, 08:43