قوعام • 31 مامىر, 2021

ونەرىن ساقتاعان ەل وركەندەيدى

1290 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

اۋىل ءومىرى استە قىزىق. اسىرەسە مادەنيەت سالاسى. كەز كەلگەن جيىن مادەنيەت ۇيىندە وتەتىندىكتەن بارلىق كۇش مادەنيەت سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە تۇسەدى. مەيلى, ول الەۋمەتتىك ءھام ەكونوميكالىق باعىتتاعى جينالىس بولسىن, تاعى دا ورىندىق تاسىپ, حالىقتى جيناپ, ءان ايتىپ, شاپقىلاپ جۇرەتىن سولار. نەگە؟ سەبەبى قولجەتىمدى. تۇرعىنداردى ۇيىتىپ اكەتەتىن دە, اكىمنىڭ اۋەنىنە توڭكەرىلەتىن دە, قارتتاردىڭ كوزايىمى دا سول سالانىڭ جاۋىنگەرلەرى. ولار ۇنەمى قاراشانىڭ جانىنان تابىلادى. سونىسىمەن ەلگە ىستىق.

ونەرىن ساقتاعان ەل وركەندەيدى

ناق بۇلاي جازۋىمىزعا نە تۇرتكى بول­عانىن سەزىپ وتىرعان شىعارسىزدار, اۋىلدىڭ مادەني ءومىرىنىڭ ءبىر مەزەتى. ءبىز اتاق-داڭ­قىن الدىعا تارتىپ, كەيبىر قىزمەتكەردىڭ جەتىستىگىنىڭ شەڭ­بەرىندە باعالاپ, العىس ايتىپ جاتامىز. ال سول سالادا 30-40 جىل ەڭبەك ەتكەن, بىلايشا ايتقاندا وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىققان, ەڭ عاجابى سول ءۇشىن مەملەكەتتەن ەشتەڭە دامەتپەگەن جاندار حاقىندا ءتىس جارمايمىز. قوڭىر تىرلىكتىڭ ىعىنا جىعىلىپ, از­عانتاي جالاقىنىڭ مەدەت تۇتقان, ءوزىنىڭ سۇيىكتى ماماندىعى ءۇشىن جانقيار ارەكەتكە بارعان, ءارى حالىقتىڭ ءىلتيپاتىنان ۇنەمى شابىت الىپ وتىراتىن ولاردىڭ ەڭبەگى كول-كوسىر. ءبىز بۇگىن ءوز اۋىلىنىڭ مادەني ومىرىنە ءمان بەرگەن, تالاي جىل ءبىر جەردە تاپجىلماي قىزمەت ەتكەن مارتەبەلى ماماندىق يەلەرى حاقىندا ءسوز قاۋزاماقپىز. ولار ونەردى قۇر­مەتتەپ, مادەنيەتتى وركەندەتۋ جو­لىندا ەشقاشان شارشاعان ەمەس. شارشامايدى دا.

جارتى عاسىرعا جۋىق ۋا­قىت كولەمىندە شاعىن عانا اۋىل­دىڭ كىتاپحاناسىندا قىز­مەت ات­قارعان باقىتكۇل ويشەۆا بۇگىن­دە زەينەتكە شىقسا دا ءالى بالالارعا كىتاپ تاسۋدان قول ۇزگەن ەمەس. اۋىل جۇرتى «قامقور كىتاپحاناشى» اتاپ كەتكەنى سوندىقتان. كىتاپحانادا جوق ءبىلىم قۇرالدارىن قالادان ساتىپ اكەلىپ, كىشكەنتاي وقىرماندارعا تاراتىپ بەرىپ, ءبىلىمىن شىڭداۋعا جاردەمدەسىپ كەلەدى. العاشىندا الماتى وبلىسى, بالقاش اۋدانىنا قاراستى اقجار اۋىلىندا كىتاپحاناشى بولسا, كەيىن باق­باقتى اۋىلىنا قونىس اۋدارىپ, مادەنيەت ءۇيىنىڭ جانىنان قۇرىلعان شاعىن كىتاپحانادا جۇمىس ىستەگەن. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزبەي تۇرعاندا جانە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ىرگەسى ەندى قالانعان جىلداردىڭ باسىندا تالاي قيىنشىلىقتاردى باستان وتكەرگەن ەكەن.

«مادەنيەت سالاسىندا 40 جىلدان استام ۋاقىت قىزمەت اتقار­دىم. تاۋەلسىزدىكتىڭ اۋىلى الىس كەزەڭدە اۋىل تۇرعىندارىنا قازاق جازۋشىلارىنىڭ كىتاپ­تارىن كوپ­تەپ اكەلدىك. سەبەبى جاسى بار, ­جاسامىسى بار, وقىرمان وتە كوپ بولاتىن. اۋىلدا جاتىپ-اق كەڭەس يدەولوگياسى جاسىرىن قارسى قادامدار جاسادىق. ونىڭ ءبارى بۇگىندە اشەيىن اڭىز عانا. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان سوڭ, مادەنيەت سالاسى ازداپ ىلگە­رىلەي باستادى. بۇرىنعىداي قا­زاق ادەبيەتى كلاسسيكتەرىنىڭ شىعار­مالارىن تىعىپ ەمەس, اشىقتان اشىق تاراتامىز. ءبىر جىلدارى داڭعاراداي مادەنيەت ۇيىندە مەڭگەرۋشى ەكەۋىمىز عانا جۇمىس ىستەدىك. قىستا سۋىق, ورانىپ وتى­رامىز. كەيىن ەلباسىنىڭ باس­تاماسىمەن باقباقتى اۋىل­دىق مادەنيەت ءۇيى كۇردەلى جون­دەۋدەن ءوتىپ, مادەنيەت سالاسى قاي­تا جانداندى», دەيدى ارداگەر كىتاپ­حاناشى.

كەيىپكەرىمىز قانشا جىلدان بەرى كىتاپحاناشى بولسا دا, ءبىر عانا جەتىستىگى بار. ول – «كىتاپحانا سالاسىنىڭ ۇزدىگى» مەدالى. كەزىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى تاققان سىيلىقتى بارىنەن قىمبات كورەدى. سەبەبى كىشكەنتاي مەدال تالاي جىلعى ەڭبەكتىڭ وتەۋىندەي ىستىق.

ال بۇگىندە قاراتال اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە جاستار مەن بۇلدىرشىندەرگە ەسترادالىق ۆوكالدان ساباق بەرىپ, ءان ونەرىنىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتىپ جۇرگەن الما دوسوۆانىڭ مادەنيەت سالاسىندا جۇگەنىنە شيرەك عاسىردان اسقان. ول تاربيەلەگەن شاكىرتتەر رەسپۋبليكامىزدىڭ مادەنيەت وشاقتارىندا ەڭبەك ەتىپ,  ۇلكەن ساحنالاردا حالىقتىڭ قوشەمەتىنە بولەنىپ ءجۇر.  مايتالمان مامان بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا قاشاندا ءوزى باپتاعان وقۋشىلارمەن ماق­تاناتىنىن جەتكىزدى.

«شاكىرتتەرىم بيىككە شىق­سا, ءوزىم بيىككە شىققانداي قۋانا­مىن. الماتى وبلىسى حالىق شىعار­ماشىلىق ورتالىعىنىڭ وبلىستىق  ءداستۇرلى «جەتىسۋ جۇلدىزدارى» بايقاۋىندا بالا­لا­رىم­نىڭ جەتكەن جەتىستىكتەرى مول. حالىقارالىق, رەسپۋبليكالىق بايقاۋ­لارعا قاتىسىپ جۇرگەن بۇلدىر­شىندەرىمىز دە جۇلدەلى ورىندارمەن ورالۋدا. اقمولا وبلىسىندا وتكەن قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا باعلانوۆا ورىن­داعان اندەرگە ارنالعان حالىقارالىق «اق سۇنقارىم» اتتى بايقاۋدا وقۋشىلارىم توپ جاردى. اللاعا شۇكىر, تاربيە­لەگەن شاكىرتتەرىم ونەر بايقاۋ­لارىنان جۇلدەسىز قايتقان ەمەس. بۇل مەنىڭ مارتەبەم. وسىلارعا قا­راپ, مادەنيەت سالاسىندا جۇر­­گە­نىمە, ولارعا از دا بولسا ءبىلىم بەرگەنىمە ىشتەي مارقايىپ قالا­مىن», دەيدى ا.دوسوۆا.

ءيا, مادەنيەت پەن ونەر – رۋحاني ءومىرىمىزدىڭ مايەگى. ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءبىر سوزىندە: «مادەنيەت –  ەڭ الدىمەن جادىگەرلىك. ونى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكىزۋشى – زيالى قاۋىم. سەبەبى ءار حالىقتىڭ دۇ­نيە­تانىمى, رۋحاني بايلىعى, تىنىس-تىرشىلىگى, سالت-داستۇر­لەرى ءدال وسى مادەنيەت دەگەن اسىل ۇعىممەن استاسىپ جاتىر. قاي ەلدىڭ مادەنيەتى مىقتى دامىسا, ول ەلدىڭ ەڭسەسى دە بيىك, رۋحى دا جوعارى بولادى. سونىمەن قاتار مادەنيەت – ادامزات تۇلعاسى دەڭ­گەيىنە كوتەرەتىن نەگىزگى قۇرال. مادە­نيەتتىڭ وزەكتى بولىگى – ونەر. شىنىندا دا ونەر مادەنيەتتىڭ التىن قازىناسى, ادامنىڭ ۇلى­لىعىن بىلدىرەتىن عاجاپ كورى­نىستەردىڭ ءبىرى. مادەنيەت پەن ونەر – قوعام دامۋىنىڭ نەگىزگى قاجەتتى سالاسى. مادەنيەتى مەن ونەرى وركەندەگەن قوعام ءار ۋاقىتتا ىلگەرىلەپ, داميدى», – دەگەن بولاتىن. راس, ۇلتتىق ونەرىمىز بەن مادەني مۇرامىزدى ناسيحاتتاۋدا ولاردىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. وسىنداي جانكەشتى جانداردىڭ ارقاسىندا اۋىلدىق جەرلەردە دە رۋحانياتىمىز ىلگەرىلىپ كەلەدى.

ءبىز مىسالعا العان ەكى كەيىپ­كەردەن بولەك, ەلىمىزدىڭ وركەن­دەپ-وسۋىنە ۇلەس قوسىپ, مادەنيەت بيىگىنە شىعارماشىلىق تۇرعى­دان قىزمەت ەتىپ, حالىقتى تاما­شا ونەرلەرىمەن قۋانتىپ كەلە جاتقاندار قانشاما. ولار عاسىر­لار بويى مۇرا بولعان اسىل قازى­نانى – ۇرپاققا جەتكىزۋ جولىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارۋدا. سوندىقتان رۋحاني بايلىق پەن مادەني داستۇرلەرىمىزدى, ونە­رىمىزدى ساقتاپ, وركەندەتۋ جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ەلى­مىزدىڭ بارلىق وڭىرىندەگى ونەر, مادەنيەت قىزمەتكەرلەرى قان­داي ماقتاۋعا دا لايىق. ولار­دىڭ قوعامىمىزداعى رۋحانيات­تى دامىتۋعا, يگىلىك پەن ادام­گەرشىلىكتى, قايىرىمدىلىق پەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى ورىستەتۋگە جول اشا­تىن ۇزدىك مادەني داس­تۇرلەردى ساق­تاۋدا ورنى ەرەك. سونى ۇمىت­پايىق!

سوڭعى جاڭالىقتار

بايىپتى مەملەكەتشىلدىك قادام

اتا زاڭ • بۇگىن, 08:48

ماي زاۋىتى شيكىزاتقا ءزارۋ

ەكونوميكا • بۇگىن, 08:45

ۇلتتى ۇيىستىرار فاكتور

ساياسات • بۇگىن, 08:43