شۇكىر, ءبىز جايساڭدارىمىز بەن جاقسىلارىمىزدى قۇرمەتتەي الاتىن, ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتارىمىزدى لايىقتى اسپەتتەۋگە ءاردايىم دايار تۇراتىن ۇلتتىق پەيىلدىڭ ۇستىندەمىز.
قازاقستاننىڭ ەگەمەن ەل بولىپ دامۋىندا, وتىز جىلعا جۋىق تاريحىندا جەكە دەربەس مەملەكەتتىڭ اسا ايرىقشا كەزەڭىن, تىپتەن دايەكتى ءداۋىرىن باستان وتكىزگەندەي اسەردە ءجۇرمىز.
قازاقستاندى دۇنيە ءجۇزى تانىدى. بۇل – تالاسسىز تاريحي جەتىستىك. قازاق ەلى وتە قيىن كەزەڭدى ارتقا تاستاپ, الەمدە دامىعان مەملەكەتتەرمەن تەرەزەسى تەڭ جاعدايعا جەتتى. الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ دە ءبىزدىڭ ەلمەن ساناساتىنى, سىيلايتىنى داۋسىز اقيقات.
ءبىز وسى ەل-جۇرتىمىزدىڭ ۇلتتىق ساناسىنا ۇيالاعان جاڭا كوزقاراستى, جۇرەك تۇكپىرىنە ورنىققان ماقتانىش سەزىمىن, ساياساتتىڭ مادەني سوقپاعىنا سۇرلەۋ سالعان ماعىنالى تۇجىرىمدى ەڭ قىمبات قۇندىلىق دەپ بىلەمىز.
ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ وتىز جىل كەزەڭىندە قالىپتاسۋ مەن مەملەكەتتىگىمىزدى نىعايتۋ باعىتىندا ويعا العانىمىز وڭىنان ورىندالدى دەۋگە تولىق نەگىز بار. عاسىر توعىسىندا دۇنيە ءجۇزى كارتاسىنا تۇسكەن 200-گە جۋىق مەملەكەتتىڭ قالىڭ شوعىرىندا قازاقستاننىڭ جۇلدىزى دا جارقىراي كورىندى.
جەر بەتىندە اۋماعى جاعىنان توعىزىنشى ورىن الاتىن, كەشەگى كەڭەستىك كەزەڭدە اتى بار, زاتىندا دەربەس مەملەكەتتىگىنەن ادا رەسپۋبليكانىڭ تۇتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, شەكاراسىن شەگەندەپ, حالىقارالىق قوعامداستىقپەن جانە ەڭ ءىرى ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىعىن تياناقتاپ, سىرتقى ساياساتتا ماڭىزدى قولداۋ مەن بيىك مارتەبەگە يە بولۋى, ءسويتىپ ساناۋلى جىلدار بەدەرىندە جاڭعىرىپ-جاڭارعان قازاقستان مەملەكەتىن قۇرۋ وزگەلەر تاڭعالارلىق تاريحي تابىس, ال حالقىمىز ءۇشىن زور ماقتانىشقا اينالدى.
ەگەمەن ەل, قابىرعالى مەملەكەت قۇرۋدىڭ قيىن كەزەڭىندە, بۇرىن-سوڭدى بولماعان تاريحي سىن شاقتا جۇرت سەنىمىن اقىل-پاراساتىمەن اقتايتىن, قالىڭ بۇقارانى سوڭىنان ەرتە الاتىن ءىرى ساياسي, تاريحي تۇلعانىڭ جارقىراپ شىعۋى – حالقىمىزدىڭ باقىتى ەدى. قۇداي قازاققا قىرىن قاراماعان. پەيىلىنە كەڭ-بايتاق جەر بەرگەن, كەن بەرگەن, قاي كەزدە دە ەل باستايتىن ەر بەرگەن.
مىنە, قابىرعالى ەل بولىپ ءوسىپ-وركەندەۋىمىزدىڭ نەگىزگى ۇيىتقىسى – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ الەمدىك اۋقىمداعى ساياسي كوشباسشى دەڭگەيىندەگى كەمەل ساياساتى.
جۋرناليستىك دەرەكتەر جادىمىزدا ساقتالىپ قالىپتى. 1990 جىلى قازان ايىندا جوعارعى كەڭەستە اسا ماڭىزدى ساياسي قۇجات – «قازاق كسر-ءنىڭ مەملەكەتتىك ەگەمەندىگى تۋرالى» دەكلاراتسيا جوباسى قارالدى. سول تاريحي سەسسيادا پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ ون ءبىر رەت ءسوز سويلەپ, دەكلاراتسيانىڭ نەگىزگى جوباسىن زور ساياسي جىگەرمەن جانە تەرەڭ مامىلەگەرلىكپەن قورعاپ شىقتى. سول جولى دەپۋتاتتار دەكلاراتسياداعى 17-باپتى سەگىز ساعات بويى تالقىلادى.
ءبىز ەگەمەندىكتى جاريا ەتۋدىڭ باسى-قاسىندا جۇرگەن قايراتكەرلەردىڭ قالاي جۇمىس ىستەپ, ۇلتتىق ءتىل, ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك بولۋى بۇلتارتپاس زاڭدىلىق دەگەن دالەلدى قورعاپ, تابان تىرەپ, ساياسي تۇرعىدا تالاپ ەتكەنىن كوردىك, ولارمەن تالاي مارتە سۇحباتتاستىق. قانشاما ءبىلىمدى, كۇش-جىگەر جۇمساۋدى قاجەتسىنگەن قىم-قيعاش پىكىر الۋاندىعىندا كەمەلدىلىك تانىتقان زيالى اعا-اپالارىمىز قوعامدا ايرىقشا قۇرمەتكە يە بولدى.
قىزۋ ايتىستىڭ قايناعان ورتاسىندا ۇلت مۇددەسى ءۇشىن بىلەك سىبانا كىرىسكەن ەلباسىنىڭ ەشكىمگە جالتاقتاماي, تايسالماي ايتقان تۋرا ءسوزى – ەڭ اقىرعى تابان تىرەيتىن, قوعام قۋاتتايتىن بىردەن-ءبىر توقەتەر شەشىم بولاتىن. ونىڭ ايتۋلى اقىل-وي يەلەرىنىڭ ايتقان پىكىرلەرىن بيىك پاراساتپەن ءبىر ارناعا توعىستىرىپ, سول كەزەڭدەگى اينالامىزدا بولىپ جاتقان ساياسي احۋالدىڭ ءورىس الۋ باعىتىن ەرەكشە العىرلىقپەن پايىمداي ءبىلۋى ءبىزدى ءتانتى قىلعان ەدى.
ناعىز ساياسي كەمەلىنە كەلگەن كوشباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇراقتى دا جۇيەلى ءۇش مىندەتتى العا قويدى. ولار – تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرۋ, نارىق ەكونوميكاسىنا كوشۋ جانە توتاليتاريزمنەن دەموكراتيالىق قوعامعا اۋىسۋ ەدى.
تاريح پاراعىنداعى «حالىق ءبىز ءۇشىن ەمەس, ءبىز حالىق ءۇشىن تۋعانبىز, ولاي بولسا, موينىمىزدا حالىقتىڭ زور بورىشى, اۋىر جۇگى جاتىر» (ج.ايماۋىتوۆ) دەگەن اماناتتى ءسوز 1991 جىلعى 16 جەلتوقسان كۇنى جوعارعى كەڭەستىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا, ازاتتىقتىڭ اق تاڭىندا جاڭعىرىپ ەستىلگەندەي ەدى.
اكادەميك, دەپۋتات س.سارتاەۆ سول ۇمىتىلماس وقيعا تۋرالى بىلاي دەپ جازدى: «مەن تاۋەلسىزدىك تۋرالى باياندامامدى كەشكى ساعات التىدان ون ءتورت مينۋت كەتكەندە اياقتادىم. پرەزيدەنت كونستيتۋتسيالىق زاڭعا قول قويدى. ال ارادا وتىز مينۋت وتكەندە قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن تۇركيا مەملەكەتى تانىدى. دۇنيە ءجۇزى تاريحىندا ءبىر مەملەكەتتىڭ ەكىنشى مەملەكەتتى رەسمي تانۋى مۇنداي شاپشاڭ ۋاقىت بەدەرىندە بۇرىن-سوڭدى بولعان ەمەس. ودان كەيىن رۋمىنيا, اقش مەملەكەتتەرى وزدەرىنىڭ رەسمي قۇجاتتارىن جاريا ەتتى».
قازاق حالقىنىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان ارمانى جۇزەگە استى. تۇڭعىش پرەزيدەنت ايتقانداي, ء«بىز ەندى ەشكىمنىڭ قولتىعىنىڭ استىندا جۇرمەيمىز. ءبىزدىڭ ەل ەندى ەشكىمگە كىشى ءىنى بولىپ تىزىمگە قوسىلمايدى. ءبىز ەركىن ەل بولدىق». بۇل – وتكەن عاسىردىڭ 90-جىلدارىنىڭ باسىندا الەمنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تاراتقان تاريحي دەرەك.
ەلباسى ءوز حالقىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە قاجەتتى نارسەنىڭ ءبارىن جاساپ كەلەدى. ونى ءبىز ومىردەن كۇنبە-كۇن كورىپ, سەزىنىپ وتىرامىز.
كەزىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ باستاماسى قانشاما كەراعار پىكىرگە ارقاۋ بولدى؟! سول ساياسي ماڭىزى زور شەشىمدى ەلباسى قابىلداماسا, قالاي بولار ەدى دەپ تە ويلايسىڭ. قىسقا مەرزىمدە الەم جاۋھارلارىنىڭ قاتارىنان ويىپ ورىن العان نۇر-سۇلتان قالاسى – قازاق ەلىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى. وسى ورايدا ەرتەرەكتە كورنەكتى مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى, ابىز اقساقال بايكەن ءاشىموۆ «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا وزىنە ءتان تەرەڭ دە سابىرلى قالپىندا, ءاربىر ءسوزىنىڭ ارپىنە دەيىن ابدەن ءپىسىرىپ ايتاتىن ادەتىمەن «قاراعىم, ەسىڭدە بولسىن, جاڭا استانانى اقىلدى پاتشالار عانا سالعان», دەپ مەيىرلەنە ايتقانى ەسىمە ءتۇسىپ وتىر.
ەلباسى ۇسىنعان تاريحي تامىرى تەرەڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىنىڭ كەڭ اۋقىمدى ورنىعا ءتۇسۋىن تۇركىستان قالاسىنىڭ تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسىنا ساي قايتا تۇلەۋىنەن دە كورەمىز.
جالپى, قازاق ەلىنىڭ ءاربىر ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە رۋحاني دامۋىندا وڭ وزگەرىستەر جاسالعانىنا كوپتەگەن مىسال كەلتىرۋگە بولادى.
ءيا, ءبىز ەلباسى ايتقانداي, قيىندىقتاردان شىڭدالىپ شىقتىق. كوپ نارسەگە كوزقاراسىمىز وزگەردى. تاۋەلسىزدىكتىڭ قادىرىن شىن سەزىنىپ, ماڭگىلىك ەل بولۋدى باستى ماقسات تۇتتىق.
ەلباسى بەلگىلەپ بەرگەن جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى ساباقتاستىقپەن تابىستى جالعاسۋ ۇستىندە. ەڭ باستىسى, جاڭارعان, داۋلەتتى ەل بولۋ, ادىلدىك, ۇستەمدىك قۇراتىن دەموكراتيالىق قوعام قۇرۋ حالىقتىڭ ءوز قولىندا ەكەنىنە كوزىمىز جەتتى. قوعامنىڭ ازاماتتىق ۇستانىمى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلدى. وتىز جىل بەدەرىندە قوعام سىندارلى كەزەڭنەن ەس جيىپ قانا قويماي, ەسەيىپ تە شىقتى.
ال كەيىنگى ەكى جىلدان استام ۋاقىتتا كوروناۆيرۋس پاندەمياسى الەمدى دۇرلىكتىرىپ, ءوز ەلىمىزدى دە تاعى ءبىر سىنعا سالىپ جاتقانى ايان.
قاۋىپتى ىندەتتىڭ بەتىن قايتارۋ ەشبىر مەملەكەتكە وڭايعا ءتۇسىپ جاتقان جوق. دەسەك تە قيىندىق اتاۋلىنى تۇتاس ەل بولىپ ەڭسەرە الاتىنىمىزعا كوزىمىز جەتتى. مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق باعىت-باعدارىنىڭ دۇرىس بولۋىنىڭ ناتيجەسىندە حالىقتىڭ امان-ساۋلىعى ءۇشىن وراسان كۇش جۇمسالىپ, قيىن شاقتا ادامدارعا مول كومەك بەرىلدى. كەزىندە ەلباسىنىڭ اقىلىمەن جاسالعان ۇلتتىق قوردىڭ زور پايداسىن كوردىك. وتاندىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ كەم-كەتىكتەرى تۇزەلىپ, مەديتسينا عىلىمىنىڭ ساپالىق دەڭگەيىن كوتەرۋگە بەتبۇرىس جاسالدى. قازاقستاندىق عالىمداردىڭ ىندەتكە قارسى ەكپەنى ويلاپ تاۋىپ, وندىرىسكە شىعارۋى – سونىڭ ايعاعى.
ەلباسى, Nur Otan پارتياسىنىڭ توراعاسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پارلامەنت ماجىلىسىندەگى پارتيالىق فراكتسيا مۇشەلەرىمەن كەزدەسۋدە پارتيانىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى «وزگەرىستەر جولى: ءار ازاماتقا لايىقتى ءومىر!» سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا العاش رەت 216 ايماقتىق باعدارلاما دا ەگجەي-تەگجەيلى كورىنىس تاپقانىن ايتىپ, وعان سايكەس ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, جول كارتاسىن جۇزەگە اسىرۋدى تاپسىردى. جاڭا باعدارلاما – اسا اۋقىمدى, بىراق ناقتى جوسپارلانعان, قاجەتتى رەسۋرستارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن ماقساتتار مەن باعدارلامالار جيىنتىعى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ VII شاقىرىلىمداعى پارلامەنتتىڭ ءبىرىنشى سەسسياسىنىڭ اشىلۋىندا سويلەگەن سوزىندە «تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىندا كەشەندى رەفورمالار جۇرگىزىلەتىن بولادى. بارلىق كۇش-جىگەرىمىزدى ءتيىمدى مەملەكەت پەن ادىلەتتى قوعام قۇرۋعا جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك. باستى باسىمدىق – حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتىپ, ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. جۇرت جاساندى جەتىستىكتەردى ەمەس, كوزبەن كورىپ, قولمەن ۇستايتىن ناقتى ناتيجەنى كۇتەدى. حالىق ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالاردىڭ جەمىستى بولعانىن قالايدى. ءبىز وسى ماقساتتاعى اۋقىمدى جۇمىستارعا بارلىق بەلسەندى ازاماتتى تارتامىز», دەپ اتاپ كورسەتتى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كوزدەگەن ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن بارلىق سالادا دايەكتى وزگەرىس جاسالاتىنىن, ول ءۇشىن قانداي باسىمدىقتارعا ءمان بەرۋىمىز قاجەت ەكەنىن ايتتى. ەڭ الدىمەن, قۇقىقتىق مەملەكەتتى دامىتۋعا جانە ازاماتتاردىڭ بيلىك ورگاندارىنا سەنىمىن نىعايتۋعا كۇش سالۋىمىز كەرەك. ۇلان-عايىر جۇمىستىڭ ءبىرى – الداعى بەس جىلدا جاڭا ستاندارتتارعا سايكەس 3500-دەن استام اۋىلدى جاڭعىرتۋ مىندەتتى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى قاراپايىم ادامداردىڭ ءاربىر ءوتىنىش-تىلەگىنە ىجداھاتتىلىقپەن نازار اۋدارىپ, ءتۇيىندى ماسەلەلەردىڭ الەۋمەتتىك مانىنە نازار اۋدارىپ, تىكەلەي باقىلاۋىنا الۋى, ءسوز جوق, مەملەكەت پەن قوعام بىرلىگىن نىعايتادى. ەلباسى بەلگىلەگەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىنا ساي, بۇگىنگى ۋاقىت تالابىن ەسكەرىپ جاسالعان وزگەرىستەر جولى ءاربىر ادامعا لايىقتى ءومىردىڭ الەۋمەتتىك-رۋحاني قاجەتتىلىكتەرىن جوعارى ساپالى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالىپ وتىر.
مەيرامبەك تولەپبەرگەن,
ء ماجىلىس دەپۋتاتى, Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى
