مەديتسينا • 17 مامىر، 2021

ۆاكتسينا وندىرۋشىلەر كومەكتەن نەگە باس تارتتى؟

7 رەت كورسەتىلدى

پاندەميا جاريالانعاننان باستاپ بىرقاتار ەل ۆاكتسينا ازىرلەۋگە كوشتى. ىندەتكە قارسى 200-گە جۋىق ءدارى دايىندالىپ، 63 ءتۇرى سىناۋ كەزەڭىنە جەتتى. بۇگىندە 6 ۆاكتسينا الەمنىڭ بىرقاتار مەملەكەتىندە قولدانىسقا ەنىپ ۇلگەردى. الايدا ۆاكتسينا تاپشىلىعى – كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ال ۆاكتسينا جاساۋشىلار قوسىمشا كومەكتى قابىلداماي، ۇسىنىستاردان باس تارتىپ جاتىر.  

ۆاكتسينا جاساۋشىلاردىڭ سەرىكتەستىك پەن قولداۋ ۇسىنىسىن قابىلداماۋى كوپشى­لىكتى الاڭداتاتىنى ءسوزسىز. ماسەلەن، كاناداد­اعى Biolyse، بانگلادەشتەگى Incepta، يزريالدەگى Teva مەن دانياداعى Bavarian Nordic ۆاكتسينا جاساۋعا ارالاسۋعا ۇسىنىس ءبىلدىردى. الايدا ەشقايسىسىنا وڭ جاۋاپ بەرىلمەدى.

ساياساتكەرلەر بولسا، وسىنداي ۆاكتسينا تاپشىلىعى بار كەزدە فارماتسەۆتيكالىق كومپانيالاردىڭ بىرلەسۋدەن قاشۋىن تۇسىن­بەي الەك. كومپانيالار بولسا، ۆاكتسي­نانىڭ زياتكەرلىك مەنشىك ەكەنىن العا تارتادى. بۇل يدەيا وتكەن اپتادا اقش-تا كوتەرىلگەن بولاتىن. فارماتسەۆتيكا يندۋسترياسى ەۋروپا فەدەراتسياسىنىڭ باس ديرەكتورى ناتالي مولل اقش مالىمدەمەسىنە بىلاي دەپ جا­ۋاپ بەردى: «ەۋروپا ءوز ازاماتتارىنىڭ قاجەت­تىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ، دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تونۋدەن ساقتاۋ ماقساتىندا ۆاكتسينا دايىندايتىن توپتارعا قارجىلاي دا، فيزيكالىق تا قولداۋ مەن كومەك كورسەتۋدى كوزدەيدى». بۇل كوزقاراستى بىرقاتار ەۋروپالىق ساياساتكەرلەر دە قولدايتىنىن ءبىلدىردى.

«ۆاكتسينا وندىرىسىندەگى تەجەۋىش فاكتور – پاتەنت ەمەس، ءوندىرىستىڭ قۋاتى مەن ونىڭ جوعارى ستاندارتى»، دەدى گەرمانيا كانتسلەرى انگەلا مەركەل. فارماتسەۆتيكالىق كومپا­نيا­­لاردىڭ كومەكتەن باس تارتىپ، ارتى ۇل­كەن قازاعا الىپ كەلگەنىنە تاريحتا مىسال كوپ دەيدى ونىڭ ۇستىنە. وعان قوسا، قازىر ۋاقىت تاپ­شىلىعىن دا نازارعا الۋ كەرەكتىگى ەسكەرتىلدى.

كومەككە نيەت ءبىلدىرىپ وتىرعان قۇرىلىم­داردىڭ تەز ارادا ۇلكەن كولەمدە ۆاكتسينا جاساۋعا الەۋەتى جەتكىلىكتى. مىسالى، Teva – الەمدەگى ەڭ ءىرى ءدارى-دارمەك ءوندىرۋشى كومپا­نيالاردىڭ ءبىرى.  باسشىسى كارە شۋلتس وسى جىلدىڭ باسىندا قولعابىس جاساۋعا دايىن ەكەنىن، ۆاكتسينا دايىنداۋ ىسىنە ارالاسۋعا نيەتىن بىلدىرگەن-ءدى.

زارارسىزداندىرۋ قۇرالدارىن ءوندىرۋ بويىنشا ۇزدىك سانالاتىن كانادالىق كومپانيا بولسا، جىلىنا كەز كەلگەن ۆاكتسينانىڭ 50 ملن دوزاسىن دايىنداۋعا قاۋقارلى ەكەنىن حابارلادى. كومپانيا وكىلى دجون فۋلتون ۇسىنىسىن قابىلداعاننان كەيىن التى اي ىشىندە دايىن بولاتىنىن جەتكىزدى. كومپانياعا وڭ جاۋاپ بەرىلگەندە بۇگىنگە دەيىن جارتى جۇمىس جولعا قويىلىپ، جاقسى ناتيجە كورىنە باستار ما ەدى؟ دەگەنمەن، ولار كەلىسسوز جۇرگىزگەن Johnson & Johnson دا، AstraZeneca دا جىلى شىراي تانىتپادى.

بانگلادەشتىك Incepta دا ءوز ۆاكتسينالارىن ەكسپورتقا دايىنداپ جاتىر. دەگەن­مەن، بۇل ەكپەلەر كوروناۆيرۋسقا قارسى ەمەس. ۇيىم باسشىسى ابدۋل مۋكتا­دير ينفەكتسياعا قارسى ۆاكتسيناعا ارنايى انتيگەن دايىنداي الاتىنىن مالىمدەدى. ول ءۇشىن كومپانيانىڭ بارلىق تەحنولوگيالىق پلاتفورماسى قولدانىلماق. ناۋرىز ايىندا جەنەۆالىق باسىلىمعا بەرگەن سۇحباتىن­دا مۋكتادير ۆاكتسينا نەگىزىنە قاراپا­يىم زات­تار الىناتىنىن ايتقان. سونىمەن قاتار BioNTech/Pfizer مەن Moderna ۆاكتسي­نا­لارى­نىڭ قۇرامىنداعى بىرنەشە ەلەمەنت الىنعان. ولار جىلىنا 500 ملن دوزا دايىن­داي الاتىنىن دا ءبىلدىردى.

ۆاكتسينا جاساۋشىلارعا جەكە كومپانيالار عانا ەمەس، ۇكىمەتتەر دە ۇسىنىس جولداپ ۇلگەرىپتى. بانگلادەش بيلىگى AstraZeneca-عا قولقا سالىپتى دەيدى جەرگىلىكتى باق. بۇل ءوتىنىش نازارعا الىنعانىمەن، ناقتى جاۋاپ بەرىلمەدى دەلىنگەن حاباردا. الايدا بانگلادەشتىك قۇرىلىمنىڭ جاھاندىق ستاندارتتارعا ساي كەلۋىنە كۇمان بار ەكەن.

دانياداعى فارماتسەۆتيكالىق كومپانيا جاقسى جاۋاپتان ءۇمىتتى. Bavarian Nordic ءىرى ۆاكتسينا وندىرۋشىلەرمەن بايلانىستا ەكەنىن حابارلادى. ء«بىز وندىرىسكە قانداي ۇلەس قوسا الاتىنىمىزدى تالقىلاپ، ءونىم سانىن ارتتىرۋ جولىن ىزدەپ جاتىرمىز»، دەيدى كومپانيا باسشىلىعى.

ال ۆاكتسينا دايىنداپ جاتقان كومپانيالار بولسا، وزدەرىنە جاسالعان ۇسىنىستاردان باس تارتۋ سەبەبىمىز – باسقا كومپانيالارمەن سەرىكتەس بولۋىمىزدا دەپ تۇسىندىرەدى. ياعني ولار باسقا كومپانيالارمەن ارىپتەستىك ءتۇزىپ ۇلگەرگەن. دەگەنمەن، ول قۇرىلىمداردىڭ اتىن ەشقايسىسى حابارلاماي وتىر. ماسەلەن، Johnson & Johnson ء«بىز بىرگە جۇمىس ىستەيتىن كومپانيانىڭ قاۋقارى ۆاكتسينا دوزاسىن كوبەيتۋگە جەتەدى»، دەپ جاۋاپ قاتتى.

وعان قوسا، ۆاكتسينا وندىرۋشىلەر مۇنىڭ وڭاي جۇمىس ەمەستىگىن العا تارتادى. «ۆاك­تسينا جاساۋ قيىن جۇمىستاردىڭ ءبىرى ءارى اسا قاۋىپ­­سىزدىكتى قاجەت ەتەدى. ونىڭ ۇستىنە ەك­پە العان ادام­نىڭ دەنساۋلىعى – ەڭ ماڭىزدى ماسە­لە ەكەنىن ەستەن شىعارماعان ءجون»، دەيدى ولار.

AstraZeneca باسشىسى پاسكال سوريوت ء«بىز تەحنولوگياعا ارالاسۋعا مۇمكىندىك بەرىپ، ۆاكتسينا دايىنداۋ ءادىسىن تانىستىرساق تا، جاڭادان قوسىلعان كومپانيالاردىڭ ينجەنەرلەرى ونى ءىلىپ الىپ كەتۋى ەكىتالاي. ويتكەنى ءبىزدىڭ ينجەنەرلەر بۇل سالادا كوپ جىلدان بەرى قىزمەت ەتەدى»، دەپ اقتالدى.

ال ەكولوگيا سالاسىندا زەرتتەۋلەر جۇرگى­زەتىن كوممەرتسيالىق ەمەس Knowledge Ecology International ۇيىمى باس تارتۋدىڭ ارتىن­دا كوممەرتسيالىق سەبەپ بارىن بولجايدى. «ۆاكتسينا وندىرۋشىلەر كەيىن ۆاكتسينا باعا­سى مەن تارالۋىن باقىلاۋدا ۇستاعىسى كەلە­دى. ەك­پە­نىڭ تەگىننەن-تەگىن تارالۋىن قالاماي­تى­نى انىق»، دەيدى ۇيىم باسشىسى دجەيمس لاۆ.

ساياساتكەرلەر مۇنىڭ ارتىندا بيۋروكراتيا بارىنا سەنىمدى. دەگەنمەن، جاھاندىق قاۋىپسىزدىك پەن ادام دەنساۋلىعىنا كەلگەندە مۇنداي پيعىلدىڭ بولۋى جاقسىلىققا باس­تامايتىنىن ايتادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار