رۋحانيات • 08 مامىر، 2021

ءبىر شاڭىراقتان – ءۇش مايدانگەر

107 رەت كورسەتىلدى

توقسەيىت اۋلەتىنىڭ ءومىرى مەن تاعدىرى حالقىمىزدىڭ تاعدىرىمەن بايلانىستى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا شايقالماعان شاڭىراق قالدى ما؟ سولاردىڭ ءبىرى – مەنىڭ اتام قازەزدىڭ شاڭىراعى. ءۇش بالاسىنىڭ ۇشەۋىن دە مايدانعا اتتاندىرىپ، ۇستارانىڭ جۇزىندە وتىرعانداي كۇي كەشكەنىن انام مارقابا ايتىپ وتىراتىن. قايروللا، بايزوللا، ماحمەت قازەزۇلدارى – ءۇش اعايىندىنىڭ ۇشەۋى دە سوعىس ارداگەرلەرى.

اكەم قايروللا 1916 جىلى اقمولا وبلىسىنىڭ اقكول اۋدا­نىنداعى قاراعاي اۋىلىندا دۇنيەگە كەلىپتى. ءوزىنىڭ ايتۋىنشا، 1926 جىلى ماسالى ەلدى مەكەنىنە قونىس اۋدارعان. اكە-شەشەسىنىڭ ارقاسىندا ورتا مەكتەپتى ءبىتىرىپ، 1937 جىلى كوك­شەتاۋ پەدۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇسىپ، 1940 جىلى بىتىرگەن. اشار­شىلىق كەزەڭى، جارىق جوق، تاماق جەتكىلىكسىز، ءبىر ءۇزىم نان مەن قارا شايدى قاناعات تۇتىپ، ايدىڭ جارىعىمەن وقۋعا ءماجبۇر بولعان. ءىنىسى بايزوللا قىستا ات-شانامەن ازىق جەتكىزىپ تۇرعان. ۇنەمدەپ جەۋشى ەدىك، دەپ ءجيى ەسىنە الۋشى ەدى اكەم.

1941 جىلى ناۋرىز ايىندا اكەم انامىز مارقابا قاسەنقىزىنا ۇيلەنەدى. الايدا وتباسىلىق ومىرلەرى ۇزاققا بارماي، سۇراپىل سوعىس باستالىپ، 1941 جىلدىڭ شىلدە ايىندا مايدانعا اتتانىپتى. مايداندا ءجۇرىپ پارتيا قاتارىنا وتكەن. سەرجانت اتاعىن العان. اتا-ەنەسىنىڭ جۇبانىشى بولعان – انام مارقابا مەن اپكەمىز گۇلشات. اپكەمىزدىڭ اكەسى، اتامنىڭ باۋىرى مۇحامەدراحىم دوما ۇلى 47 جاسىندا مايدانعا اتتاناردا اجەمە: «امان-ساۋ كەلسەم، قولىڭىزدان، سول جاقتا قالسام، و دۇنيەدەن الامىن»، دەپ امانات ايتىپ كەتكەن ەكەن. ءسويتىپ گۇلشات اپكەمىز 4 جاسىنان اتا-اجەمنىڭ باۋىرىندا ەشكىمنەن كەم بولماي ەركەلەپ وسكەن. اكەسىنەن «قارا قاعاز» كەلىپتى. اتامىزدىڭ ەسىمى حابارسىز كەتكەن مايدانگەرلەردىڭ تىزىمىندە جازۋلى.

اكەمە سوعىس بىتكەن سوڭ، ماس­كەۋدە اسكەري قىزمەتتە قالۋعا ۇسىنىس جاسالعانىمەن، اتا-اناسى رۇقسات بەرمەگەننەن كەيىن ەلگە ورالىپتى. ول اقسۋ ورتا مەكتەبىندە 45 جىل ۇستاز بولدى، جوعارى سىنىپتارعا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى جانە تاريح پاندەرىنەن ساباق بەردى. 

1995 جىلى جەڭىستىڭ 50 جىلدىعىنىڭ قۇرمەتىنە اكەم ەلباسىمىزدىڭ قولى قويىل­عان «ۇوس-عا قاتىسۋشىعا پرەزي­دەنتتەن» دەگەن جازۋى بار قول­ساعاتتى كوزىنە جاس الىپ قابىلداپ، قولىنان تاستاماي تاعىپ ءجۇردى. سول تۇستا اتا-اناسىن، باۋىرلارىن، مايدانداس جولداستارىن ەسىنە الىپ، ارنايى اس بەردى. ءبىز جەڭىس سولداتتارىنىڭ قىزدارى بولىپ ومىرگە كەلگەنىمىزگە ريزامىز، باقىتتىمىز. اكەمنىڭ ارتىندا ءۇش قىزى، جيەندەرى قالدى. جيەندەرى اتالارىنىڭ مايدانگەر، مەملەكەتتىك ماراپات يەگەرى، ۇلاعاتتى ۇستاز بولعانىن جاقسى بىلەدى، ءاردايىم ماقتان تۇتادى. ءوزىم – اكەمنىڭ تۇڭعىش قىزىمىن، 1947 جىلى اقسۋ جەرىندە ومىرگە كەلدىم. اتا-انامىز ءۇش قىزىن بەتىنەن قاقپاي ەركەلەتىپ ءوسىردى.

اكەمنىڭ ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەنىمەن ماراپات­تال­عانىن دا ايتا كەتەيىن. قۇجاتتارى رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ورتالىق ارحيۆىندە (تسامو) ساق­تاۋلى. 23-شكاف، 8-جاشىك. مەن وسى حابارلامانى 2020 جىلى الدىم.

اكەمنىڭ وزىنەن كەيىنگى ءىنىسى بايزوللا قازەز ۇلى 1917 جىلى تۋعان. 1938 جىلى اسكەر قاتارىنا الىنىپ، فين سوعىسىنا، كەيىن جا­پونيانىڭ حالحينگول جەرىندەگى شايقاستارعا قاتىسقان. اسكەري مىندەتىن وتەپ، ەلگە ورالايىن دەپ تۇرعانىندا ۇلى وتان سوعىسى باستالىپ، كۋرسك يىنىندە مايدانعا كىرەدى. سوعىستىڭ سوڭىنا دەيىن كەۋدەسىن وققا توسىپ، 7 جىل دەگەندە، ياعني 1945 جىلى اتا-اناسىمەن قاۋىشىپتى. اتامىز قازەز قۋانىشتان جالعىز بيەسىن سويىپ، ەلگە اس بەرىپتى. بايزوللا اتامىز ورىس تىلىنە وتە جەتىك بولعان­دىقتان، كارتوچكا جۇيەسى بيۋروسىنا جۇمىسقا ورنالاسىپ، ۇزاق جىلدار حالىققا قىزمەت كورسەتكەن. ول 1945 جىلدىڭ كۇزىندە ءماريام فازىلقىزى انامىزعا ۇيلەنىپ، شاڭىراق كوتەرگەن. ءماريام اقسۋ ورتا مەكتەبىندە ۇستاز بولدى. بايزوللا اتامىز بەن ءماريام انامىز 4 قىز، 2 ۇل ءوسىرىپ، ولاردان 10 نەمەرە ءسۇيىپ، اتامىز – 71، انامىز 68 جاسىندا ومىردەن ءوتتى.

اكەمنىڭ كىشى باۋىرى ماح­مەت قازەز ۇلى 1924 جىلى تۋعان. 17 جاسىندا ءوزى سۇرانىپ، اسكەر قاتارىنا الىنىپ، سوعىسقا ياروسلاۆل مايدانىندا كىرگەن. ول دا 1945 جىلى شىلدەدە ەلگە امان-ساۋ ورالعان. ەڭبەك جولىن ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىندە باستاعان. 1950 جىلى ايشا قاليقىزىنا ۇيلەنىپ، شاڭىراق كوتەرىپتى. تاتەمىز دە اقسۋ مەكتەبىندە ۇستاز بولعان. قازەز اتامىز بەن قابيبا اجەمىزدىڭ بالالارى مەن كەلىندەرى ەل ماقتان تۇتاتىن ۇلگىلى وتباسىلارىنا اينالعان. ماحمەت پەن ايشا ومىرگە 4 ۇل، 1 قىز اكەلدى. وكىنىشكە قاراي، اڭساعان ارماندارىنا جەتە الماي اعام – 45، تاتەم 43 جاسىندا ومىردەن ءوتتى. بالالارى امان-ەسەن ەرجەتىپ، وقىپ، شاڭىراق كوتەردى. ءسويتىپ اكە-شەشەسىنىڭ ومىرلەرىن جالعاستىرىپ جاتىر. ءبىز، ۇرپاقتارى ءار جىل سايى­ن 9 مامىردا بەيىت باسىنا بارىپ، تاعزىم ەتەمىز.

11 1

بيكەش قايروللاقىزى

 

نۇر-سۇلتان

 

سوڭعى جاڭالىقتار

بيىل 755 اۋىل اكىمى سايلانادى

قوعام • بۇگىن، 12:15

ۇقساس جاڭالىقتار