«تۇركىستان» تەڭىزگە اتتانادى

1993 جىلدان كۇنى بۇگىنگە دەيىن ورالدىق كەمەجاساۋشىلار 32 ءجۇزۋ تەحنيكاسىن جاساپ شىعارعان ەكەن. سونىڭ 27-ءسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنە بەرىلگەن. بۇل اسكەري كەمەلەر مەن جاعالاۋ كۇزەتى كاتەرلەرى كاسپي تەڭىزىندە ابىرويمەن قىزمەت اتقارىپ ءجۇر.

- بۇگىن ءبىزدىڭ «زەنيت» زاۋىتىنىڭ ۇجىمى ءۇشىن وتە قۋانىشتى كۇن. وتانىمىزدىڭ شەكارا كۇزەتىنە تاعى ءبىر «ساربازدى» - «ايبار» جوباسى اياسىنداعى شاعىن كۇزەت كەمەسىن اتتاندىرىپ وتىرمىز. بۇل – ءدال وسى جوبا بويىنشا جاسالعان ەكىنشى كەمە. بۇرىنعى «بۇركىت» جوباسىنداعى كەمەلەر بىرتىندەپ وسى «ايبارمەن» الماستىرىلىپ جاتىر. ءدال وسى كەمەنى جاساپ شىعۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ زاۋىت جۇمىسشىلارى ۇزدىكسىز ەكى جىلعا تاياۋ ەڭبەك ەتتى. تەڭىزشىلەردىڭ, اسكەريلەردىڭ بارلىق تىلەگى ەسكەرىلىپ, ەڭ زاماناۋي جابدىقتارمەن جاراقتالدى. ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتىنە, «قازاقستان ينجينيرينگ» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىلارىنا, باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگىنە ءاردايىم قولداۋى ءۇشىن ۇلكەن العىس ايتامىز, - دەيدى زاۋىت ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ ۋاليەۆ.

«تۇركىستان» جاعالاۋ كەمەسىنىڭ ۇزىندىعى 28 مەترگە جۋىق, سۋداعى سىيىمدىلىعى 70 توننا. ماكسيمالدى جىلدامدىعى ساعاتىنا 38-40 ميل, ياعني 70 كم/ساعاتقا دەيىن جۇرە الادى.

«كاسپيدىڭ 6 باللدىق داۋىلىنا شىداس بەرەدى» دەيدى جوبالاۋشىلار.

كەمەنىڭ 16 ادامدىق ەكيپاجى ەش جەرگە سوقپاستان ءبىر اپتاعا دەيىن اۆتونومدى تىرشىلىك ەتە الادى ەكەن. ەلىمىزدىڭ تەڭىز شەكاراسىن, ەكونوميكالىق مۇددەلەرىن قورعاپ, كەز كەلگەن شەكارا بۇزۋشىنى, كونتراباندالىق كەمەلەردى, زاڭسىز بالىق اۋلاۋشىلاردى قۋىپ جەتىپ قۇرىقتاۋدا تاپتىرماس تەحنيكا بولعالى تۇر.

«تۇركىستان» كەمەسىنىڭ تۇساۋى كەسىلىپ, ءتوسى سۋعا تيگەن سوڭ ءىشىن ارالاپ كوردىك. كەمەنى جاساعان «زەنيت» زاۋىتى ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ حامزا ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, «تۇركىستاننىڭ» تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرى وتە جوعارى كورىنەدى. مىسالى ول 60 كم راديۋستاعى كەز كەلگەن ءجۇزۋ قۇرالىن انىقتاپ, باقىلاۋعا الا الادى. باسقارۋ جۇيەسى مەحانيكالىق تا, ەلەكتروندى جولمەن دە جۇزەگە اسادى. مىسالى, كەمە كاپيتانى شتۋرمان ۇستەلىنە وتىرىپ, ەلەكتروندى كارتوگرافياعا قاجەتتى تاپسىرما بەرگەن سوڭ قالعان ارەكەتتى باقىلاپ قانا وتىرا الادى. ياعني «اقىلدى» كەمە بەرىلگەن بۇيرىقتى بۇلجىتپاي ورىنداپ, قالاعان جەرگە جەتكىزەدى.

بۇل كەمەنىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, بۇرىن وسى جوبادا اسكەري مەحانيكالىق پۋلەمەت ورناتىلعان بولسا, قازىر اۆتوماتتى پۋلەمەتپەن جابدىقتالعان. ايتا كەتەرلىگى, ول پۋلەمەت تە ورالدىڭ قارۋ-جاراق زاۋىتىندا جاسالادى. بۇل قارۋ نىسانانى ءبىر تاۋىپ السا, ەشقاشان ايرىلمايدى. تەك شۇرىپپەنى باسۋ تۋرالى بۇيرىقتى كۇتەدى, بالليستيكالىق ەسەپ-قيسابىن ءوزى شىعارادى.

«اسكەريلەر تەكسەرىپ كوردى, 1 شاقىرىم جەردەن 5 وقتىڭ 4-ءۋى ءدال ءتيدى» دەيدى ۆياچەسلاۆ ۋاليەۆ.

«تۇركىستان» كەمەسىنىڭ تاعى ءبىر جەتىستىگى - تۇنگى كورۋ جۇيەسىمەن جابدىقتالعان. ياعني ءتۇن ىشىندە بۇكىل جارىعىن ءوشىرىپ تاستاپ, كۇندىزگىدەي جۇرە بەرەدى. بۇل شەكارا بۇزۋشىعا نەمەسە براكونەرگە بىلدىرمەي جاقىنداپ بارا الادى دەگەن ءسوز.

«تەڭىزدە زاڭسىز بالىق اۋلاپ جۇرگەن براكونەرلەر كۇتپەگەن جەردەن اسكەري كەمە پايدا بولىپ, جارىعىن جارق ەتكىزگەندە ەسىنەن تانىپ قالا جازدايدى» دەيدى تەڭىزشىلەر.

«كاسپي تەڭىزىنىڭ ايدىنىن پايدالانۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى بويىنشا وسىنداي شەكارا كۇزەتى كەمەلەرىنە قاجەتتىلىك تۋىپ وتىر. بۇگىنگى «تۇركىستان» كەمەسى وسى ماقساتقا پايدالانىلادى. وزىنە جۇكتەلگەن بارلىق مىندەتتى ورىنداۋعا ءازىر», دەيدى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋiپسiزدiك كوميتەتi شەكارا قىزمەتi دەپارتامەنت باستىعىنىڭ ورىنباسارى, جاعالاۋ كۇزەتى باسقارماسىنىڭ باستىعى سابىر حاسانوۆ.

ورالدا ءتيىستى سىناق مەرزىمىنەن وتكەن سوڭ كەمە جايىق بويىمەن ەكى اپتا جول ءجۇرىپ, كاسپي تەڭىزىنە جەتپەك.

«بۇل كەمەنىڭ ەرەكشەلىگى – مانەۆرگە بەيىم ءارى وتە جىلدام. ناۆيگاتسيالىق جانە بايلانىس قۇرالدارى زاماناۋي تالاپتارعا ساي», دەيدى «تۇركىستان» شەكارا كەمەسىنىڭ كومانديرى, اعا لەيتەنانت ەربول مۇسىرەپوۆ.

كەمەدە وفيتسەرلەر مەن سەرجانت قۇرامىنان بولەك, قاتارداعى تەڭىزشىلەر دە قىزمەت ەتپەك.

«تۇركىستان» كەمەسىن سۋعا تۇسىرگەن سالتاناتتى جيىندا باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى عالي ەسقاليەۆ «زەنيت» زاۋىتىنىڭ ۇجىمى تاياۋ بولاشاقتا بۇدان ون ەسە ۇلكەن كەمەلەردى جاساۋعا كىرىسەتىنىن ايتىپ, حالىقتان ءسۇيىنشى سۇرادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتى شەكارالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى پولكوۆنيك عاني اعادىلوۆ ەلىمىزدىڭ قورعانىس قابىلەتىن ارتتىرۋعا ۇلەس قوسىپ وتىرعان زاۋىت ۇجىمىن جاڭا جەتىستىگىمەن قۇتتىقتاپ, «تۇركىستان» كەمەسىنىڭ سۋعا ءتۇسۋى – «زەنيت» زاۋىتى ۇجىمىنىڭ ەڭبەكتەگى ەرلىگى!» دەپ باعالادى.

قازاقستاننىڭ وتان قورعاۋشىلار كۇنى مەن ۇلى جەڭىس مەيرامى قارساڭىندا «زەنيت» زاۋىتىنىڭ ءبىر توپ جۇمىسشىسى ماڭعىستاۋ وبلىستىق شەكارا قىزمەتى دەپارتامەنتىنىڭ العىس حاتىنا يە بولدى.