بۇگىنگى باستى ماسەلە – پاندەميامەن كۇرەستى كۇشەيتۋ

الەمدەگى احۋال الاڭداتارلىقتاي

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى ا.تسويدىڭ ايتۋىنشا جاعداي شيەلەنىسە تۇسۋدە. بۇگىنگى تاڭدا الەمدە كۆي-ءدىڭ 148 ملن-نان استام جاعدايى تىركەلگەن, تاۋلىگىنە 600 مىڭنان استام جاعداي تىركەلۋدە. 3 ملن-نان استام ادام قايتىس بولدى, ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى 2,1% قۇرادى. 221 ەلدىڭ الەمدىك رەيتينگىنە سايكەس قازاقستان سىرقاتتانۋ كورسەتكىشى بويىنشا 108-ورىندا, ال ءولىم-ءجىتىم كورسەتكىشى بويىنشا 107-ورىندا تۇر.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى حابار­لا­عانداي, قازاقستاندا 27 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا COVID-19 وڭ ناتيجەسىمەن 311 400 ناۋقاس جانە كۆي جاعدايىمەن 52 471 ناۋقاس تىركەلگەن.

وڭىردەگى ءاربىر مەديتسينالىق ۇيىم­نىڭ دەڭگەيىنە دەيىن توسەكتىك ورىن قورىنىڭ جۇكتەمەسىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ ەلەكتروندى جۇيەسىنە سايكەس 27 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا رەسپۋبليكا بويىنشا ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىنداردىڭ بوس بولماۋى 41%, رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىنداردىڭ بوس بولماۋى 28%-دى قۇرايدى. ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىنداردىڭ ەڭ كوپ بوس بولماۋى قىزىلوردا وبلىسىندا – 58%, الماتى قالاسىندا – 57%, الماتى وبلىسىندا – 57%, نۇر-سۇلتان قالاسىندا – 56% بايقالدى. «شامامەن 62 مىڭ توسەكتىك ورىن رەزەرۆتىك توسەكتىك ورىن قورى قۇرىلدى, ونىڭ 9 700-ءى تەك ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىن. بۇگىنگى تاڭدا رەزەرۆتىك قور 26 189 توسەكتىك ورىندى قۇرايدى. اقتوبە, قوستاناي وبلىستارى مەن شىم­كەنت قالاسىن قوسپاعاندا, بارلىق وڭىر­دەگى ينفەكتسيالىق ستاتسيونارلار, كوپبەيىن­دى اۋرۋحانالاردىڭ بولىمشەلەرى جۇمىل­دى­رىل­عان. رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىندار­دىڭ ەڭ كوپ بوس بولماۋى باتىس قازاقستان وبلىسىندا – 57%, الماتى قالاسىندا – 55% جانە نۇر-سۇلتان قالاسىندا – 54% بايقالدى», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

Ashyq قوسىمشاسىن قولدانادى

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اتاپ وتكەن­دەي, بۇگىنگى تاڭدا ەل ازاماتتارىن ۆاك­تسينالاۋ ەكى ۆاكتسينا – سپۋتنيك V جانە QazCovid-in ۆاكتسينا­لارى ار­قىلى جۇزەگە اسىرىلادى. «قا­زاق­ستان COVID-19 ۆاكتسيناسىن الەمدىك وندىرۋشىلەردىڭ وندىعىنا كىرگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. 177 ەلدىڭ الەمدىك رەيتينگىنە سايكەس قازاقستان كوروناۆيرۋس ايماعىنا قارسى ۆاكتسينالانعانداردىڭ سانى بويىنشا 52-ورىندا تۇر. ۆاكتسينانى جەتكىزۋ كەستەگە سايكەس كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلادى, ءساۋىر ايىندا ۆاكتسينالاۋعا جاتاتىن حالىقتىڭ 20%-نا ۆاكتسينانىڭ قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ا.تسوي.

«اتامەكەن» ۇكپ, تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن جانە جەرگىلىكتى اتقا­رۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, شەكتەۋ شارالارى مەن بيزنەس جۇمىسى اراسىنداعى تەڭگەرىمدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 2021 جىلعى قاڭتاردا نۇر-سۇلتان, ال­ماتى, قاراعاندى قالالارىندا Ashyq ءموبيلدى قوسىمشاسىن ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالدى. 26 ساۋىردەن باستاپ جوبا بۇكىل ەل بويىنشا قولدانىلا باستادى. «قازىرگى تاڭدا Ashyq كەلەسى كاسىپكەرلىك نىساندارىندا جۇزەگە اسىرىلۋدا: فيتنەس-كلۋبتار, سپا-ورتالىقتار, باسسەيندەر, بوۋلينگ, بيليارد جانە كومپيۋتەر كلۋب­تارى, كينوتەاترلار, تەاترلار, كونتسەرت زالدارى, قوعامدىق تاماقتانۋ وبەكتى­لەرى, وبلىسارالىق جانە قالالىق جۇيەسىز (تۋريستىك) تاسىمالدار. سونداي-اق قىز­مەتكەرلەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ جانە COVID-19 تارالۋىن ازايتۋ ءۇشىن Ashyq ءموبيلدى قوسىم­شاسىن ورناتۋدى كوزدەيتىن جەكەلەگەن قىزمەت سالالارىنىڭ Ashyq-قا جەڭىلدىكتەرسىز, ەرىكتى تۇردە قاتىسۋى قاراستىرىلعان», دەدى ا.تسوي.

Ashyq قاتىسۋشىلارى ءۇشىن وقىتۋ بەينەروليكتەرى, وبەكتىلەرگە QR-كود­تاردى بەرۋ الگوريتمى دايىلدالعان. جوباعا جوسىقسىز قاتىسۋشىلاردىڭ ىقتيمال قوسىلۋ تاۋەكەلدەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ولاردى الىپ تاستاۋ ولشەمشارتتارى انىقتالدى. «قابىلدانىپ جاتقان شارالار كاسىپكەرلىك جانە (نەمەسە) وزگە دە قىزمەت وبەكتىلەرىنىڭ قىزمەتىن رەتتەۋگە, ادامدار كوپ جينالاتىن ورىندار بويىنشا شەكتەۋگە باعىتتالعان. 27 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا جوباعا قاتىسۋشىلاردىڭ جالپى سانى 1 658 قۇرادى, قوسىمشانى پايدالانۋشىلار سانى 378 مىڭنان اسادى», دەدى ا.تسوي.

ساۋىردە حالىقتىڭ 20%-ى ەكپە الۋى ءتيىس

ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين قورىتىندىلادى. ونىڭ ايتۋىن­شا, بۇگىنگى تاڭدا سانيتارلىق-ەپيدە­ميالىق جاعداي ءبىرشاما تۇراقتاندى. ۆي­رۋستىڭ رەپرودۋكتيۆتى يندەكسى رەسپۋبليكا بويىنشا 1-گە دەيىن تومەندەدى. ينفەكتسيالىق توسەكتىك ورىندار 41%-عا, رەانيماتسيالىق توسەكتىك ورىندار 28%-عا تولى.

26 ساۋىردەن باستاپ كاسىپكەرلىك نىساندارىندا Ashyq قوسىمشاسىن كەڭىنەن ىسكە قوسۋ جۇمىستارى باستالدى. ەندى Ashyq قوسىمشاسى اياسىندا تەاترلار مەن كينو­تەاترلاردان باسقا, ءدامحانالار, مەيرامحانالار, ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى مەن سپورت وبەكتىلەرى, ونىڭ ىشىندە فيتنەس-زالدار اشىلۋعا دايىن. «بۇگىنگى تاڭداعى ەڭ ماڭىزدى مىندەت – ازاماتتارىمىزدى كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينالاۋ­مەن جاپپاي قامتۋ. ءساۋىر ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۆاكتسينالاۋعا جاتاتىن حالىقتىڭ 20%-ى COVID-19-عا قارسى ەكپە الۋى ءتيىس. ۆاكتسينالاۋ جوسپارى مەن وڭىرلەرگە ۆاكتسينانى جەتكىزۋ گرافيگىن ساقتاۋ قاجەت», دەدى
ا.مامين. 

پرەمەر-مينيستر ازاماتتاردىڭ ماسكا تاعۋى, الەۋمەتتىك اراقاشىقتى ساقتاۋى جانە ادامداردىڭ كوپتەپ جينالۋىنا جول بەرمەۋ بويىنشا تالاپتاردىڭ قاتاڭ ساقتالۋى ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى بيزنەس-ورتادا Ashyq قوسىمشاسىن ەنگىزۋدى كەڭەيتۋدى تاپسىردى, بۇل كاسىپكەرلەرگە ەنگىزىلگەن شەكتەۋ شارالارى جاعدايىندا ءوز قىزمەتىن جانداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

جۇمىسپەن 1,2 ملن قازاقستاندىق قامتىلادى

ۇكىمەت وتىرىسىندا حالىقتى جۇمىس­پەن قامتۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار قارالدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سەرىك شاپ­كەنوۆ, «اتامەكەن» ۇكپ باسقارما تورا­عاسى ابىلاي مىرزاحمەتوۆ, پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمى ابىلقايىر سقاقوۆ, تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى ومىرزاق شوكەەۆ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا بايانداما جاسادى.

قازاقستاندا «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ جانە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسىنىڭ قۇرالدارىن كۇشەيتۋدى قوسا العاندا, جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلدانىپ جاتىر. وسى جىلدىڭ ءى توقسانىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «ەڭبەك» باعدارلاماسىمەن 158 مىڭ ادام قامتىلدى (جوسپار – 700 مىڭ). بيىل جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا جانە وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋعا باسا نازار اۋدارىلدى. جالپى, بيىل جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارى 1,2 ملن ادامعا كورسەتىلەدى. ناقتى جالاقى مولشەرىن 10%-عا – 221 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلگەن. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 4,9%-دان اسپايدى. «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا وسى جىلى 30 مىڭ ادامدى كاسىپكەرلىك نەگىزدەرىنە وقىتۋ جوسپارلانعان.

ۇكىمەت باسشىسى پاۆلودار, قارا­عاندى جانە اتىراۋ وبلىستارىندا بارىنشا كوپ تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ جونىندەگى جۇمىسقا وڭ باعا بەردى. «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ – ۇكى­مەتتىڭ ماڭىزدى مىندەتى. Nur Otan پارتياسىنىڭ باعدارلاماسىندا كورسە­تىلگەندەي, تۇرمىس ساپاسىن ارتتىرۋدى, جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن 2025 جىلعا قاراي 4,7%-عا دەيىن تومەندەتۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا ترەندتەرگە, تالاپتارعا ساي بولۋ جانە ەڭبەك نارىعىن رەتتەۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ اسا ماڭىزدى. 5 جىل ىشىندە شامامەن 3,5 ملن ادام جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ شارالارىمەن قامتىلادى», دەدى ا.مامين.

پرەمەر-مينيستر «ەڭبەك» ۇلتتىق جوباسى ەكونوميكا سالالارىن ساپالى با­سەكەگە قابىلەتتى ەڭبەك رەسۋرستارى­مەن قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتۋى ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت باسشىسى ەڭ­بەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە بيىلعى 1 ماۋسىمعا دەيىن 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان «ەڭبەك» ۇلتتىق جوباسىن ۇكىمەتكە ەنگىزۋدى تاپسىردى. «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىن نىسانالى توپتاردىڭ پروبلەمالارى مەن قاجەتتىلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ باعىتتاۋ كەرەك», دەدى ا.مامين.

پرەمەر-مينيستر «ەڭبەك» جوبا­سىنىڭ ءىس-شارالارىن قارجىلاندىرۋدى, سونداي-اق وسى جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارىن دايىنداۋدى تاپسىردى. بۇل رەتتە جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋگە جانە تۇراقتى جۇمىس ورىن­دارىن اشۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت.

دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋدىڭ بارىسى قالاي؟

ۇكىمەت وتىرىسىندا جەكە تۇلعالاردى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ بارىسى قارالدى. قارجى ءمينيسترى ەر­ۇلان جاماۋباەۆ جانە پرەمەر-ءمينيس­تردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليحان سمايىلوۆ بايانداما جاسادى.

قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋ­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, دەكلاراتسيالاۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياسىندا 437 مىڭ ادام سالىق ەسەپتىلىگىن ۇسىندى.

بۇل رەتتە سالىق سالىناتىن بازانى تومەندەتۋ ماقساتىندا جەكە تۇلعا­لار الەۋمەتتىك سالىق شەگەرىمدەرىن قولدانا الادى. ازاماتتاردىڭ ءتيىستى شى­عىس­تارى بولعان كەزدە تابىس سالىعىنىڭ مولشەرىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. دەكلا­­راتسيالاۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن, مەملە­كەتتىك قىزمەتشىلەردەن باستاپ, كەيىننەن بار­لىق ازامات ءۇشىن جۇرگىزىلەدى. 2021 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ دەكلارا­تسيانى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جانە ولارعا تەڭەستىرىلگەن تۇلعالار مەن ولار­دىڭ جۇبايلارى تاپسىرا باستادى. 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ مەملەكەتتىك مەكەمەلەر مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور قىزمەتكەرلەرى مەن ولاردىڭ جۇبايلارى تاپسىراتىن بولادى. 2024 جىلعى 1 قاڭ­تار­دان باستاپ زاڭدى تۇلعالاردىڭ باس­شىلارى مەن قۇرىلتايشىلارى, سون­داي-اق جەكە كاسىپكەرلەر مەن ولاردىڭ جۇباي­لارى ءۇشىن دەكلاراتسيالاۋ ەنگىزىلەدى. 2025 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ازاماتتاردىڭ قالعان ساناتتارى تاپسىرادى.

قارجى ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, «ازا­مات­تارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. اتاپ ايتقاندا, سالىقتىق دەكلاراتسيانى قاعاز تۇرىندە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى نەمەسە پوشتا بولىمشەلەرى ارقىلى ۇسىنۋعا بولادى. مەملەكەتتىك كورپو­راتسيانىڭ فرونت-وفيستەرى Connection Point وزىنە ءوزى قىزمەت كورسەتۋ سەكتورى­مەن جابدىقتالعان. حالىققا ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن دەكلاراتسيا تاپسىرۋعا ەلەكترون­دى قىزمەتتەر كوزدەلگەن. ولار – سالىق تولەۋشىنىڭ كابينەتى, «ەلەكتروندى ۇكىمەتتىڭ» ۆەب-پورتالى جانە ە-Salyq Azamat ءموبيلدى قوسىمشاسى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءاليحان سمايىلوۆ اتاپ وتكەندەي, دەكلاراتسيالاۋ پروتسەسى جاقسى قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جەردە مەملەكەتتىك كىرىس ورگاندارىنىڭ جۇرگىزگەن كەڭ اۋقىم­دى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جانە ءبىرىنشى كەزەڭدە جاقسى دايارلانعان ازاماتتار سا­ناتتارىنىڭ قاتىسۋى ماڭىزدى ءرول اتقار­دى. ول بۇل ۇلكەن جۇمىستىڭ باستاما­سى عانا ەكەنىن ايتتى. وتكەن جىلى جالپىعا ورتاق دەكلاراتسيالاۋعا كوشۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى بەكى­تىلدى. «مەملەكەتتىك ورگاندار وزدەرى­نىڭ اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ ينتە­گراتسياعا تەحنيكالىق دايىندىعى بويىنشا شىعىنداردى بولدىرماي, جوسپارعا سايكەس ۇيلەستىرىلگەن جۇمىستى جانداندىرۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى اتالعان باعىتتاعى جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ماسەلەنى ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين قورىتىندىلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, «100 ناقتى قادام – ۇلت جوسپارىنىڭ» 42-قادامىنا سايكەس كىرىستەر مەن شىعىس­تاردى جالپىعا ورتاق سالىقتىق دەكلاراتسيالاۋ جۇرگىزۋ كوزدەلگەن. مۇنداي جۇيە كولەڭكەلى ەكونوميكاعا جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەسكە باعىت­تالعان, سونداي-اق بيۋدجەتكە قوسىمشا تۇسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋگە ىقپال ەتەدى. جىل سايىن ەلەكتروندى بازالار جەتىلدىرىلۋدە, سوندىقتان ازاماتتارعا قازاق­ستاننىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارى مەن بانك­تەرىندە تىركەلگەن مۇلكى مەن اكتيۆ­تەرى تۋرالى مالىمەتتەر ۇسىنۋدىڭ قاجەتى جوق. «باستالعان جۇمىستى بەكى­تىل­گەن مەرزىمدەرگە سايكەس ورىنداپ, جال­پىعا ورتاق دەكلاراتسيالاۋدى ەنگىزۋ بو­­يىنشا حالىققا ءتۇسىندىرۋ جانە وقى­تۋ جۇ­مىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى ا.مامين.