پارلامەنت • 22 ءساۋىر، 2021

اكىمدەر پارلامەنتتە ەسەپ بەرەتىن بولادى

29 رەت كورسەتىلدى

ءماجىلىس سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن جالپى وتىرىس ءوتىپ، پالاتا دەپۋتاتتارى بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە قاتىستى زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. 

 

اتاپ ايتقاندا، دەپۋتاتتار «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ءتيىستى زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلدادى.

زاڭ جوباسى پارلامەنتتىڭ، ەسەپ كوميتەتىنىڭ، سونداي-اق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ۇسىنىستارىن ىسكە اسىرۋعا باعىتتالعان. قۇجات جونىندە ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا، الداعى ۋاقىتتا بيۋدجەتتىك تاۋەكەلدەر مەن مەملەكەتتىك قار­جىنىڭ تۇراقتىلىعى تۋرالى تالدا­مالىق ەسەپ قالىپتاستىرىلماق.

«بيۋدجەتتىك تاۋەكەلدەر مەن مەم­لەكەتتىك قارجىنىڭ تۇراقتىلىعى تۋرالى ەسەپتى جىل سايىن پارلامەنتكە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ جوباسىمەن بىرگە ەنگىزۋ ۇسىنىلادى. قۇجاتتا مەملەكەتتىك قارجى جاعدايىنا اسەر ەتەتىن ماكروەكونوميكالىق، دەموگرافيالىق، قارجىلىق جانە باسقا دا تاۋەكەلدەردىڭ تالداۋى قامتىلدى. وسىنداي قۇجاتتى قالىپتاستىرۋ بيۋدجەتتىك تاۋە­كەلدەردى ءتيىمدى باسقارۋعا جانە ولاردى بيۋدجەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ كەزىندە ەسكەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

بيۋدجەتارالىق قاتىناستاردى جەتىل­دىرۋ شەڭبەرىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋدىڭ ەڭ از كولەمدە بەلگى­لەنگەن جالپى سيپاتتاعى ترانسفەرتتەر قاراجاتىن باسقا شىعىستارعا قايتا ءبولۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ ۇسىنىلىپ وتىر.

ستراتەگيالىق جوسپارلاردى ساپالى جوسپارلاۋ جانە ورىنداۋ ماقساتىندا، بولىنگەن قاراجات تولىق يگەرىلمەگەن جاعدايدا، جىل سوڭىندا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەرى قايتارىلۋىنا بايلانىس­تى، ءتورتىنشى توقساندا ستراتەگيالىق جوسپارلاردىڭ نىسانالى ينديكاتورلارىن وزگەرتۋگە تىيىم سالىنادى»، دەدى اسەت ەرعاليەۆ.

ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى اياسىندا بولىنگەن قاراجاتتىڭ پايدالانىلۋىنا باقىلاۋ مەن مونيتورينگتى كۇشەيتۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك باع­دار­لامالاردى قارجىلاي جانە قارجىلاي ەمەس قولداۋ وپەراتورلارىنا، سونداي-اق قارىز الۋعا مەملەكەت كەپىلدىك بەرگەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور سۋبەكتىلەرىنە قازىناشىلىقتا شوتتار اشۋ كوزدەلىپ وتىر.

«بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا اۋديتور­لىق ەسەپ ناتيجەلەرى بويىنشا زاڭ­نامادا بەلگىلەنگەن ماقساتتارعا پايدا­لانىلماعان نىسانالى اۋدارىم سومالارىن 3 اي ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە قايتارۋ كوزدەلەدى.

جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتىڭ قولما-قول اقشا تاپ­شىلىعىن جابۋعا قارىزدار ءبولۋ مەرزى­مىن 3 جىلدان 6 ايعا دەيىن قىسقارتۋ ۇسى­نىلادى. بۇل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­داردىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولى­گىن ۇلعايتۋعا ىقپالىن ارتتىرۋعا ءتيىس.

ەسەپتىلىكتى جەتىلدىرۋ اياسىندا 2024 جىلدان باستاپ «شوتتاردىڭ بىرىڭ­عاي جوسپارى» جاڭا قۇرالىن ەنگىزۋ ۇسى­نىلىپ وتىر. بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى جىلدىق ەسەپتى جەتىلدىرۋ اياسىن­دا، ستراتەگيالىق جوسپارلار مەن وڭىر­لەردى دامىتۋ باعدارلامالارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋى تۋرالى ەسەپتەردىڭ نەگىزىندە بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى تۋرالى انا­ليتيكالىق ەسەپتى قالىپتاستىرۋ كوزدەلىپ وتىر»، دەدى مينيستر.

سونداي-اق پارلامەنتتە جىلدىق ەسەپتى قاراۋ كەزىندە اكىمدەردىڭ رەسپۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن بەرىلەتىن نىسانالى ترانسفەرتتەردى پايدالانۋ تۋرالى ەسەبى تىڭدالماق. بۇل جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نىسانالى ترانسفەرتتەردى پايدالانۋ بويىنشا جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرماق.

«مەملەكەتتىك قارىز الۋدى جەتىلدىرۋ اياسىندا قارىزعا العان قاراجاتتى بەلگى­لەنگەن مەرزىمدە يگەرمەگەنى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىك ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار جەر­گىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ءۇشىنشى تۇلعالار ءۇشىن بورىشتىق مىندەتتە­مە­لەر­دى قابىلداۋعا تىيىم سالىنادى»، دەدى اسەت ەرعاليەۆ.

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلين مەم­لەكەتتىك سىرتقى قارىزدى يگەرمەگەنى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا جۇكتەلۋگە ءتيىس ەكەنىن ايتتى.

سپيكەردىڭ پىكىرىنشە، سىرتقى قارىز قاراجاتىن يگەرمەگەنى ءۇشىن جاۋاپ­كەر­شىلىك، «ب ۇلىڭعىر» بولماۋعا ءتيىس. ول ناقتى جازىلۋى كەرەك. ەگەر قۇجاتتىڭ ۇكىمەتتىڭ نۇسقاسى قابىلدانسا، وندا ءىس جۇزىندە جاۋاپكەرشىلىك ۇيىمنىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا ەمەس، ونىڭ ورىنباسارىنا جۇكتەلەتىنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان مۇنداي سايكەسسىزدىكتەرگە جول بەرۋگە بولمايدى.

نۇرلان نىعماتۋلين سىرتقى قارىز­دىڭ يگەرىلمەۋى بيۋدجەتتەن قوسىمشا شىعىندارعا الىپ كەلۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتىپ، ءتيىستى نورمانى زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ ارقىلى مەملەكەتتىك ور­گاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنىڭ جاۋاپ­كەر­شىلىگىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن ايتتى.

بۇعان قوسا، ءماجىلىس توراعاسىنىڭ اي­تۋىنشا، جەرگىلىكتى بيۋدجەتتى بولجاۋ كەزىندە ايماقتاردىڭ ەرەكشەلىگى ەسكە­رىلۋگە ءتيىس. سوندىقتان دەپۋتاتتار جەرگى­لىكتى بيۋدجەتكە تۇسىمدەردى بولجاۋ ءتارتىبىن جەرگىلىكتى ۋاكىلەتتى ورگاندارعا بەرۋدى ۇسىنادى.

ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا دەپۋ­تاتتاردىڭ باستامىلىعىمەن ازىرلەنگەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى.

«زاڭ جوباسى مۇگەدەك ادامداردىڭ كەمسىتۋسىز ءبىلىم الۋ قۇقىقتارىن قامتا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2019 جىلعى قازاقستان حالقىنا جول­­داۋىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ازىرلەن­دى. سونداي-اق قولدانىستاعى زاڭناما­نى 2015 جىلى قازاقستاندا راتيفيكا­تسيا­لان­عان مۇگەدەكتەردىڭ قۇقىقتارى تۋرالى كون­ۆەنتسياعا سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان.

ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە ءوتۋ ادام قۇقىق­تارى تۋرالى حالىقارالىق حاتتاما­لارعا جانە بارلىق بالانىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى مەن وعان تەڭ قولجەتىمدى قۇقىعىنىڭ بولۋىنا نەگىزدەلگەن. ەلىمىزدە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن 162 مىڭنان استام بالا نەمەسە بالالاردىڭ جالپى سا­نىنىڭ 2،7 پايىزى ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنە ەرەكشە كوزقاراستى تالاپ ەتەدى»، دەدى وسى ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ءماجىلىس دەپۋتاتى جانات وماربەكوۆا.

دەپۋتاتتىڭ سوزىنە سۇيەنسەك، 2011 جىل­دان باستاپ ەلىمىزدە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ­دى كەزەڭ-كەزەڭمەن دامىتۋ باستالعان. قازاق­ستاندا ءبىلىم بە­رۋدى دا­مىتۋدىڭ 2011-2025 جىلدارعا ارنال­­عان مەملەكەتتىك باعدارلاماسىندا ينكليۋ­زيۆتى ورتا قۇرۋ بويىنشا شارالار كوزدەلگەن.

«زاڭنامالىق دەڭگەيدە رەتتەۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر بويىنشا وزگەرىس­تەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلۋ قاراستى­رىلىپ وتىر. بىرىنشىدەن، ءبىلىم بەرۋدىڭ بارلىق دەڭگەيلەرىندە وقىتۋ ءۇشىن ارنايى جاعدايلار جاساۋ ەسەبىنەن ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالار ءۇشىن مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەر كوزدەلگەن. ەكىنشىدەن، وقۋ پروتسەسىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قول­داپ وتىرۋدىڭ ارنايى شارتتارى رەگ­لا­مەنتتەلگەن. ۇشىنشىدەن، ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرىن باعالاۋ ەنگىزىلە­دى. ول ءۇشىن باعالاۋ ولشەمدەرىن، قاجەت­تى­لىكتەردى ايقىنداۋ ادىستەمەسىن، سونداي-اق «ەرەكشە» بالالارمەن جۇمىس جاساۋ بويىنشا پەداگوگتەرگە ادىستەمەلىك ۇسىنىمداردى ايقىندايتىن ءتيىستى قاعيدالار ازىرلەنەدى. تورتىنشىدەن، وقۋ جوسپارلارىنىڭ، باعدارلامالار وزگەرمەلىگىن، يكەمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن نورمالار، سونداي-اق ءبىلىم الۋشىنىڭ دامۋ ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى جەتىستىكتەرىن باعالاۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن. بۇل – ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىنىڭ جەتەكشى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى. بەسىن­شىدەن، ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىندا ارنايى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋدە، ونىڭ ىشىندە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن بالالاردى ارنايى پسي­حو­لوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداپ وتىرۋعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ورنالاستىرۋ ەسەبىنەن اكىمدىكتەردىڭ قۇزىرەتى كەڭەيتىلدى»، دەدى جانات وماربەكوۆا.

ءماجىلىس توراعاسى ءبىلىمدى ۇرپاق تاربيەلەۋ جولىندا ەشقانداي كەدەرگى بولماۋعا ءتيىس دەدى. «سەبەبى ءبىلىم سالاسى –  ۇلتىمىزدىڭ، ەلىمىزدىڭ بولاشاعى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جالپى ءبىلىم، سونىڭ ىشىندە، ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ تالاپتارىن جەتىلدىرۋ تۋرالى ارنايى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىعان وراي ازىرلەنىپ، بۇگىن ماقۇلدانعان زاڭ جوباسىندا بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە قامتىلىپ وتىر»، دەدى نۇرلان نىعماتۋلين.

ەندى ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋگە زامان­عا ساي ستاندارتتار ەنگىزىلەدى. بۇل جولدا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋدى قاجەت ەتەتىن با­لا­لاردىڭ تۇرعىلىقتى جەرى ەسكەرىلەدى. نۇرلان نىعماتۋليننىڭ پىكىرىنشە، اتال­عان بالالاردىڭ مارتەبەسى زاڭ دەڭگەيىندە تولىقتاي جانە ناقتى رەتتەلەدى.

«بۇل زاڭ جوباسى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا باسقالارمەن بىردەي ساپالى ءبىلىم الۋعا، وسى سالانى بىلىكتى ماماندار­مەن قامتاماسىز ەتۋگە، ينكليۋزيۆتى ءبىلىم­دى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا جول اشاتىن بولادى»، دەدى پالاتا سپيكەرى.

وسى زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزدى.

جالپى وتىرىستا پالاتا «2021-2023 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الدى.

وتىرىس سوڭىندا ءماجىلىس دەپۋتاتتارى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا دەپۋتاتتىق ساۋالدار جولدادى. ولار – الەكساندر ميليۋتين، ماقسات رامانقۇلوۆ، ەرلان سمايلوۆ، فايزوللا قامەنوۆ، ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا، ازات سەمبينوۆ، ازامات ابىلداەۆ، گۇلنار بيجانوۆا، امانعالي بەردالين، شاميل وسين. 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ارداگەرلەر ازايىپ بارا جاتىر...

قازاقستان • بۇگىن، 19:00

مەرەكە كۇندەر جاڭبىرلى بولادى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:00

فۋتبول: «چەلسي» فينالعا شىقتى

فۋتبول • بۇگىن، 15:01

اممانعا اتتاندى

سپورت • بۇگىن، 14:10

قازاندا كۇش سىناسۋدا

سپورت • بۇگىن، 13:40

شەت ەلدەگى قازاق گەنەرالدارى

قازاقستان • بۇگىن، 11:54

قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

ەرلىك پەن پاتريوتيزم مەكتەبى

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

قارۋلى كۇشتەرىمىز وسىلاي قۇرىلعان

قازاقستان • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار