ۆاشينگتون, كولۋمبيا وكرۋگى. نەلىكتەن جۇرتتىڭ ءبارى اقش پرەزيدەنتى بولعىسى كەلەتىنىنە نەگىز ءسىز ويلاعاننان دا كوپ. ءيا, ەلدەگى ەڭ الەۋەتتى ءوفيستى باسقارۋعا سايلانۋ, «شەفىمىز جاساسىن!» دەگەندى ەستۋ, اسكەري سالەمدى قابىل الۋ, «پرەزيدەنت مىرزا» اتانۋ – داڭقتى مارتەبە. مەملەكەتتىك كەشكى استاردا تورگە شىعاسىز. ەشقاشان كەزەك كۇتىپ شارشامايسىز. ايتسە دە, ۋاقىت وتە كەلە پرەزيدەنتتەردىڭ شاشىنا اق تۇسكەنىن بايقايمىز (ارينە, دجو بايدەننىڭ شاشى الدەقاشان اعارىپ ۇلگەردى, بىراق بۇل قىزمەت تە ءوز بەلگىسىن قالدىراتىنى انىق).
مۇنداي تەرىس اسەردىڭ سەبەبى بەلگىلى. ەڭ وزىق جوسپارلار بۇرىس شىعادى, ءار بۇرىشتان جاعىمسىز «سىي» كۇتىپ تۇرادى. باسىندا بايدەننىڭ اكىمشىلىگى, اسىرەسە دونالد ترامپتىڭ تۇككە تۇرمايتىن قىزمەتىمەن سالىستىرعاندا, تيىمدىلىكتىڭ ۇلگىسى سەكىلدى كورىندى. ءتىپتى وتپەلى كەزەڭدە دە, ترامپ سايلاۋدا جەڭىسكە جەتكەنىن العا تارتىپ, ەلدى ابىگەرگە سالعاندا دا بايدەن مەن ونىڭ كومەكشىلەرى باسقارۋعا ابدەن دايىندالعانى اڭعارىلدى. 6 قاڭتاردا كاپيتوليعا جاسالعان شابۋىلدان كەيىن بايدەننىڭ يناۋگۋراتسياسى قاتتى كۇزەتىلىپ, قالىپتى جاعدايدا ءوتتى. بىرنەشە ساعاتتان كەيىن ول 17 بۇيرىققا قول قويدى. سونداي-اق ترامپتىڭ ىڭعايسىز ساياساتىن وزگەرتۋگە باعىتتالعان قارارلار قابىلدادى. سونىڭ ىشىندە مەكسيكامەن شەكارادا قابىرعا سالۋ قۇرىلىسىن توقتاتۋ تۋرالى بۇيرىق بار.
بايدەننىڭ العاشقى زاڭنامالىق جانە اتقارۋشىلىق مىندەتى باقىلاۋسىز كەتكەن كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا توسقاۋىل قويۋ ەدى. كەي ساراپشىنىڭ پايىمداۋىنشا, ترامپتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى داعدارىسقا ەنجار قاراۋى ءجۇز مىڭداعان امەريكالىقتىڭ قايتىس بولۋىنا اكەلىپ سوقتى.
بايدەننىڭ العاشقى قادامدارى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە وزىنە دەيىنگى پرەزيدەنتتىڭ ساياساتىن جوققا شىعارۋدان باستالدى. اتاپ ايتقاندا, ترامپتىڭ حالىقارالىق ۇيىمداردان شىعۋ شەشىمىن جويۋ, سونداي-اق ەكولوگيالىق جانە تەڭ قۇقىقتار ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتىدى. اقكوڭىل, ءتىل تابىسقىش بايدەن كوپشىلىك كۇتكەننەن دە قاتال ەكەنىن كورسەتتى. ول ەكى پارتيالىق ۇستانىمىن وزگەرتكەن جوق. بىراق ەگەر رەسپۋبليكاشىلار ونىمەن جۇمىس ىستەگىسى كەلمەسە (ولاردىڭ كەلىسپەيتىنىن بولجاۋ قيىن ەمەس), بايدەن ولارسىز-اق العا ۇمتىلۋعا دايىن ەكەنىن اڭعارتتى.
ترامپشىل رەسپۋبليكاشىلار بۇرىنعىدان بەتەر بىرجاقتى بولا ءتۇسىپ, كاپيتوليدەگى كۇزەت قىزمەتىنىڭ سانى از دەپ, ولاردى كوبەيتۋ قاجەت ەكەنىن ايتقان ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىسىن قولداعان جوق. ءتىپتى كەيبىرى 6 قاڭتارداعى ترامپتىڭ ايداپ سالۋىمەن جاسالعان, 5 ادامنىڭ ءومىرىن جالماعان كاپيتوليگە شابۋىل ۇلكەن ماسەلە ەمەسىن العا تارتادى.
اقپان ايىنىڭ ورتاسىنا تامان ۆاشينگتوندا ترامپقا تابىنۋشىلار قاتارىنا ىلىكپەگەندەر اراسىندا مىنا پىكىر كەڭ تارالدى. بايدەن شالىس باسقان جوق. بىراق سودان كەيىن ونىڭ تاڭعاجايىپ پرەزيدەنتتىگى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ استىندا قالدى. ترامپتىڭ باستاماسىن توقتاتقاننان كەيىن بايدەن ورتالىق امەريكا مەن مەكسيكادا تارالعان قاڭقۋ سوزگە, ياعني ونىڭ اكىمشىلىگى يمميگرانتتارعا وڭ قاباق تانىتادى دەگەن سىبىستىڭ تارالۋىن توقتاتۋعا ەشتەڭە ىستەي العان جوق. ناتيجەسىندە, ءساۋىردىڭ باسىندا شەكارادان وتكەندەر سانى كەيىنگى 15 جىلداعى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جاقىندادى. سونىڭ ىشىندە جاسوسپىرىمدەر مەن اتا-انالارى جوق بالالاردىڭ سانى جونىنەن انتيرەكورد ورنادى. وسىلايشا, بيلىكتىڭ قامقورلىق جاساۋ مۇمكىندىگىنەن دە اسىپ ءتۇستى.
بايدەن اشىق باسقارۋدى جۇزەگە اسىرۋعا نيەت بىلدىرگەنىنە قاراماستان, بۇل وقيعانىڭ داعدارىس ەمەسىن ايتىپ, جىل سايىن وسى مەزگىلدە قايتالاناتىن جاعداي ەكەنىن العا تارتتى. قاتە قادامدى سيرەك جاسايتىن ونىڭ اكىمشىلىگى شەكارا ماڭىنداعى كەي بوسقىندار لاگەرىندەگى جاعدايدى تولىق ايتقان جوق.
يمميگراتسيا – اقش-تا ۇزاق ۋاقىت بويى شەشىلمەگەن ماسەلە ەكەنى تاعى ءبىر مارتە دالەلدەندى. ال رەسپۋبليكاشىلار بايدەندى اياقتان شالاتىن مۇمكىندىك الدى. ونىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنت كامالا ءحارريستى يمميگرانتتار سانىن ازايتۋ جونىندەگى جۇمىستى باسقارۋعا تاعايىنداۋى دا تۇرلىشە قابىلداندى. ءحارريستىڭ مىندەتى – نەگىزگى سەبەپتى انىقتاۋ. ياعني نەلىكتەن سالۆادور, گۆاتەمالا جانە گوندۋراس مەملەكەتتەرىنىڭ تۇرعىندارى ۇيلەرىن تاستاپ كەتەتىنىن نەمەسە بالالارىن سولتۇستىككە وتە قاۋىپتى ساپارعا جىبەرەتىنىن ءتۇسىنۋ بولاتىن. مۇنىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى بيلىكتىڭ جەمقورلىعى, ناشار ەكونوميكا, قاراقشىلىق زورلىق-زومبىلىق جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى دەپ ەسەپتەلەدى. الايدا ولاردىڭ ەشقايسىسى جاقىن ارادا تۇزەتىلۋى نەعايبىل.
بايدەن اكىمشىلىگىنە تاعى ءبىر قيىن ءتۇيىن تاپ كەلدى. قارۋدى وڭاي ساتىپ الۋ ماسەلەسى قايتا كوتەرىلدى. ناۋرىزدىڭ اياعىندا ءبىر اپتانىڭ ىشىندە اتلانتادا, سودان كەيىن بوۋلدەردە (كولورادو) بولعان ەكى اتىس بۇل پروبلەمانى كۇن تارتىبىنە قايتا شىعاردى. بىراق قارۋ-جاراقتى باقىلاۋ جايى ۆاشينگتونداعى سايلانعان ساياساتكەرلەرگە قاراعاندا حالىق اراسىندا الدەقايدا وزەكتى. ساياساتكەرلەر ۇلتتىق اتقىشتار قاۋىمداستىعى (NRA) زاڭدى قيىندىققا تاپ كەلگەنىنە قاراماستان, ولاردىڭ ىقپالىنان قاۋىپتەنەدى.
كەيىنگى جىلدارى قارۋ-جاراقتى باقىلاۋدى قولدايتىندار سانى ءوسىپ, وزگەرىس باستالدى. ءار جاپپاي قىرعىننان كەيىن ولار وسى جولى ناقتى مۇمكىندىك بار ەكەنىن ايتادى. ولار قازىر دە سونى العا تارتىپ جاتىر. ەڭ وزىق ۇسىنىس – مىلتىق ساتىپ الۋشىلاردىڭ ءومىربايانىن تەكسەرۋدى كۇشەيتۋ. بىراق بوۋلدەردەگى قانقۇيلى اتقىش ونداي تەكسەرۋدەن وتكەن. باسقا ماسەلەلەرمەن قاتار, بايدەن شابۋىلداۋشى قارۋلارعا تىيىم سالۋدى قايتارۋعا شەشىم قابىلدادى. الايدا بۇل ماسەلە باسقا باسىمدىقتارعا كەدەرگى كەلتىرمەۋى كەرەك.
بايدەننىڭ ەڭ ماڭىزدى مىندەتى – قۇنى 2 تريلليون دوللاردى قۇرايتىن ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاما. مەنىڭ ويىمشا, بايدەننىڭ وسىنداي «ۇلكەن باستاماسى», سونىمەن قاتار شامامەن پاندەميادان قۇتقارۋ ماقساتىندا 2 تريلليون دوللار ءبولۋ جوسپارى بايدەن مەن باراك وبامانىڭ باسەكەلەستىگىن كورسەتەدى. وباما وتە مۇقيات ەدى. ال ونىڭ ادال لەيتەنانتى بولعان بايدەن باتىل قادامعا بارادى. وباما ۇسىنىستارعا قارسىلىق بىلدىرگەن رەسپۋبليكاشىلاردىڭ ءتىلىن تاباتىن.
بايدەننىڭ ينفراقۇرىلىم تۇجىرىمداماسى وتە ەركىن. كولىك ءمينيسترى پيت بۋتتيگ ونى «امەريكالىقتاردىڭ وركەندەۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىن نەگىز» دەپ اتايدى. بايدەن باعدارلاماسىندا ەسكى جولدار, كوپىرلەر, سۋ ينفراقۇرىلىمى تۇجىرىمداماسى كەڭىنەن قارالعان. بىراق جوسپاردىڭ از بولىگى عانا كليماتتىڭ وزگەرۋىنە جانە قارتتارعا ۇيدە كۇتىم جاساۋعا ارنالعان. مەكتەپتەر مەن قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇيدى قامتيتىن ەكىنشى ءبولىم كەيىنىرەك ۇسىنىلماق. بۇل باعدارلاماعا تولەنەتىن قاراجات پەن سالىق ەكى پارتيانىڭ دا قارسىلىعىنا ۇشىرايدى. بىراق ونى 51 داۋىسپەن سەناتتا قابىلداۋعا مۇمكىندىك بار. بۇل پارلامەنتتىك شەشىمنىڭ بايدەنگە تيگىزەر كومەگى مول.
ەليزابەت دريۋ,
ۆاشينگتوندىق جۋرناليست, Washington Journal: Reporting Watergate and Richard Nixon’s Downfall كىتابىنىڭ اۆتورى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
