مەلبۋرن. ادامنىڭ ءوز ەركىمەن ولۋىنە كومەكتەسۋ قۇقىعى ءالى دە تالقىلانىپ كەلەدى. وتكەن ايدا يسپانيا پارلامەنتى بيىلعى مامىردا كۇشىنە ەنەتىن زاڭ قابىلدادى. قۇجاتقا سايكەس, ەرەسەك ناۋقاستار جانىن قينايتىن اۋىر جانە جازىلمايتىن اۋرۋعا شالدىقسا, دارىگەرلەرگە ولاردىڭ بۇل فانيمەن قوشتاسۋىنا كومەكتەسۋگە رۇقسات ەتىلمەك. دارىگەر دوزاسى ولتىرۋگە جەتەتىن ءدارى تاعايىنداي الادى, ال ونى پاتسيەنتتەردىڭ وزدەرى قابىلدايدى. مۇنداي ءادىس ءتۇرلى تەرميندەرمەن بەلگىلى: ولىمگە مەديتسينالىق كومەكتەسۋ, ەرىكتى تۇردە ءولۋ, فيزيكالىق سۋيتسيد. نەمەسە ناۋقاسقا ءولىم ينەكتسياسىن سالادى. بۇل ەرىكتى ەۆتانازيا اتاۋىمەن بەلگىلى.
اقپان ايىندا پورتۋگاليا پارلامەنتى ايىقپاس دەرتكە شالدىققان ناۋقاستارعا ەرىكتى ەۆتانازيا جاساۋعا رۇقسات بەرەتىن زاڭ جوباسىن قابىلدادى. پورتۋگاليا پرەزيدەنتى مارسەلو رەبەلو دە سۋسا قۇجات انىق جازىلماعانىن العا تارتىپ, ونى كونستيتۋتسيالىق سوتقا جىبەردى. پارلامەنت تۇزەتىلگەن نۇسقانى قايتا قابىلداۋدى جوسپارلاعان. قۇجات جىل سوڭىنا دەيىن زاڭعا اينالۋى ءتيىس.
باسقا ەلدەر بۇدان اسىپ ءتۇستى. كانادا 2016 جىلدان باستاپ تابيعي ءولىمى ۋاقىت ەنشىسىندەگى جازىلمايتىن ناۋقاستاردىڭ ەركىمەن ولۋىنە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋگە, ياعني دارىگەردىڭ كومەگىمەن سۋيتسيدكە دە, ەرىكتى ەۆتانازياعا دا رۇقسات بەردى. زاڭناما كانادا جوعارعى سوتىنىڭ وزىنە ءوزى قول جۇمساۋعا جانە ەرىكتى ەۆتانازياعا تىيىم سالۋ قۇقىقتار مەن بوستاندىق جونىندەگى كانادا حارتياسىن بۇزادى دەگەن شەشىمىنە جاۋاپ ەدى.
كانادالىقتار زاڭنامانى قولدادى. بىراق ساۋالداماعا سۇيەنسەك, 10 رەسپوندەنتتىڭ سەگىزى قۇجاتتىڭ شەكتەۋلەرى تىم كوپ دەپ ەسەپتەيدى. 2019 جىلى كۆەبەكتە قوزعالعان ىستە پروۆينتسيانىڭ جوعارعى سوتى تابيعي ءولىمى بولجانعان پاتسيەنتتەرگە ولىمگە كومەك كورسەتۋدى شەكتەۋ قۇقىقتار حارتياسىن بۇزادى دەگەن شەشىم شىعاردى.
ناۋرىزدا جالپى قوعامدىق كەڭەستەردەن, پارلامەنتتىك پىكىرتالاستاردان كەيىن كانادا پارلامەنتى «اۋىر جانە جازىلمايتىن مەديتسينالىق جاعدايى» بار پاتسيەنتتەردىڭ ولۋىنە مەديتسينالىق كومەك بەرۋ جونىندەگى تۇزەتۋدى قابىلدادى. بۇل بىلاي ءتۇسىندىرىلدى: «اۋىر جانە جازىلمايتىن دەرتكە, اۋرۋعا نەمەسە مۇگەدەكتىككە دۋشار بولعان; قابىلەتى قالپىنا كەلمەيتىندەي دامۋىنا شەكتەۋ كەلسە; جان توزگىسىز اۋىرتپالىق تارتىپ, قازىرگى جاعدايىنان جازىلۋى مۇمكىن ەمەس فيزيكالىق نەمەسە پسيحولوگيالىق ازاپتى باستان كەشىرۋ».
قۇجاتتا تابيعي ءولىمىن بولجاۋ مۇمكىن ەمەس پاتسيەنتتەر قازىر قايتىس بولۋىنا كومەك الۋ قۇقىعىنا يە ەكەنىنە قاراماستان, ناۋقاستاردىڭ وتىنىشتەرى قوسىمشا تەكسەرۋدەن ءوتۋى كەرەك. ماسەلەن, 90 كۇندىك مىندەتتى كەزەڭ بەرىلەدى. وسى ۋاقىتتا پاتسيەنتتىڭ دەنساۋلىعىنا باقىلاۋ جاسالادى. بالكىم, وسى مەرزىم ىشىندە ونىڭ بەتى بەرى قاراۋى مۇمكىن.
2016 جىلعى زاڭنامانى بەس جىلدان كەيىن قايتادان پارلامەنتتىك شولۋ قاجەت بولدى. وعان قوسا, شولۋدا زاڭنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىنە جالپى تەكسەرۋدەن باسقا, ولىمگە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جونىندەگى قوعامدىق تالقىلاۋدى قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەتىن ەكى ماسەلە قاراستىرىلماق. ءبىرىنشىسى, الدىن الا سۇرانىستارعا رۇقسات بەرۋ كەرەك پە؟ (مىسالى, ادام دەمەنتسيانىڭ العاشقى ساتىسىندا ءومىردىڭ ءلاززاتىن كورۋگە قابىلەتتى, بىراق بۇل قابىلەت جوعالعان ساتتەن باستاپ ءومىر سۇرگىسى كەلمەيدى). شولۋدا قارالاتىن كەلەسى ماسەلە – ولۋگە مەديتسينالىق كومەكتەسۋ جان توزگىسىز, جازىلمايتىن پسيحيكالىق اۋىتقۋى بار ناۋقاستارعا قولجەتىمدى بولا ما؟
ولۋگە مەديتسينالىق كومەكتەسۋدى الدىن الا سۇراۋعا رۇقسات بەرۋ ماسەلەسى تۇرعىندار قارتايعان سايىن, ادامداردا دەمەنتسيا كوبەيگەن سايىن وزەكتى بولا تۇسەدى. وتكەن جىلى گوللانديانىڭ جوعارعى سوتى دارىگەرلەر جازباشا كەلىسىمىن بەرگەن, بىراق كەيىننەن كەلىسىم قابىلەتىن جوعالتقان پاتسيەنتتەرگە ەۆتانازيا جاساعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى دەگەن شەشىم شىعاردى.
بۇعان رۇقسات بەرۋدىڭ باستى سەبەبى – دەمەنتسيانىڭ العاشقى ساتىسىنداعى پاتسيەنتتەردىڭ ومىرلەرىنەن ءلاززات الۋعا مۇمكىندىگى بار. وسىلايشا, ەگەر قابىلەتى بولا تۇرىپ وزىنە قول جۇمساسا, الدىن الا سۇرانىستى قولدايتىن كانادالىق گيلليان بەننەتشە ايتقاندا, ولار «بوس قاباققا» اينالۋىنان قورىقپايدى. بەننەتت ءوز ءومىرىن قيدى, ويتكەنى وعان دەمەنتسيا دياگنوزى قويىلدى. سوندىقتان ول ءلاززاتىن سەزىنبەيتىن ءومىردى جالعاستىرعىسى كەلمەدى. ءارى مەيىربيكەلەردىڭ جازىلىپ كەتەتىن ناۋقاستارعا كومەكتەسۋىنە كەدەرگى كەلتىرىپ, ولاردى وزىنە قاراتىپ قويعىسى كەلگەن جوق.
كانادادا 2021 جىلى قابىلدانعان زاڭعا سايكەس, پسيحيكالىق اۋرۋى بارلاردىڭ ولۋىنە مەديتسينالىق كومەكتەسۋگە تىيىم سالىندى. بىراق ەكى جىلدان كەيىن تىيىمنىڭ مەرزىمى اياقتالادى. بۇل پارلامەنتكە بەرىلگەن مەرزىم. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ولار قايتىس بولۋعا كومەك سۇراعان پسيحيكالىق ناۋقاستاردىڭ قايعى-قاسىرەتى شىنىمەن دە جازىلمايتىنىنا قانداي كەپىلدىكتەر قاجەت ەكەنىن شەشۋگە ءتيىس.
كەي پسيحيكالىق ناۋقاستىڭ ەمدەلۋى مۇمكىن ەمەس ءارى قاتتى زارداپ شەگەتىنىنە كۇماندانۋعا بولمايدى. بىراق ەمدەلمەيتىن, بىراق ايىقپاس فيزيكالىق اۋرۋعا شالدىققانداردىڭ ولۋىنە مەديتسينالىق كومەكتەسۋ رۇقسات ەتىلسە, جازىلمايتىن پسيحيكالىق دەرتكە شالدىققانداردىڭ تارتار زاردابى دا سونداي بولسا, نەگە ولۋىنە مەديتسينالىق كومەكتەسۋ رۇقسات ەتىلمەيتىنى تۇسىنىكسىز. سونىمەن قاتار ەمدەلۋگە كەلمەيتىن دەپرەسسيامەن نەمەسە باسقا پسيحيكالىق دەرتكە شالدىققان ادامدارعا ەۆتانازياعا رۇقسات بەرۋ ءومىردى جەڭىلدەتەر ەدى.
پسيحيكالىق اۋرۋ بەلگيا مەن نيدەرلاندتا ەۆتانازيا جاساۋعا جەتكىلىكتى بولىپ سانالادى. بەلگياداعى 100 پسيحياتريالىق پاتسيەنتكە جاسالعان زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, پسيحولوگيالىق ازاپ شەگۋدەن قۇتىلۋ ماقساتىندا ەۆتانازياعا جۇگىنگەن پاتسيەنتتەردىڭ 48-ءنىڭ ءوتىنىشى قابىلدانعان. بىراق 8 پاتسيەنت بۇل پروتسەدۋرانى كەيىنگە قالدىرعان نەمەسە باس تارتقان. ويتكەنى ولار مۇنداي مۇمكىندىكتىڭ بولۋى ولاردىڭ جۇرەگىن تىنىشتاندىرىپ, ودان ءارى ەركىن ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساعان.
قالعان جالعىز سۇراق – پاتسيەنتتىڭ پسيحيكالىق اۋرۋى ەمدەلمەيتىنى جانە جالعاسا بەرەتىنى تۋرالى پسيحياتريالىق باعالاۋ قانشالىقتى سەنىمدى؟ قالاي دەگەنمەن دە پاتسيەنت قانا ازاپتىڭ قانشالىقتى ءتوزىمسىزىن, ەمدەلۋدى جالعاستىرۋ قاجەت پە, الدە ومىردەن باس تارتۋ قاجەت پە – ونى ءوزى شەشەدى.
پيتەر سينگەر,
پرينستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ بيوەتيكا پروفەسسورى, كوممەرتسيالىق ەمەس ء«سىز ساقتاي الاتىن ءومىر»
ۇيىمىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى
Copyright: Project Syndicate, 2021.
www.project-syndicate.org
