الەم • 13 ءساۋىر، 2021

سولتۇستىك يرلاندياداعى جاستار نارازىلىعى

20 رەت كورسەتىلدى

كەيىنگى ون شاقتى كۇندە سولتۇستىك يرلانديانىڭ بىرقاتار وڭىرىندە جاپپاي نارازىلىق اكتسيالارى ءوتىپ، جۇزگە جۋىق پوليتسيا قىزمەتكەرى جاراقاتتاندى. ازىرگە شەرۋگە شىققان جاستار عانا. ۇلكەندەر تاراپى ولاردى سابىرعا شاقىرىپ الەك.

نارازىلار كوشەدەگى كولىكتەردى ورتەپ، قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرىنە تاس، اعاش، جان­عىش سۇيىقتىق قۇيىلعان بوتەلكە­لەر لاق­تىرعان. وتكەن بەيسەنبىدە ميتينگ جاڭاشا سيپات الدى. بۇعان دەيىن نارازى «لوياليست» جاستار ءوز اي­ماعىندا عانا شەرۋلەتسە، ەندىگى جەردە «رەس­پۋبليكاشىلار» مەكەندەيتىن اۋماققا شا­ب­ۋىل­­داماق بولعان. باستى قاقتىعىس بەلفاس­ت­تاعى «بەيبىتشىلىك قابىرعاسى» ماڭىندا ءوربىدى.

ايتا كەتكەن ءجون، لوياليستەر ۇلىبريتا­نيا­­مەن وداقتا قالۋدى قولدايدى. ال رەس­پۋبليكا­شىلار يرلانديا رەسپۋبليكاسىنا قوسىلۋدى كوزدەيدى. ەكى تاراپ جاستارىنىڭ قاقتىعىسپاۋى ءۇشىن جەرگىلىكتى ساياساتكەرلەر «بەيبىتشىلىك قابىرعاسىنا» جينالىپ، ورتاعا ساپ تۇزەپ تۇردى. ءسويتىپ شيەلەنىستىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىن توقتاتتى. ايتسە دە، نارازى جاستار، نەگىزىنەن، ءوز ايماعىندا ويران سالۋدى جالعاستىرا بەردى.

ونىڭ ۇستىنە، سولتۇستىك يرلانديادا بەيبىتشىلىك ورناعانى كەشە عانا. ەستەرىڭىزدە بولسا، XX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا يرلانديا ارالىندا قاقتىعىس ءورتى ورشىگەنى بەلگىلى. تارازىنىڭ ءبىر باسىندا يرلاند رەسپۋبليكالىق ارمياسى (IRA) يرلانديانىڭ بىرىگۋى جانە بريتانيالىق باسقارۋدى توقتاتۋ ءۇشىن كۇرەسسە، كەلەسى جاعىندا ۇلىبريتانيا قارۋلى كۇشتەرى مەن لوياليستەر تۇردى. ادام ۇرلاۋ، پارتيزاندىق سوعىس، كەك قايتارۋ كۇندەلىكتى جاعدايعا اينالىپ كەتكەن-ءدى. يرا ساربازدارى جەر-جەردە جارىلىس جاساپ، حالىقتى ۇرەيدە ۇستادى. ءتىپتى ولاردىڭ داقپىرتى ەل استاناسى لوندونعا دا جەتىپ جاتتى. تۇماندى البيوننىڭ ەلورداسىندا تالاي مارتە تەرروريستىك اكتىلەر جاسالدى.

شيەلەنىستى رەتتەۋ ءۇشىن 1998 جىلى بەلفاست كەلىسىمىنە قول قويىلدى. سوعان سايكەس ەكى تاراپ تا قارۋلى قاقتىعىستاردى توقتاتىپ، 30 جىلعا سوزىلعان تەكەتىرەسكە نۇكتە قويدى. الايدا كاتوليكتەر مەن پروتەستانتتار اراسىنداعى الشاقتىق ءالى كۇنگە دەيىن جالعاسىپ كەلەدى. سولتۇستىك يرلانديا استاناسى بەلفاست قالاسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ەكى اعىمنىڭ وكىلدەرى بولەك-بولەك قونىس تەپكەن. قاراپايىم حالىق اراسىندا دىنارالىق بايلانىس جوق. ءتىپتى شاھارداعى ورتا مەكتەپتەردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى ءبىر اعىم وكىلدەرىنە عانا ارنالعان. ونىڭ ۇستىنە، كەيىنگى جىلدارى ەلدە كاتوليكتەردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى.

جەرگىلىكتى باسىلىمداردىڭ حابارلا­ۋىن­شا، نارازىلىق اكتسيالارىنىڭ باستالۋىنا سولتۇستىك يرلانديا پروكۋراتۋراسىنىڭ «شينن فەين» رەسپۋبليكالىق پارتياسىنا قاتىستى شىعارعان شەشىمى اسەر ەتكەن. بىلتىر يرا-نىڭ بەلدى وكىلدەرىنىڭ ءبىرى بوببي ستوري قايتىس بولعان-دى. ونى جەرلەۋ راسىمىنە «شينن فەيننىڭ» بىرنەشە مۇشەسى بارعان. ونىڭ ۇستىنە راسىمگە جينالعانداردىڭ سانى ەكى مىڭنان اسىپ كەتكەن. بىراق سول كەزدە ەلدە كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى لوكداۋن ەنگىزىلگەن-تۇعىن. سوندىقتان مۇنداي جيىنداردى وتكىزۋگە تىيىم سالىنعان ەدى. جەرلەۋ راسىمىنە قاتىسقانداردىڭ اراسىندا «شينن فەين» توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءارى سولتۇستىك يرلانديانىڭ ۆيتسە-پرەمەرى ميشەل و’نيل بولعان.

پروكۋراتۋرا وسى وقيعانى زەردەلەي كەلە، رەسپۋبليكالىق پارتيا وكىلدەرىن لوكداۋن ەرە­جەلەرىنە قارسى ارەكەت جاساپ، زاڭ بۇز­عانى ءۇشىن جازالاماۋدى ۇيعارعان. مۇنداي شەشىم لو­يا­ليستەرگە ۇناعان جوق. سوندىقتان دا العاش­قى نا­رازىلىق تا سولار تۇراتىن ايماقتا باس­تالدى.

سونىمەن قاتار برەكسيت تە جانعالى تۇر­عان وتقا ماي تامىزدى. ماسەلەن، ۇلىبريتا­نيا ەۋروپالىق وداقتان شىققاننان كەيىن سول­تۇس­تىك يرلاندياعا كەلەتىن اعىلشىن تاۋار­لارى­­نا كەدەندىك باقىلاۋ ەنگىزىلدى. بۇل جەر­گىلىك­­تى لوياليستەرگە ۇناعان جوق. ولار بەلفاست پەن لارن قالالارىنداعى كەدەندىك تەكسەرۋ ور­تا­­لىقتارىنىڭ قابىرعاسىنا «ەسكەرتۋ» قال­­دىر­عان. سوندىقتان برەكسيت­تەن كەيىن تاۋار­­لاردى تەكسەرۋ مىندەتتى بولعانىنا قارا­ماس­­تان، ازىرگە جەرگىلىكتى بيلىك وعان اسىعار ەمەس.

جالپى، بۇل شەكارا ماسەلەسى سولتۇستىك يرلان­ديا ءۇشىن وتە وزەكتى. بەرتىنگە دەيىن سول­تۇستىك يرلانديا مەن يرلانديا اراسىن­داعى شەكارانى قىزۋقاندى يرلاندتار ەمىن-ەركىن كەسىپ ءوتىپ ءجۇردى. سونىڭ ناتيجەسىندە ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناس جەڭىلدەپ، الەۋ­مەتتىك جانە مادەني ماسەلەلەردە حالىق­تىڭ جاقىنداۋىنا وڭتايلى مۇمكىندىك تۋدى. ماسەلەن، كۇنىنە 30 مىڭنان استام ادام شەكارانى ارلى-بەرلى كەسىپ وتەدى ەكەن. ەندى، مۇنىڭ بارىنە كەدەرگى كەلۋى ابدەن مۇمكىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

ارداگەرلەر ازايىپ بارا جاتىر...

قازاقستان • بۇگىن، 19:00

مەرەكە كۇندەر جاڭبىرلى بولادى

اۋا رايى • بۇگىن، 16:00

فۋتبول: «چەلسي» فينالعا شىقتى

فۋتبول • بۇگىن، 15:01

اممانعا اتتاندى

سپورت • بۇگىن، 14:10

قازاندا كۇش سىناسۋدا

سپورت • بۇگىن، 13:40

شەت ەلدەگى قازاق گەنەرالدارى

قازاقستان • بۇگىن، 11:54

قادىر ءتۇنىنىڭ قاسيەتى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:10

ەرلىك پەن پاتريوتيزم مەكتەبى

قازاقستان • بۇگىن، 08:06

قارۋلى كۇشتەرىمىز وسىلاي قۇرىلعان

قازاقستان • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار