مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سوزىمەن ايتقاندا, قازاق حالقىنىڭ تاعدىرى بۇگىندە تاريح تارازىسىندا تۇر. سوندىقتان دا كەشەگى كومەسكى جىلداردىڭ كومبەسىن اقتارىپ, شەرلى زاماننىڭ شەجىرەسىن تارقاتۋدان, تاسادا قالعان تۇلعالارىمىزدى تانىپ-بىلۋدەن ۇتارىمىز كوپ. ويتكەنى ءالى دە بولسا ەڭبەكتەرى ەل نازارىنا ىلىنبەي, ارحيۆ قورلارىندا قالىپ قويعان قايراتكەرلەرىمىز جەتەرلىك.
وسىنداي ارىستارىمىزدىڭ ءبىرى – ءوز زامانىنىڭ ورنى بولەك ازاماتى, حالىق اعارتۋ, جۋرناليستيكا سالاسىندا, جالپى قوعامدىق-ساياسي ومىردە ءوز ءىزىن قالدىرعان, ءى.جانسۇگىروۆ, ب.مايلين, ج.ايماۋىتوۆ, م.جۇماباەۆ, س.سەيفۋللين سىندى الاش زيالىلارىمەن ەتەنە ارالاسقان سەيىلبەك ۇسەنوۆ.
شىمكەنتتەگى قازىرگى ق.سىپاتاەۆ اتىنداعى مەكتەپتە ءبىلىم بەرگەن ول ب.مومىش ۇلى, ءا.تاجىباەۆ, ق.ساعىندىقوۆ سىندى اردا ازاماتتاردىڭ العاشقى ۇستازى بولعان. 1932-1934 جىلدارى «سوتسيالدى قازاقستاندا» باس رەداكتوردىڭ ورىنباسارى, تىلشىلەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقارعان.
سەيىلبەك ۇسەنوۆ 1905 جىلى سىرداريا وبلىسىنىڭ شىمكەنت ۋەزى, سارىكول بولىسىندا اۋىل مۇعالىمىنىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. 1917 جىلى شىمكەنتتەگى ءبىرىنشى ساتىلى مەكتەپكە قابىلدانىپ, كەيىننەن مۇعالىمدەر دايارلايتىن ءۇش ايلىق كۋرستى ءتامامدايدى. 1920-1923 جىلدارى جالپى پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمدا ءبىلىم السا, 1925 جىلى تاشكەنتتەگى قازاق پەداگوگيكا ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ شىعادى.
سەيىلبەك ۇسەنوۆتىڭ سوڭعى قىزمەت ىستەگەن جەرى – پەتروپاۆل قالاسى. 1936-1937 جىلدارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق گازەتىنىڭ رەداكتورى بولعان. 1937 جىلعى 4 قاراشادا «حالىق جاۋى» دەگەن ايىپپەن تۇتقىندالعان. ەل ءۇشىن, ۇرپاق ەرتەڭى ءۇشىن بار عۇمىرىن ارناعان ازامات «كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىمعا بەلسەندى مۇشە بولدى» دەگەن ايىپپەن اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن. تەك 1959 جىلى 23 ناۋرىزدا وعان قاتىستى قىلمىستىق ءىس توقتاتىلىپ, ءبىرجولاتا اقتالعانى جونىندە مالىمەت بار.
س.ۇسەنوۆ – قالامگەرلىگىمەن دە, قايراتكەرلىگىمەن دە ۇلت بولاشاعى, ۇرپاق ەرتەڭى ءۇشىن ولشەۋسىز ەڭبەك سىڭىرگەن, ءالى دە تاعدىرى بەيمالىم تۇلعالاردىڭ ءبىرى. ونىڭ «لەنين تۋى» گازەتىنىڭ رەداكتسياسىنا كەلۋى سولتۇستىك ءوڭىر باسپاسوزىنە جاڭا ءبىر لەپ, تىڭ سەرپىن اكەلگەن سياقتى. ويتكەنى گازەت كەي ساتتە كەڭەستىك تسەنزۋرانىڭ قاتاڭ سۇزگىسىنەن دە ەبىن تاۋىپ شىعىپ, ۇلت مۇددەسىن كوزدەيتىن ماتەريالدار توپتاماسىن ۇزدىكسىز بەرىپ وتىرۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. سەبەبى سول كەزدەگى باسىلىمداردىڭ كوپشىلىگىنىڭ, اسىرەسە وبلىستىق دەڭگەيدەگى گازەتتەردىڭ, نەگىزىنەن جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ رەسمي مالىمەتتەرىمەن-اق بەت تولتىرۋعا داعدىلانعانى, وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرە بەرمەگەنى بەلگىلى. بۇل قالىپتاسقان قاعيدانى سەيىلبەك شاما-شارقىنشا بۇزعانعا ۇقسايدى.
ولاي دەۋىمىزگە س.ۇسەنوۆ رەداكتورلىق ەتكەن تۇستا گازەتتە ءبىر عانا «رەداكتسياعا حات» ايدارى بويىنشا جۇزدەگەن سىني ماقالانىڭ ۇزبەي جاريالانۋى نەگىز بولىپ وتىر. ماسەلەن, «لەنين تۋىنىڭ» 1937 جىلعى 21 قازانداعى №243 نومىرىندە «ەسكەرۋسىز قالماسىن», «تاۋار وبوروتىنىڭ پلانى نەگە ورىندالمايدى؟», «تۇتىنۋشىلاردىڭ تالابى ەسكەرىلسىن», №244 ساندا «قازاق كولحوزدارىنا قاتىناستى ورىس تىلىندە جىبەرەدى», «سوت ۇكىمى ورىندالسا ەكەن», «ماسكۇنەمدىككە تىيىم سالىنسىن!», ء«تيىستى شارا قولدانۋ كەرەك», «ادام دارىگەرى قاشان كەلەدى؟», №246 ساندا «گازەت دابىلى اياقسىز قالماسىن», «مال كۇتىمىنە جاۋاپسىز قارايدى», ت.ب. تۇيتكىلدى تاقىرىپتاردى وزەك ەتكەن ماڭىزدى ماتەريالدار باسىلىمنىڭ بەتالىسىن بايقاتىپ, باعىتىن ايقىن كورسەتىپ تۇر دەۋگە بولادى.
ءسوز جوق, گازەتتىڭ شىندىققا قۇمارلىعى, ءتىل ماسەلەسىنە نەمقۇرايدى قاراماي اراشا تۇسە بەرەتىندىگى, اقيقاتتان اتتاۋعا جول بەرمەيتىندىگى جەرگىلىكتى بيلىككە, «حالىقتار دوستىعىن» قالقان ەتكەن ورىستاندىرۋ ساياساتىن جۇرگىزۋشىلەرگە ۇناي قويماعان بولار. مۇنىڭ ءوزى س.ۇسەنوۆتىڭ «حالىق جاۋى» دەگەن ايىپپەن تۇتقىندالۋىنا ىقپال ەتكەن بولۋى ابدەن مۇمكىن. ول تۇتقىندالىسىمەن, گازەت جاۋاپتى رەداكتوردىڭ ورىنباسارى مولدابەكوۆتىڭ باسشىلىعىمەن شىعىپ وتىرعان. سول جىلعى گازەت بەتتەرى «حالىق جاۋلارىن» اشكەرەلەيتىن تاپسىرىسپەن جازىلعان ماقالالارعا تولى. سوندىقتان دا قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىنىڭ شىندىعىنا قانىعىپ, كەڭەستىك بيلىكتىڭ شىنايى بەت-بەينەسىن تانۋ ءۇشىن ارحيۆتە ساقتالعان ءباسپاسوزدى پاراقتاپ شىعۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى سياقتى.
«كەڭەس وكىمەتىنە قارسى ارەكەت جاساۋشى» دەگەن جالپىعا بەلگىلى ايىپپەن تۇتقىندالعان س. ۇسەنوۆتىڭ دە اتىلعانعا دەيىنگى 1 جىلعا جۋىق ۋاقىتتا تارتقان ازابى مەن كورگەن قورلىعىن ايتىپ جەتكىزۋدىڭ ءوزى قيىن. وتپەلى ساياسات ۇرانشىسىنا اينالا الماعان ازاماتتىڭ ارتىنداعى جالعىز تۇياعى ءسالىم ۇسەنوۆ بۇل تۋرالى ءوز جازباسىندا: «1937 جىل ەدى. ءبىز ول كەزدە سولتۇستىك قازاقستاندا, پەتروپاۆل قالاسىندا تۇرىپ جاتقان بولاتىنبىز. اكەمىز س.ۇسەنوۆ وبلىستىق گازەتتە رەداكتورلىق قىزمەتتە. 12 اقپاندا شەشەمىز 26 جاسىندا قايتىس بولدى. ارتىندا ءۇش كىشكەنە بالا قالدىق. فاريدا, قاليما جانە مەن. اكەمىز كۇنى-ءتۇنى جۇمىستا, بىزبەن بىرگە اجەمىز قالاتىن. ول كىسى انامىزدىڭ ورنىنا انا بولدى. بىراق ءبىزدى بۇدان دا اۋىر كۇندەر كۇتىپ تۇر ەكەن. كۇزدىڭ سۋىق ءتۇنىنىڭ بىرىندە – مەن بۇل كۇندى ءومىر-باقي ەستەن شىعارمايمىن: 1937 جىلى قاراشا ايىنىڭ 3-ىنەن 4-ىنە اۋعان شاعىندا ءبىزدىڭ ۇيگە «قارا قۇزعىنمەن» نكۆد-دان (ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتى) ءبىر توپ ادام ساۋ ەتىپ كەلدى. ولاردىڭ بىرەۋى, شاماسى باستىعى بولۋى كەرەك, اكەمە «جينال» دەپ بەلگى بەردى. ءبىز, بالالارى, ءۇرپيىپ, كوزىمىز شاراسىنان شىعىپ, نە بولعانىن تۇسىنبەي جىلاپ, اكەمىزدىڭ قول استىنا تىعىلىپ, ونى قۇشاقتاپ تۇرىپ قالىپپىز. سول كەزدە الگىلەردىڭ بىرەۋى ءبىزدى ج ۇلىپ الىپ, ەدەنگە ءبىر-اق لاقتىرىپ كەتە باردى. بولمەدەن شىعا بەرە اكەمىز بىزگە قاراپ: «مەن قايتىپ كەلەمىن», دەپ شىعىپ كەتتى. بىراق سول كەتكەننەن قايتىپ ورالمادى.
اراعا بىرنەشە كۇن سالىپ, ءبىزدى دە «حالىق جاۋىنىڭ» بالالارى رەتىندە الىپ كەتتى. بىزگە ەندى وسىنداي ايدار تاعىلدى. ءبىزدى اكەلگەن ەليزاۆەتكينا بالالار ۇيىندە 3-12 جاس ارالىعىنداعى بالالار كوپ ەكەن. مەن قارىنداستارىمنان كوز جازىپ قالدىم, ولاردى باسقا جاقتارعا الىپ كەتتى. ءبىزدىڭ اجەمىز سوڭىمىزدان بىرنەشە رەت كەلىپ, جولىعۋعا ەش مۇمكىندىك تاپپاي, قاقپانىڭ سىرتىندا بىرنەشە ساعات بويى قاراۋىلداپ, ءبىزدى ءبىر كورۋگە زار بولىپ, سىرتتا توسىپ جۇرەدى ەكەن. كەيىننەن اجەمىز وتكەن كۇندەردى ەسكە الىپ, «سول كەزدەگى بالالاردىڭ شىرقىراعان داۋسىن ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتا الار ەمەسپىن», دەپ ەگىلىپ جىلاپ الاتىن. سودان ءبىزدى, ءبىر توپ بالانى توپىرلاتىپ پويىزعا سالىپ الىپ كەتتى. قايدا؟ بەلگىسىز. بىزگە ەشكىم ەشتەڭە ايتپايدى. ال ءبىز كوزىمىز جاسقا تولىپ, جىلاپ-سىقتاپ, جولدىڭ ءوزىن ازەر كورەتىنبىز. بىرنەشە كۇن, بىرنەشە ءتۇن ۇزاق جول ءجۇرىپ, اقىر سوڭىندا رەسەيدەن ءبىر-اق شىقتىق. مەنى ورىنبور وبلىسىنىڭ نوۆوورسك بالالار ۇيىنە ورنالاستىردى», دەپ زۇلمات جىلدار زوبالاڭىن ساناسىندا قايتا جاڭعىرتا وتىرىپ, تاعدىردىڭ تەپەرىشىن تارتۋداي تارتقان اۋلەتتىڭ اۋپىرىممەن كەشكەن عۇمىرىنىڭ ازاپ پەن مازاققا تولى بولعانىن كۇرسىنە وتىرىپ جەتكىزەدى. ءوزىنىڭ جازۋىنا قاراعاندا, ءسالىم ۇسەن ۇلىن 1942 جىلداردىڭ شاماسىندا اداموۆكا كەنتىندەگى قۇرمانوۆتار وتباسى اسىراپ الادى. ول وسى ءۇيدىڭ ءتول بالاسىنداي بولىپ, قىسقا عۇمىرىندا ءارى قۇرمانوۆ ءارى ۇسەنوۆ ەكەنىن ەشقاشان ەستەن شىعارماعان.
ال ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا دەپارتامەنتىنىڭ قىزمەتكەرى جەرگىلىكتى باسىلىمدا جارىق كورگەن «تاعدىر تالكەگىنە تۇسكەندەر» ماقالاسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن ناۋقانىنىڭ تالاي جازىقسىز جاننىڭ تاعدىرىن تالكەك ەتىپ, اسىرەسە جۋرناليستەر قاۋىمىن قۋعىنداۋ ەرەكشە بەلەڭ العانىن ارحيۆ قۇجاتتارىنا سۇيەنە وتىرىپ ايتىپ بەرىپتى. ۋاقىت وتە كەلە سارعىش تارتسا دا ءبىر ادامنىڭ عۇمىرى سىيىپ كەتەتىن بۇل قۇجاتتاردىڭ قۇندى ەكەندىگى داۋسىز. وسىناۋ ماقالادا 1937 جىلى «لەنين تۋى» (قازىرگى «سولتۇستىك قازاقستان») گازەتىنىڭ رەداكتورى سەيىلبەك ۇسەنوۆ, گازەتتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءبولىمىنىڭ باسشىسى جاقيا ۋاقباەۆ, گازەتتىڭ اققايىڭ (بۇرىنعى بەينەتكەر) جانە پرەسنوۆ (جامبىل) اۋداندارىنداعى مەنشىكتى تىلشىلەرى عابباس بەگەەۆ پەن حاسانباي ءساحابيننىڭ قىلمىستىق ىستەرىنە, ولاردىڭ ءومىرباياندارى مەن جاساعان «قىلمىسىنا», كۋاگەرلەردىڭ سوزدەرىنە, ۇشتىكتىڭ ۇكىمىنە بايىپپەن ۇڭىلسەڭىز, ۇرەي جايلاعان قوعامنىڭ شىندىعىنا ءبىرشاما قانىعۋعا بولادى. ماسەلەن, 1937 جىلى قاماۋعا الىنىپ, تەك ءبىر جىلعا تاياۋ ۋاقىتتان كەيىن, ياعني 22 قىركۇيەكتە نكۆد «ۇشتىگىنىڭ» شەشىمىمەن «جاپون بارلاۋىنىڭ جانسىزى» بولا ءجۇرىپ, «ۇلتتىق فاشيستىك ۇيىمنىڭ مۇشەسى رەتىندە كەڭەس وكىمەتىنە قارسى گازەت بەتتەرىندە ديۆەرسيالىق-زيانكەستىك جۇمىس جۇرگىزدى» دەگەن جالعان ايىپتى ارقالاپ, 25 قىركۇيەكتە تۇنگى ساعات 23.55-تە اتىلعان س.ۇسەنوۆ تە, جوعارىدا اتالعان ج.ۋاقباەۆ تا, ت.ب. ۇلت زيالىلارى دا, شىندىعىندا كەڭەستىك اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيەگە قالتىقسىز قىزمەت ەتسە دە, «وكىمەتكە قارسى ناسيحات تاراتقانى» ءۇشىن قۋدالاندى. وسىلايشا, ۇلتتى زيالى قاۋىمىنان ايىرۋ ۇدەرىسى توقتاۋسىز ءجۇردى. سونىڭ سالدارىنان قازاق ادەبيەتى مەن ونەرى, مادەنيەتى مەن تاريحى, ت.ب. سالالار كوپتەگەن تالانتتارىنان ايىرىلدى. ەلدى رۋحاني داعدارىس جايلادى. اركىم قارا باسىنىڭ اماندىعىن ويلاپ, «حالىق جاۋلارىن» اشكەرەلەۋ جۇمىسى مۇلدە باسقاشا سيپات الدى. مۇنى بەلگىلى عالىم قۇلبەك ەرگوبەك جۇسىپبەك ارىستان ۇلى تۋرالى «37-ءشى جىلعى باس رەداكتور» ماقالاسىندا اشىپ كورسەتكەن.
بۇكىل عۇمىرىن قازاق باسپاسوزىنە ارناپ, 1937 جىلى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى قىزمەتىن 1938 جىلدىڭ مامىرىنا دەيىن اتقارىپ, سول جىلى «حالىق جاۋى» رەتىندە ۇستالىپ, كوپ جىل سىبىردە ايداۋدا بولعان قارت قالامگەر: «...بۇدان تالاي جىل بۇرىن باستان وتكەرگەن ازاپتى ساپاردى بۇگىن قايتالاپ سارالاپ ايتىپ شىعۋ ماعان وڭاي ەمەس. الايدا كەيىنگى ۇرپاقتىڭ ەسىندە ءجۇرۋ ءۇشىن, قاتەلىكتەر قايتالانباۋ ءۇشىن دە, ءبىز باستان كەشكەن زۇلمات وقيعالاردى كەيىنگى ۇرپاققا ايتىپ كەتۋگە ءتيىسپىز. ماعان دەيىن ءىلياس قابىلوۆ, وتەباي تۇرمانجانوۆ, سۇلتان لەپەسوۆ قامالعان. ولار جان دوستارىم ەدى. مەنىڭ قىزمەت ورنىم جەلدىڭ وتىندەي جەر-ءتىن. «حالىق جاۋلارىن» اشكەرەۋشىلەر كوبەيىپ كەتتى. گازەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءسال كەمشىلىگىن جىپكە تىزەتىن ادەت پايدا بولدى. ماتەريال باسساڭ – ناقاقتان كىسى كۇيەدى. «نەگە باستىم؟» دەپ جانىڭ كۇيزەلەدى. ماقالا باسپايىن دەسەڭ, نەشە ءتۇرلى اڭگىمە تۋادى. «قامالعاندارمەن اۋىز جالاسقان» دەيتىن بولدى. ەكى وتتىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ جاتتىم. جالالى ماتەريالدار جاقسى ادامدار جايىندا. جانىم اشيدى. ونداي دۇنيەلەردى باسپاۋعا تىرىستىم. بەلسەندى بالەقورلاردىڭ تەگەۋرىنى شىداتپاي بارادى. ەندى ماتەريالدىڭ ءبىرىن باسىپ, ءبىرىن تىعىپ قوياتىن بولدىم», دەگەن ەكەن.
سوعان قاراعاندا, ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ قۇربانى بولعان س.ۇسەنوۆ سىندى تۇلعالار سول 1937 جىلداردا گازەتتە باس رەداكتورلىق ەتە وتىرىپ ەكى وتتىڭ ورتاسىندا قالعانداي ەكىۇداي كۇي كەشكەن سەكىلدى. ءبىر جاعىنان ولار كەشەگى قالامداس, مۇددەلەس, رۋحاني جاقىن ارىپتەستەرىن قيسىنسىز قارالاۋ ناۋقانىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاپ بەرۋگە قيماي, ولاردى «اشكەرەلەپ» گازەت بەتىنە تاپسىرىسپەن ماقالا جاريالاۋعا قاۋقارى جەتكەنشە قارسىلىق تانىتۋعا تىرىسسا, ەكىنشى جاعىنان «جاپتىم جالا, جاقتىم كۇيەمەن» ايقايعا اتتان قوسىپ جابىلا «جاۋ» ىزدەگەن اسىرەبەلسەندىلەردىڭ جاساندى ايىپتاۋلارىنا قارسى تۇرا المادى, ەل ءىشىن جايلاعان ۇرەي مەن ۇركىنشىلىكتىڭ الدىن الامىز دەپ وزدەرى دە «حالىق جاۋلارىن ءتۇپ-تامىرىمەن قۇرتۋ» تەررورىنىڭ تۇزاعىنا ءىلىندى. بۇل سوزىمىزگە س.ۇسەنوۆ 1937 جىلى باسشىلىق ەتكەن «لەنين تۋى» گازەتىندە جاريالانعان «جاۋدىڭ ۇيالاستارى كومسومولدان قۋىلدى», «جاۋدىڭ سىرى نەگە اشىلمايدى؟», «بىرلىك» كولحوزىنداعى جاۋلاردىڭ زيانكەستىگى», «جاسىرىنعان جاۋلاردىڭ بەت پەردەسىن جىرتۋ كەرەك», «قۇرماناليننىڭ قۇيىرشىقتارى ەسىل اۋدانىندا ءالى بار», «ۇلتشىل-فاشيستەردىڭ كولحوزداعى قالدىعى», «حالىق جاۋلارىنىڭ» جىرشىسى مالدىباەۆ پارتيادان شىعارىلدى», ت.ب. سانسىز ماقالالار دالەل.
راسىندا دا, «ار جازاسى – بار جازادان اۋىر جازا» دەپ زاڭعار جازۋشىمىز مۇحتار اۋەزوۆ ايتقانداي, جوعارىدا اتى اتالعان جۇسىپبەك ارىستان ۇلىنىڭ دا, سەيىلبەك ۇسەنوۆتىڭ دە كۇنشىلدەردىڭ كۇنا ارقالاعان, تالاي تۇلعانى ناقاقتان-ناقاق كۇيدىرگەن تاتىمسىز ماقالالارىن باسپاۋعا شاراسى دا قالماي, تالاي ۇيقىسىز تۇندەرىن قامىعۋمەن, قان جىلاۋمەن, كۇڭىرەنە كۇرسىنۋمەن وتكىزگەنى انىق. ءتىپتى جازالاۋ ماشيناسى باسقانى بىلاي ىسىرىپ قويىپ, باسىلىم قىزمەتكەرلەرىنە قىرعيداي تيە باستاعاندا وزدەرىنە دە تىقىر تايانعانىن ولار دا سەزگەن بولۋى كەرەك.
كەڭەستىك جۇيەنىڭ قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان س.ۇسەنوۆ جايىندا ارحيۆتەن دە بىرقاتار مالىمەت تابىلىپ وتىر. ماسەلەن, ىشكى ىستەر مينيسترلىگى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى ارنايى مەملەكەتتىك ارحيۆتەن الىنعان №0976 ارحيۆتىك انىقتامادا تۇتقىندالۋشى س.ۇسەنوۆتەن ءتىنتۋ بارىسىندا مىناداي قۇجاتتاردىڭ الىنعاندىعى راستالعان: اە №644131 سەريالى تولقۇجات, س.ۇسەنوۆتىڭ اتىنا بەرىلگەن №1563891 پارتيالىق بيلەت, 110 بەتتەن تۇراتىن ايىپتالۋشىنىڭ جەكە ءىس پاراعى, 14 دانا قويىن داپتەر, 6 دانا فوتوسۋرەت, قازاقستاننىڭ 15 جىلدىعىنا ارنالعان توسبەلگى, №89221 «براۋنينگ» تاپانشاسى 7 پاترونىمەن, ءتۇرلى مازمۇنداعى 6 كىتاپ, قولجازبالارى ساقتالعان 1 پاپكا.
ءبىر وكىنىشتىسى, قالامگەردەن تاركىلەنگەن بۇل جازبالاردىڭ كوپشىلىگى ارحيۆ قورلارىنان تابىلماي وتىر. س.ۇسەنوۆ «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىندا دا سىن جانرىنا تالماي قالام تەربەپ, ءبىرتالاي اقىننىڭ جاڭا جيناقتارىنا ءوز كوزقاراسىن بىلدىرگەن. ولاردىڭ قاتارىنا «ادەبيەت مايدانىنا» شىققان «قاسكەلەڭ تۋرالى», «قۋات تۋرالى», ت.ب. ەڭبەكتەرىن جاتقىزۋعا بولادى. «قۋات» پوەماسى – ءىلياس جانسۇگىر ۇلىنىڭ شىعارماسى. ول 1932 جىلعى 7 قاراشادا «سوتسيالدى قازاقستاننىڭ» №257 نومىرىندە باسىلعان بولاتىن.
جالپى, سەيىلبەك قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسىنىڭ ايىنا ءبىر شىعاتىن كوركەم ادەبيەت جاڭا سىن جۋرنالى سانالاتىن «ادەبيەت مايدانى» جۋرنالىمەن قارىم-قاتىناسىن ەشقاشان ۇزبەگەن. ءىلياس جانسۇگىروۆ شىعارماسىنا سىن جازسا دا, داۋىلپاز اقىننىڭ دارا قولتاڭباسىن جازباي تانىپ, سىنشىعا ءتان بەيتاراپتىق تانىتىپ, ۇدايى ادەبي ورتا اراسىندا جىلى پىكىر ءبىلدىرىپ وتىرعان. ونىڭ ۇلت زيالىلارىنا دەگەن وسىنداي ۇستانىمى جازىقسىز جازاعا ۇشىراعان كەزىندە وزىنە قوسىمشا ايىپ رەتىندە تاعىلعانىن دا بۇگىندە ارحيۆ دەرەكتەرى راستاپ وتىر.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى نكۆد تەرگەۋشىلەرىنىڭ قولدان قۇراستىرىپ, ويدان شىعارىلعان قۇجاتتارىندا ايىپتالۋشى س.ۇسەنوۆ ءوزىنىڭ كونتررەۆوليۋتسيالىق ۇيىمنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولعانىن, وسى ۇيىمنىڭ باسشىسى قۇرامىسوۆپەن بايلانىسىن ۇزبەگەنىن «مويىندايدى». الايدا بۇل قۇجاتتا س.ۇسەنوۆتىڭ قولى قويىلماعان. ءارى ول وسىناۋ جازباسىندا وزىمەن بىرگە قىزمەت اتقارعان ارىپتەستەرىنىڭ ەشقايسىسىنىڭ اتىن اتاپ, ءتۇسىن تۇستەمەگەن. ەشكىمدى ايىپتاماعان. كەرىسىنشە, وڭىردەگى بەلدى گازەتتىڭ اۋىر جۇگىن بىرگە كوتەرىسىپ, تالاي سىندا شىڭدالعان ءبازبىر ارىپتەستەرى «حالىق جاۋى» رەتىندە س.ۇسەنوۆتىڭ ۇستىنەن جالعان كۋالىك ەتىپ, پەندەشىلىك ارەكەتتەرگە بارعان. وسىلايشا, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق نكۆد باسشىسى پ.س.پانوۆتىڭ ۇيعارىمىمەن, ج.شاياحمەتوۆ, رافيكوۆتاردىڭ كەلىسىمىمەن س.ۇسەنوۆ پەتروپاۆلدىڭ اباقتىسىنا جابىلادى. الايدا قالامگەردى جانە دە باسقا جازىقسىز جانداردى جازاعا ۇشىراتقان سول پانوۆتىڭ ءوزى دە قىزمەتىندە ورەسكەل زاڭ بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرىپ, ايىپتالۋشىلارعا ايۋاندىق ادىستەر قولدانعانى ءۇشىن كوپ ۇزاماي قىزمەتىنەن الىنىپ, 1939 جىلى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن.
ەل ءۇشىن ايانباي ەڭبەك ەتكەن سەيىلبەك ۇسەنوۆ سىندى ارداقتى ازاماتتاردى ۇلىقتاۋ, ولاردىڭ ۇلت مۇراتى جولىنداعى جانقيارلىق ەڭبەگىن جۇرتشىلىققا جاريا ەتۋ, سول ارقىلى جاس ۇرپاقتى ۇلتجاندىلىققا باۋلۋ – باستى پارىزىمىز.
سەيدەحان الىبەك,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
