وسىلايشا, قازاقستاندىق زەرگەرلىك بۇيىمداردى ەاەو اۋماعىنا ەكسپورتتاۋ جەڭىلدەي تۇسپەك. «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە باعالى مەتالدارمەن جانە اسىل تاستارمەن وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىنا سايكەس, قىمبات مەتالدار مەن تاستاردان جاسالعان بۇيىمعا قوسىمشا سىناما سالىنبايدى. ياعني ەندى قازاقستاندىق سىناماسى بار زەرگەرلىك بۇيىمدى وداقتىڭ بارلىق ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا قايتا سىنامادان وتكىزبەي ساۋداعا شىعارۋعا مۇمكىندىك تۋعىزىلادى.
اتالعان قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى امانياز ەرجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىمنىڭ ماقساتى – مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەلەستىك ارتىقشىلىعىن جاساۋ جانە ءتيىمدى شارالار ازىرلەۋگە باعىتتالعان ساۋدا-ەكونوميكالىق تەتىكتەر قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق وداقتىڭ كەدەندىك اۋماعىندا باعالى مەتالدار مەن اسىل تاستاردىڭ ەركىن اينالىمىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋ.
«كەلىسىم ەرەجەلەرى مىنا باعىتتاردى قامتيدى:
باعالى مەتالدارمەن, وڭدەلمەگەن اسىل تاستارمەن مامىلەلەر جاساۋ. كيمبەرلي پروتسەسى تالاپتارىنا سايكەس مۇشە مەملەكەتتەر اراسىندا وڭدەلمەگەن تابيعي الماستاردى تاسىمالداۋ. مامىلەلەر جاساۋ جانە اسىل تاستاردىڭ جىكتەۋ جانە قۇندىق سيپاتتامالارىن انىقتاۋ.
زاڭدى تۇلعالار مەن جەكە كاسىپكەرلەردە تۇزىلەتىن سىنىقتار مەن قالدىقتاردى جيناۋ جانە مىندەتتى ەسەپكە الۋ. زەرگەرلىك جانە باسقا دا بۇيىمداردى سىنامالاۋ, تالداۋ جانە تاڭبالاۋ. زاڭنامالىق جانە وزگە دە نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەر جانە ۋاكىلەتتى ورگاندار اراسىنداعى سىنامالىق تاڭبالار بەدەرلەرىنىڭ ۇلگىلەرى تۋرالى اقپارات الماسۋ. باعالى مەتالدار مەن اسىل تاستاردىڭ زاڭسىز اينالىمى ءۇشىن شارالار قولدانۋ», دەدى ا.ەرجانوۆ.
كەلىسىم وداقتا زەرگەرلىك بۇيىمداردىڭ سىناماسىنا قاتىستى تۋىندايتىن شەكتەۋلەردى جويادى. ياعني ەگەر زەرگەرلىك بۇيىم قازاقستاندا جاسالسا جانە سىنالسا, وندا ونى وداققا مۇشە مەملەكەتتەردە قايتا سىنامالاۋ قاجەت ەمەس. كەلىسىم ەرەجەلەرى قانشالىقتى ورىندالىپ جاتقانىن انىقتاۋ ءۇشىن وداققا مۇشە ەلدەرگە بەس جىلدا ءبىر رەت ارنايى ساپار جاسالادى.
«كەلىسىم وڭدەلمەگەن تابيعي الماستاردى وداققا مۇشە ءبىر مەملەكەت اۋماعىنان ەكىنشىسىنە تاسىمالداۋدى قاراستىرادى. وڭدەلمەگەن تابيعي الماستاردى سەرتيفيكاتتاۋدىڭ حالىقارالىق كەستەسى – كيمبەرلي پروتسەسى تالاپتارىنا سايكەس ىسكە اسىرىلادى.
كيمبەرلي پروتسەسىنە قاتىسۋشى ءاربىر ەل الماستىڭ بىردە-ءبىر پارتياسى وعان قاتىسپايتىن تاراپقا يمپورتتالمايتىنىنا نەمەسە ەكسپورتتالمايتىنىنا كەپىلدىك بەرەدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا قاتىسۋشى بارلىق ەل كيمبەرلي پروتسەسىنە مۇشە», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
بۇدان بولەك, كەلىسىم, ءبىر جاعىنان, قازاقستاندىق نارىققا ساپاسىز زەرگەرلىك شيكىزات اكەلۋدەن قورعانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ەكىنشى جاعىنان, اففيناج التىنىن ءوندىرۋدى ۇلعايتۋعا جانە ەاەو كەدەندىك اۋماعىندا باعالى مەتالدار مەن تاستاردىڭ ەركىن اينالىمى ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جالپى وتىرىس بارىسىندا سەناتورلار «مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى تاراتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. بۇل قۇجات مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋدى جەتىلدىرۋگە, سونداي-اق تمد ستاندارتتاۋ, مەترولوگيا جانە سەرتيفيكاتتاۋ جونىندەگى مەملەكەتارالىق كەڭەس قابىلدايتىن قۇجاتتاردى تاراتۋ جانە پايدالانۋ قاعيداتتارىنىڭ بىرلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«بىرىنشىدەن, ستاندارتتاردى تاراتۋعا ءبىر ۇيىم عانا قۇقىلى. بۇل ستاندارتتاۋ جونىندەگى ۇلتتىق ورگان نەمەسە ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن ۇيىم بولۋى مۇمكىن. تمد-نىڭ كەي ەلىندە ستاندارتتاردى تاراتۋعا قۇقىلى ءارتۇرلى ۇيىم بار. بىزدە بۇل ماسەلە شەشىلدى. ەكى جىل بۇرىن كۇشىنە ەنگەن «ستاندارتتاۋ تۋرالى» زاڭ بويىنشا بۇل قۇقىق قازاقستان مەترولوگيا جانە ستاندارتتاۋ ينستيتۋتىنا بەكىتىلدى.
ەكىنشىدەن, تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مەملەكەتارالىق ستاندارتتاردى رۇقساتسىز تاراتۋدان قورعاۋدى زاڭنامالىق دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋ. ءبىزدىڭ ۇلتتىق زاڭنامامىز مۇنداي فاكتىلەردى انىقتاۋدى قاراستىرمايدى. وسىعان بايلانىستى, ستاندارتتاردى رۇقساتسىز تاراتقانى ءۇشىن اكىمشىلىك ايىپپۇل ەنگىزۋ بويىنشا ءوز ۇسىنىستارىمىزدى دايىندادىق.
باسقا ەلدەردە مۇنداي تاجىريبە بار. مىسالى, بەلارۋستە بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ايىپپۇل قاراستىرىلعان, ال مەملەكەتارالىق ستاندارتتاردى رۇقساتسىز تاراتۋ قىزمەتى زاڭسىز سانالادى.
ءۇشىنشى, ءوزارا ءىس-قيمىلدى ۇيلەستىرۋ ستاندارتتار جونىندەگى بيۋرو ارقىلى ورتالىقتاندىرىلىپ جۇزەگە اسىرىلادى. مۇنداي ءتاسىل ىسكە اسىرىلاتىن مەملەكەتارالىق ستاندارتتاردى ورتالىقتاندىرىلعان ەسەپكە الۋدى, ولاردى پايدالانۋدىڭ زاڭدىلىعى مەن قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان», دەدى ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆ.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ باس بوستاندىعىنان ايىرۋمەن بايلانىستى ەمەس جازالاردى ورىنداۋدى بەرۋ تۋرالى كونۆەنتسياسىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان قۇجات باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا بايلانىستى ەمەس جازانى سوتتالعانداردىڭ ءوز مەملەكەتىندە وتەۋگە جاعداي جاسايدى.
«كونۆەنتسياعا سايكەس, سوتتالۋشى نەمەسە ونىڭ زاڭدى وكىلى ءوز جازاسىن تۇرعىلىقتى جەرىندە وتەۋ تۋرالى ءوتىنىش بەرەدى. ءوتىنىش بويىنشا سول ەلدىڭ باس پروكۋراتۋراسى سۇراۋ سالادى. سۇراۋ سالۋعا سوتتالۋشىنىڭ ازاماتتىعى, ونىڭ جازباشا كەلىسىمى, سوت شەشىمىنىڭ كوشىرمەسى, مىنەزدەمە, كەلتىرىلگەن شىعىن تۋرالى مالىمەتتەر قوسا بەرىلەدى.
جازاسىن وتەۋشىنى قابىلدايتىن مەملەكەت بەلگىلەنگەن جازادان قاتاڭ ەمەس جازا تاعايىندايدى. جازاسىن وتەۋشى شەشىم قابىلدانعان سوڭ 45 كۇن ىشىندە ءوز بەتىنشە ەلدەن شىعۋعا ءتيىس. ەگەر بۇل تالاپ ورىندالماسا, زاڭ بويىنشا ءماجبۇرلى تۇردە ەلدەن شىعارىلادى», دەدى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ.
سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ زاڭ جوبالارىن قاراۋدى قورىتىندىلاي كەلىپ: «بۇگىن قابىلدانعان زاڭ جوبالارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالاق وداق شەڭبەرىندە مەملەكەتارالىق ىنتاماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا ارنالعان. ولار ازاماتتارىمىزدىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە, تمد دەڭگەيىندە مەملەكەتارالىق ستاندارتتاۋ جۇيەسىن ءتيىمدى پايدالانۋعا, سونىمەن قاتار, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە ەلدەردە باعالى مەتالدار مەن قىمبات تاستار نارىعىن دامىتۋعا مۇمكىندىكتەر بەرەدى», دەدى.
جيىن سوڭىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جاريا ەتتى. سۇيىندىك الداشەۆ كاسپي تەڭىزىندە مامانداندىرىلعان قۇتقارۋ قىزمەتىن قۇرۋ ماسەلەسىن كوتەردى. قاناتبەك سافينوۆ مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى باسەكەلى ورتاعا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا بەرۋدى جانداندىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايدى. سۇلتان دۇيسەمبينوۆ جەمىس باقتارىن ساقتاۋ ءۇشىن قاجەتتى وتاندىق بيوپرەپاراتتاردى ءوندىرۋ جانە سىناقتان وتكىزۋ قاجەتى تۋرالى ايتتى.
