سامميتكە قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسىنۇرسۇلتان نازارباەۆ, تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان, ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ, وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ, ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان قاتىستى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ونلاين فورماتتا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي سامميتىندە قازاقستاننىڭ ۇسىنىسىن قابىل الىپ, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي سامميتىنە قاتىسۋعا كەلىسىم بەرگەن مەملەكەت باسشىلارىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– بۇل باسقوسۋدى ءبارىمىز ءۇشىن قاسيەتتى تۇركىستاندا ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاعان ەدىك. الايدا پاندەمياعا بايلانىستى كۇردەلى احۋالعا وراي ءبىز ءسامميتتى ونلاين فورماتتا وتكىزۋدى ءجون كوردىك. ىندەتتىڭ بەتى قايتقان سوڭ, بۇرىنعىداي بەتپە-بەت جۇزدەسەمىز دەپ سەنەمىن. وسى مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, بارشاڭىزدى ناۋرىز مەيرامىمەن تاعى دا قۇتتىقتايمىن. بۇل – كۇللى تۇركى جۇرتىنىڭ ءتول مەرەكەسى. باۋىرلاس ەلدەرگە باق-بەرەكە تىلەيمىن! – دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ءوز سوزىندە تۇركىستاننىڭ بارلىق تۇركى حالىقتارى ءۇشىن قاستەرلى قارا شاڭىراق, قۇتتى مەكەن جانە اڭسارلى اتاجۇرت ەكەنىن ايتتى. بابالارىمىزدىڭ وسى وڭىردە عۇلاما ۇستاز قوجا احمەت ياساۋيدەن ءدىني ءبىلىم الىپ, تۇركى-يسلام مادەنيەتىن الەمگە تاراتقانىن, تۇركىلەر كىشى ازياعا بەت بۇرعاندا بۇل قۇندىلىقتار ءتۇپ-تامىرىمىزدى ساقتاپ, بىرلىگىمىزدى بەكەم ۇستاۋعا نەگىز بولعانىن اتاپ ءوتتى.
– ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – تۇركى الەمىن XXI عاسىردا ماڭىزدى ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق كەڭىستىكتىڭ بىرىنە اينالدىرۋ. تۇركى وركەنيەتىن جاڭعىرتۋدى, ەڭ الدىمەن, ياساۋي مۇراسى مەن قاسيەتتى تۇركىستاندى الەمگە تانىتۋدان باستاۋعا شاقىرامىز. سول سەبەپتى بۇگىنگى سامميت «تۇركىستان – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى» دەپ اتالىپ وتىر. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن تۇركىستان قالاسى تۇبەگەيلى وزگەرىپ, جاڭا كەلبەتكە يە بولدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى بۇكىل الەم تەڭدەسسىز سىن-قاتەرلەرمەن كۇرەسىپ جاتقان قازىرگىدەي قيىن ۋاقىتتىڭ وزىندە تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىعى باسەڭدەمەگەنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. الايدا كۇردەلى كەزەڭدەگى قارىم-قاتىناسىمىزعا تىڭ سەرپىن بەرۋ جولدارىن بىرلەسىپ ويلاستىرۋىمىز قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى. وسى ماقساتتا بىرنەشە ماسەلە بويىنشا ويىمەن ءبولىستى.
– بىرىنشىدەن, ىندەتتى توقتاتۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى – ازاماتتارىمىزدى ۆاكتسينامەن جاپپاي قامتاماسىز ەتۋ ەكەنى ايدان انىق. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز دە ەكپە شىعارۋدى قولعا الدى. ورتاق مۇددەگە ساي تاجىريبە ءبولىسىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى قولداۋىمىز قاجەت دەپ سانايمىن.
وكىنىشكە قاراي, حالىقارالىق قاۋىمداستىق پاندەمياعا قارسى كۇرەس كەزىندە تۇتاسىپ ارەكەت ەتە المادى. نەگىزگى ءىرى مەملەكەتتەر اراسىندا قايشىلىقتار تۋىنداپ, ۆاكتسينالىق قاقتىعىس باستالىپ كەتتى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى دا وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ءوز الەۋەتىن كورسەتە المادى.
وسى كۇردەلى كەزەڭدە دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە بيوقاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنىڭ ماڭىزى ارتا ءتۇستى. بۇل رەتتە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى باس اسسامبلەياسىنىڭ 75-ءشى سەسسياسىندا قازاقستان بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىك قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنى بەلگىلى. سىزدەر وسى تىڭ يدەيانى قولدايسىزدار دەپ سەنەمىن. اگەنتتىك بولاشاقتا بيولوگيالىق قاتەردىڭ الدىن الۋعا جانە قاۋىپتى دەرت بويىنشا مالىمەت الماسۋعا مۇمكىندىك بەرەرى ءسوزسىز.
ەكىنشىدەن, پاندەميا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكونوميكالىق داعدارىسقا اكەپ سوقتىردى. ىندەتتىڭ سالدارىنان ءوزارا ساۋدا اينالىمى ازايىپ كەتتى. ناقتى ايتقاندا, قازاقستان مەن تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەر اراسىنداعى ساۋدا-ساتتىق كولەمى بىلتىر شامامەن 7 ميلليارد دوللار بولدى. بۇل – پاندەمياعا دەيىنگى كورسەتكىشتەن 11,2 پايىزعا تومەن. سوندىقتان ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ءۇشىن الىس-بەرىستى ۇلعايتا ءتۇسۋ – باستى مىندەتتىڭ ءبىرى. وسى ورايدا توعىز جولدىڭ تورابىندا ورنالاسقان تۇركىستاننىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە ساۋدا-ەكونوميكالىق مۇمكىندىگى زور. ونىڭ قوماقتى تابيعي رەسۋرسىن, ادامي كاپيتالى مەن تۋريستىك الەۋەتىن ەسكەرىپ, تۇركىستان وڭىرىندە تۇركى ەلدەرىنىڭ بىرلەسكەن «ارنايى ەكونوميكالىق ايماعىن» قۇرۋدى ۇسىنامىن.
بۇدان بولەك, سۋ-ەنەرگەتيكا سالاسى – قاتىناستارىمىزدىڭ تاعى ءبىر قۇرامداس بولىگى. ويتكەنى سۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ ايماقتاعى وتە ماڭىزدى, كۇردەلى پروبلەماعا اينالىپ وتىر. ترانسشەكارالىق سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى ءارى ءادىل پايدالانۋ – ەلدەرىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ كەپىلى. وسى ورايدا, وزدەرىڭىزبەن بىرلەسە گيدروقۇرىلىمدار سالۋ جوبالارىنا اتسالىسۋعا دايىنبىز, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەر اراسىندا جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ, اۋقىمدى دەرەكتەردى تالداۋ, تسيفرلاندىرۋ, ينتەرنەت ساۋداسى سياقتى سالالاردا ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا شاقىردى. مەملەكەت باسشىسى تەحنولوگيا قازىرگىدەي جىلدام دامىپ جاتقان داۋىردە بۇل قادام يننوۆاتسيالاردى يگەرۋگە جانە باسەكەگە قابىلەتىمىزدى ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەدى. بۇل رەتتە قازاقستان ەلەكتروندى ۇكىمەت, بانك جانە قارجى جۇيەسىندەگى وزىق تەحنولوگيالار مەن تسيفرلى شەشىمدەر توڭىرەگىندەگى تاجىريبەسىمەن بولىسۋگە ءازىر ەكەنىن ايتتى.
– ۇشىنشىدەن, تۇركى ينۆەستيتسيا-ينتەگراتسيالىق قورىن قۇرۋ جۇمىستارىن تەزدەتۋ قاجەت. بۇل – ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزگە ورتاق العاشقى قارجى ينستيتۋتى. باستامانى بارلىق مۇشە مەملەكەتتەر پىسىقتاعان سوڭ ونىڭ شتاب-پاتەرىن «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا ورنالاستىرۋدى ۇسىنامىن. «استانا» قارجى ورتالىعى – حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ ۇزدىك تاجىريبەسى مەن زاماناۋي مۇمكىندىكتەرىن بىرىكتىرگەن بىرەگەي الاڭ. مۇندا يسلام بانكينگى جانە سۋكۋك قۇرالدارى كەڭىنەن قولدانىلادى. بۇل ۇيىم تۇركى ەلدەرىنە كەڭ كولەمدە ينۆەستيتسيا تارتۋعا جول اشاتىن ەرەكشە قۇرىلىم بولماق.
تورتىنشىدەن, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق – بولاشاقتاعى تابىستى سەرىكتەستىكتىڭ نەگىزگى فاكتورى. وسى رەتتە ورتاق مادەني-اعارتۋشىلىق كەڭىستىك قالىپتاستىرعان ءجون. سول ارقىلى جاستاردىڭ زامان تالابىنا بەيىمدەلۋىنە جول اشىلادى. ونى « ۇلى تۇركىلەر» ءبىلىم بەرۋ قورىن قۇرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرۋعا بولار ەدى. قور ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا اكادەميالىق ۇتقىرلىق, تاعىلىمدامادان ءوتۋ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ءىسىن ۇيلەستىرەدى. ءبىز باۋىرلاس ەلدەردىڭ جاستارىنا قوجا احمەت ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە باكالاۆريات باعدارلاماسى بويىنشا وقۋ ءۇشىن 50 گرانت بولۋگە دايىنبىز (ياساۋي اتىنداعى ستيپەنديا).
بەسىنشىدەن, قازىرگى زاماندا گۋمانيتارلىق جانە اكادەميالىق ىقپالداستىقتىڭ وزەكتىلىگى ارتىپ كەلەدى. ىرگەتاسى ورتا عاسىردا قالانعان تۇركىستان شاھارى ارحەولوگيالىق جانە عىلىمي تۇرعىدا ءالى تولىق زەرتتەلگەن جوق. سوندىقتان تۇركسوي مەن تۇركى اكادەمياسىنىڭ تۇركىستان وڭىرىندە ارحەولوگيالىق عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋگە باسا ءمان بەرۋى وتە ورىندى. بۇدان بولەك, تامىرلاستىق سيمۆولى رەتىندە تۇركىستاندا حالىقتارىمىزعا ورتاق ساۋلەت نىسانىن سالساق, قۇبا-قۇپ, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قازاقستان پرەزيدەنتى كەڭەستىڭ مارتەبەسىن ارتتىرىپ, ينستيتۋتتىق قۇرىلىمىن نىعايتۋ ماقساتىندا ونى تولىققاندى ۇيىمعا اينالدىراتىن ۋاقىت كەلگەنىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى وسى ۇسىنىستى سامميت قورىتىندىسى بويىنشا قابىلداناتىن تۇركىستان دەكلاراتسياسىنا ەنگىزىپ, بەكىتۋدى ۇسىندى.
– قازىرگى حالىقارالىق ساياسات پەن قارىم-قاتىناستا تۇركى الەمىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسكەنى بارشاعا ءمالىم. ەندەشە,تۇركى كەڭەسى اياسىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ بولاشاعى زور دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ءبىز وڭىرلىك جانە جاھاندىق ماسەلەلەر بويىنشا ءوزىمىزدىڭ كوزقاراسىمىزدى ءبىلدىرۋىمىز كەرەك. ءبىزدىڭ داۋىسىمىز نىق ءارى ايقىن بولۋعا ءتيىس. وسى ورايدا ءبىز بارلىق باستاما مەن ۇسىنىستى باۋىرلاس ەلدەرمەن بىرلەسە جۇزەگە اسىرۋعا دايىنبىز, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوز سوزىندە ءسامميتتى بارشا تۇركى حالىقتارىنىڭ كيەلى مەكەنى – تۇركىستان قالاسىندا وتكىزۋ جوسپارلانعانىن, الايدا سوڭعى ۋاقىتتا حالىقارالىق ءىس-شارالار ەپيدەميالىق احۋالعا بايلانىستى ونلاين رەجىمدە ءوتىپ جاتقانىن ايتتى. سوعان بايلانىستى وسى باسقوسۋدى دا بەينەكونفەرەنتسيا فورماتىندا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانىن جەتكىزدى.
– بۇگىنگى باسقوسۋىمىز «تۇركىستان – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني استاناسى» تاقىرىبىمەن وتەدى, – دەدى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى.
قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى وبلىس ورتالىعى 2018 جىلى شىمكەنت قالاسىنان تۇركىستانعا كوشىرىلىپ, سول ۋاقىتتان تۇتاس ولكەنىڭ جاڭا تاريحى باستالعانىنا توقتالدى.
– ەكى جىل ىشىندە قالا تۇبەگەيلى وزگەردى, بۇل جۇمىس ءالى دە جالعاسا بەرەدى. قالانىڭ كەلەشەك ارحيتەكتۋرالىق كەلبەتىن قالىپتاستىرعاندا, البەتتە تاريحي ساباقتاستىق ساقتالادى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ەلباسى ءىس-شاراعا قاتىسۋشىلاردى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى احۋال تۇزەلگەننەن كەيىن تۇركىستانعا كەلۋگە شاقىردى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى بەيرەسمي سامميت تۇركى كەڭەسىنە مۇشە باۋىرلاس ەلدەر اراسىنداعى دوستىق پەن ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى. سونداي-اق نۇرسۇلتان نازارباەۆ COVID-19 پاندەمياسىنا بايلانىستى حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن قيىن-قىستاۋ كەزەڭدە دە تۇركى ەلدەرى بىرلىگىن ساقتاپ قالعانىن اتاپ ءوتتى.
– مەنىڭ ۇسىنىسىم بويىنشا «تۇركى الەمىنىڭ كەلەشەگى – 2040» قۇجاتى دەر كەزىندە ازىرلەندى دەپ ەسەپتەيمىن. بۇل قۇجاتتى بيىل كۇزدە تۇركيادا وتەتىن كەزەكتى سامميتتە قابىلدايمىز. باكۋدەگى سامميتتە كەڭەستى ۇيىم دەڭگەيىنە كوتەرۋدى ۇسىنعان بولاتىنمىن. سول ماڭىزدى ۇسىنىستى قولداعاندارىڭىز ءۇشىن بارشاڭىزعا العىسىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى ەلباسى.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى ەكونوميكا سالاسىندا ءوزارا ساۋدا مەن ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋدىڭ الەۋەتى زور ەكەنىنە توقتالدى.
– باكۋ مەن ەرەۆان اراسىنداعى بەيبىت كەلىسىمدەر ۇلى جىبەك جولىن قايتا تۇلەتىپ, كاسپي تەڭىزىنىڭ ءرولىن ارتتىرادى. بۇل قىتايدىڭ ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن ەلدەرىمىزدىڭ ءتيىمدى پايدالانۋى ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزى («تۇران» ءدالىزى) ەۋروپا مەن ازيانى جالعايتىن ەڭ قاۋىپسىز ءارى قىسقا ساۋدا جولىنا اينالىپ كەلەدى, – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سامميت اياسىندا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەكونوميكا, كولىك, كوممۋنيكاتسيا جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىق اياسىن كەڭەيتىپ, نىعايتۋ جايى تالقىلاندى.
سونداي-اق ەلباسى كۇللى ادامزات الدىندا تۇرعان جاڭا سىن-قاتەرلەرگە نازار اۋداردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ كوشباسشىلارىن قازىرگى كۇردەلى حالىقارالىق احۋالعا وراي ۆاشينگتون, ماسكەۋ, بەيجىڭ جانە بريۋسسەل اراسىندا اۋقىمدى كەلىسسوزدەر پروتسەسىن باستاۋ جونىندەگى ءوزىنىڭ ۇسىنىسىن قولداۋعا شاقىردى.
– اتالعان ءتورت تاراپ ادامزاتتىڭ بولاشاعى, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ءۇشىن وزدەرىنە جۇكتەلگەن ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماقتى ەكەنىن تولىق سەزىنەدى دەپ سەنەمىن. تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى مەنى قولدايتىنىنا جانە بۇل ماسەلە بويىنشا بايىپتى پىكىر بىلدىرەتىنىنە سەنىمدىمىن. ءبىزدىڭ ورتاق كوزقاراس-پىكىرىمىز الپاۋىت مەملەكەتتەردىڭ استانالارىنا جەتەدى دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى.
سوڭىندا ەلباسى تۇركى ەلدەرىنىڭ كوشباسشىلارىن ورتاق مەيرام ناۋرىزبەن قۇتتىقتاپ, باۋىرلاس حالىقتارعا تىنىشتىق پەن يگىلىك تىلەدى.
جيىن بارىسىندا تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ تايپ ەردوعان ءسوز سويلەپ, تۇركى كەڭەسىنىڭ ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋداعى رولىنە جوعارى باعا بەردى. سونىمەن قاتار تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ 8-ءشى ءسامميتى 2021 جىلدىڭ 12 قاراشاسىندا ىستانبۇلدا وتەتىنىن جەتكىزدى.
– 2018 جىلعى قىركۇيەكتە قىرعىزستاننىڭ شولپان اتا قالاسىندا تۇركى كەڭەسىنىڭ VI ءسامميتى وتكەن بولاتىن. سول جيىندا IV دۇنيەجۇزىلىك كوشپەندىلەر ويىنىن تۇركيادا وتكىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدىك. ەگەر سىزدەر رۇقسات ەتسەڭىزدەر, بۇل ويىنداردى مىنا كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى كەيىنگە قالدىرىپ, 2022 جىلى وتكىزبەك ويىمىز بار, – دەدى تۇركيا پرەزيدەنتى.
بۇدان بولەك, رەجەپ تايپ ەردوعان تۇركى كەڭەسىنە مۇشە ەلدەردىڭ باسشىلارىن انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمىنا, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ VIII سامميتىنە شاقىردى.
– انتاليا ديپلوماتيالىق فورۋمى ماۋسىم ايىنىڭ ىشىندە وتەدى. فورۋم ءتۇرلى سالادا پىكىر الماسۋ الاڭى رەتىندە جۇمىس ىستەيدى. سونىمەن قاتار تۇركى كەڭەسىنىڭ VIII ءسامميتىن 2021 جىلدىڭ 12 قاراشاسىندا ىستانبۇلدا وتكىزەمىز دەپ ۇمىتتەنەمىن, – دەدى تۇركيا باسشىسى.
جيىن بارىسىندا ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ ءسوز سويلەپ:
– وسى ءسامميتى ۇيىمداستىرعاندارعا ەرەكشە العىسىمدى ايتقىم كەلەدى. وسى ورايدا, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ەڭبەگى زور, تۇركى كەڭەسىنىڭ قۇرمەتتى توراعاسى رەتىندە وسى ءسامميتتى ۇيىمداستىرۋعا اۋقىمدى ۇلەسىن قوستى, – دەدى.
سونىمەن قاتار ازەربايجان پرەزيدەنتى تاۋلى قاراباقتاعى جانجالدىڭ رەتتەلۋىنە قاتىستى ءوز پىكىرىن ايتتى. وسى ورايدا ول بۇل ماسەلە بويىنشا وتكەن جىلداردا بولعان فاكتىلەرگە توقتالدى.
– ءبىز ءوزىمىزدىڭ ۇستانىمدارىمىز بويىنشا جۇمىستاردى اتقاردىق. قاراشادا ازەربايجان, رەسەي پرەزيدەنتتەرى, ارمەنيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ءتيىستى مالىمدەمەگە قول قويدى. وسىلايشا, ازەربايجاننىڭ جەرى قايتارىلدى. ءبىز اتالعان اۋماقتاعى ەلدى مەكەندەردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىن اتقارىپ جاتىرمىز, – دەدى يلحام اليەۆ.
ءسوز سوڭىندا ول اتالعان ماسەلەدە مەملەكەتتىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى بويىنشا تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىعى كەڭەسىنە جانە باسقا دا ۇيىمدارعا العىسىن ايتتى.
ءوز سوزىندە وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ تۇركى كەڭەسى ەلدەرىنىڭ دامۋ بانكىن قۇراتىن كەز كەلگەنىن اتاپ ءوتتى. سونداي-اق تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋعا شاقىردى.
– دامۋدىڭ جاڭا داۋىرىندە ءبىز كەز كەلگەن سىن-تەگەۋرىنگە دايىن بولۋىمىز, الەۋەتىمىزدى بىرلەسە وتىرىپ پايدالانۋىمىز كەرەك. سونىمەن قاتار وسى جىلداردىڭ ىشىندەگى باستى ماقساتىمىز ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىمىزدى نىعايتۋ بولدى. دەگەنمەن ول ناقتى قۇجاتتارعا نەگىزدەلۋى ءتيىس.
تۇركى كەڭەسى ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيالىق قورىن جاساقتاپ, دامۋ بانكىن اشاتىن ۋاقىت كەلدى. وسىعان قاتىستى ناقتى جۇمىستاردى باستاۋعا دايىنبىز. مۇنان بولەك, كولىك-ترانزيت الەۋەتىمىزدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. وعان ءوڭىرىمىزدىڭ بارلىق مۇمكىندىگى دە, الەۋەتى دە بار. ياعني ورتالىق ازيا ارقىلى قىتاي, ءۇندىستان, پاكىستان سىندى الەمدىك نارىققا شىعار جول اشۋىمىز قاجەت. ال ازەربايجان مەن تۇركيا ارقىلى ەۋروپا ەلدەرىنە شىعا الار ەدىك. ال بۇل ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى قاجەت ەتەدى, – دەدى وزبەكستان پرەزيدەنتى.
قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ تۇركىستان قالاسىنىڭ تاريحي مۇراسى وتە باي ەكەنىن جانە تۇركى الەمىنىڭ وتە ماڭىزدى ورنى سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, ول تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ جۇمىسىنا العىسىن جەتكىزدى.
– ەجەلگى تۇركىستان قالاسى تۋرالى الەم ەلدەرى جاقسى بىلەدى جانە شاھار تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ تاريحىنا التىن ارىپپەن جازىلعان. بۇل قالا تۇركىتىلدەس الەم بىرلىگىنىڭ سيمۆولى, سونداي-اق تۇركى وركەنيەتىنىڭ نەگىزى دەپ ايتۋعا بولادى.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى ارقىلى ەكونوميكالىق, مادەني, گۋمانيتارلىق جانە الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن كوپ تاراپتى قاتىناستارىمىزدى جالعاستىرۋىمىز كەرەك. ۇيىم ەلدەرى كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسى سالدارىن ەڭسەرە الادى دەگەن ۇمىتتەمىن. ءبىر-بىرىمىزگە كومەك كورسەتىپ, ءتۇرلى كوپ تاراپتى جوبالاردى جاساساق دەگەن ۇسىنىس بار. تۇركى كەڭەسى ينۆەستيتسيالىق قور جاساۋدى ۇيعاردى جانە بۇل وتە ماڭىزدى جوبا, – دەدى سادىر جاپاروۆ.
سونداي-اق جيىندا تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى گۋربانگۋلى بەردىمۇحامەدوۆ, ۆەنگريا پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان, تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى باعداد امىرەەۆ ءسوز سويلەدى.
تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىنتىماقتاستىق كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي ءسامميتىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تۇركىستان دەكلاراتسياسى قابىلداندى.
