پارلامەنت • 19 ناۋرىز، 2021

ۇرلانعان اۆتوكولىكتى تابۋ جەڭىلدەيدى

27 رەت كورسەتىلدى

سەنات سپيكەرى ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن پالاتا وتىرىسىندا دەپۋتاتتار اۆتوكولىك ۇرلىعىمەن كۇرەس جونىندەگى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى. بۇدان بىلاي وتاندىق پوليتسەيلەردىڭ تمد اۋماعىنداعى اۆتوكولىك ۇرلىعىمەن كۇرەس جۇمىسى جەڭىلدەيدى.

 

سەناتورلار «2005 جىلعى 25 قاراشاداعى تاۋەل­سىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتى­سۋ­شى مەملەكەتتەردىڭ اۆتوكولىك قۇرال­دارىن جىمقىرۋعا قارسى كۇرەستەگى جانە ولار­دى قايتارۋدى قامتاماسىز ەتۋدەگى ىنتىماق­تاستى­عى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى.

بۇل كەلىسىم تمد ەلدەرىنىڭ اۋماعىندا تىر­كەۋ­دەن شىعارىلعان جانە اپاتقا ۇشىراعان اۆتو­كولىكتەر تۋرالى مالىمەتتەر جاريالاناتىن دەرەكتەردىڭ اقپاراتتىق بازاسىنىڭ جۇمىسىن قولداۋدى كوزدەيدى. مالىمەتتەرمەن جەدەل الماسۋ تاجىريبەسى دوستاستىققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۆتوكولىك ۇرلىعىمەن كۇرەس جانە ولاردى قايتارۋ جۇمىستارىندا بىرلەسىپ، بەلسەندى ارەكەت ەتۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرەدى.

ايتا كەتەرلىگى، حاتتاماعا 6 ەلدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلەرى قول قويعان. ولاردىڭ اراسىندا رەسەي، تاجىكستان، بەلارۋس، قازاقستان، قىرعىزستان، مولدوۆا بار. حاتتامانىڭ نەگىزگى ماقساتى – ۇرلانعان اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ.

«بۇگىندە تمد كەلىسىمىنە سايكەس، ەلدەرمەن شەكارامىز اشىق. وسىنى پايدالانىپ، كەي­بىر ادامدار زاڭ بۇزۋشىلىق جاسايدى. مى­سالى، 2005 جىلدان باستاپ وسى كەزگە دەيىن ۇر­­لان­عان 223 كولىكتىڭ تەك 30 پايىزى ەلگە قاي­تارىل­عان. ويتكەنى، سۇراۋ سالۋ نورما­لارىنىڭ كەمشىلىكتەرى بار. سولاردى جويۋ ءۇشىن قۇجاتقا جاڭا نورمالار ەنگىزىلدى. ەندى ەرەجە بويىنشا سۇراۋ سالۋدى ورىنداۋعا ءبىر اي ۋاقىت بەرىلەدى. سونداي-اق سۇراۋ سالۋ بويىنشا اقپارات ۇسىنۋدان باس تارتۋ ءۇشىن ناقتى نەگىز قاجەت.

سونىمەن قاتار حاتتامادا جول-كولىك، ءورت جانە تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن اۆتو­كولىك­تەر تۋرالى مالىمەت بەرۋ، كەدەن ورگان­دارىمەن اقپارات الماسۋ، 1 جىل ىشىندە سۇراۋى جوق اۆتوكولىك قاي جەردەن تابىلسا، سول مەم­لەكەتتىڭ مەنشىگىندە قالدىرۋ ماسەلەلەرى قاراستىرىلعان.

ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرەتىن مەملەكەتتەر اراسىندا ورتاق كەدەندىك شەكارا بار. سوندىقتان وسى كولىكتەردى باقى­لاپ، اقپارات الماسۋ ءۇشىن بۇل حاتتاما قاجەت»، دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەرلان تۇرعىمباەۆ.

زاڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا سەناتور ءلاززات سۇلەيمەن حاتتامانى قابىل­داۋ­دىڭ ماڭىزىنا توقتالدى. «ىشكى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس سوڭعى  15 جىلدا ەلىمىزدە 40 303 اۆتوكولىك ۇرلانعان، ونىڭ ىشىندە 26 079-ى تابىلىپ، يەلەرىنە قايتارىلعان، 14 224-ءى تابىلماعان. ۇرلانعان اۆتوكولىكتەردىڭ 223-ءى تمد ەلدەرىندە تابىلىپ، ونىڭ 66-ى ەلىمىزگە قايتارىلعان. سونداي-اق ءبىزدىڭ ەلىمىزدە 233 اۆتوكولىك تابىلىپ، 84-ءى تمد ەلدەرىنە قايتارىلدى.

سونىمەن قاتار 2020 جىلى ۇرلانعان 2121 كو­لىكتىڭ 547-ءسى ۇرلىق جانە ايداپ كەتۋ فاكتىلەرى بو­يىنشا قىلمىستىق ەسەپكە قويىلدى. 412-ءسى يەلەرىنە قايتارىلدى، ال قالعان 1162-ءسى قار­جى پيراميدالارى جانە الاياقتىق بويىنشا تەرگەلىپ جاتقان قىلمىستىق ىستەر شەڭبەرىندە ەسەپكە قويىلدى»، دەدى دەپۋتات.

وتىرىس بارىسىندا «ەۋرازيالىق ەكونومي­كالىق وداقتىڭ تاۋار بەلگىلەرى، قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرى جانە تاۋارلار شىعارىلعان جەرلەردىڭ اتاۋلارى تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قارالدى. اتال­عان قۇجاتتا تاۋار بەلگىلەرىنە پاتەنت الۋ، قىزمەت كورسەتۋ بەلگىلەرى جانە تاۋار شىعا­رىل­عان جەرلەردىڭ اتاۋلارىنا قاتىستى نورمالار قاراستىرىلعان.

وسى زاڭ جوباسى قابىلدانسا، قازاقستاندىق­تارعا ەاەو ەلدەرى اۋماعىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن پاتەنت الۋ ءراسىمى جەڭىلدەيدى. ول ءۇشىن ازاماتتار ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءبىرىنىڭ پاتەنت بەرەتىن ۆەدومستۆوسىنا جۇگىنسە، جەتكىلىكتى بولادى. وسىلايشا ەكونوميكا­لىق وداق اۋماعىندا ءوز تاۋار بەلگىسىن قورعاۋعا مۇمكىندىك الادى.

«كورسەتىلگەن وبەكتىلەردى تىركەۋدىڭ وڭىرلىك جۇيەسىن ەنگىزۋ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتا كوزدەلگەن. بۇل جۇيە­نىڭ ارتىقشىلىعى ءبىر قورعاۋ قۇجاتىن بەس مەم­لەكەتتىڭ اۋماعىندا ءبىر ۋاقىتتا الۋ مۇم­كىندىگى بولىپ وتىر. ونەركاسىپتىك مەنشىك نى­سان­­دارىنا قاتىستى ءتيىستى قورعاۋدى الۋ ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى – بەرىلگەن ءوتى­نىم­نىڭ باسىمدىق كۇنى. بۇل جۇيە ءبىر ءوتىنىم بەرۋ ارقىلى بەس مەملەكەتتە ءبىر باسىمدىق كۇنىن بەلگىلەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. شارتتى راتي­فيكاتسيالاۋ ۇلتتىق تاۋار بەلگىلەرى يە­لەرى­نىڭ قۇقىقتارىن شەكتەمەيدى، سونىمەن بىرگە ەۋرازيالىق نارىققا باعدارلانعان وتان­دىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋعا جاعداي جاسايدى»، دەدى ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ.

سونداي-اق سەناتورلار «قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى مەن بولگاريا رەسپۋبليكاسى اراسىن­داعى سوتتالعان ادامداردى بەرۋ تۋرالى شارتتى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قا­بىل­دادى. بۇل قۇجات ارقىلى سوتتالعان ادامداردى ءارى قاراي جازاسىن ءوز ەلىندە وتەۋىنە مۇمكىندىك تۋادى.

زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى مارات احمەت­جانوۆ: «سوتتالعان ادامدى بەرۋ ءۇشىن ەڭ الدى­مەن سوت­تالعان ادام ەكى ەلدىڭ ءبىرىنىڭ ازاماتى بولۋى ءتيىس. سونداي-اق سوتتالعان، سۇراۋ الىنعان كەز­دە ۇكىم زاڭدى كۇشىنە ەنگەن جانە كەمىندە 6 اي وتەيتىن ۋاقىتى قالۋى كەرەك. بۇدان بولەك، سوت­تالعان ادامنىڭ جازباشا كەلىسىمى مەن ەكى ەل دە بەرۋگە كەلىسۋى قاجەت. وسى ايتىلعان تالاپتار ساقتالماسا، ادام بەرىلمەيدى. قازىر بىزدە دە، بول­گاريادا دا كەلىسۋشى تاراپتاردىڭ سوتتالعان ازاماتتارى جوق»، دەدى.

سەناتورلار «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەر سالاسىنداعى سالىق ساياساتىن جۇرگىزۋ قاعيداتتارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن دا قارادى. قۇجات 2024 جىلدان باستاپ تەمەكى ونىمدەرىنە اكتسيزدەردىڭ ينديكاتيۆتىك مولشەرلەمەسىن قولدانۋدى قاراستىرادى. مۇنداي نورما ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا تەمەكى ونىمدەرىنىڭ اكتسيزدەرىنە سالىق سالۋدا بىرىڭعاي تاجىريبەنى قولدانۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

«كەلىسىمدە 2024 جىلدان باستاپ ينديكاتيۆ­تىك مولشەرلەمە مەن ودان اۋىتقۋ دياپازوندارىن قولدانۋ، ەەك كەڭەسىنە اكتسيزدەردىڭ ينديكاتيۆتىك مولشەرلەمەلەرىن بەكىتۋ جانە نەگىز­دەلگەن ەكونوميكالىق ورىندىلىعى بول­عان كەزدە ولاردى وزگەرتۋ بويىنشا وكىلەت­تىك­تەر بەرۋ كوزدەلەدى. اكتسيزدەر مولشەرلەمەلەرىن جاقىنداستىرۋ 2024 جىلدان باستاپ جۇزەگە اسىرىلادى. ءاربىر بەس جىل سايىن بىرىڭعاي ينديكاتيۆتىك مولشەرلەمە جانە ودان اۋىتقۋ دياپازونى بەلگىلەنەدى»، دەدى بايانداما جاساعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى اسەت ەرعاليەۆ.

ودان بولەك، سەناتورلار «قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ادۆو­كاتتىق قىزمەت جانە زاڭ كومەگى ماسەلەلەرى بو­يىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى بويىنشا كەلىسىم كوميس­سياسىنىڭ قۇرامىن بەكىتتى. بۇل قۇجات بو­يىن­شا ءماجىلىستىڭ پىكىرىن قاراۋ جانە كەلىسۋ ءۇشىن پارلامەنتتىڭ كەلىسىم كوميسسياسىنىڭ قۇرامىنا سەناتتان ساۋلە ايتپاەۆا، اندرەي لۋكين جانە سۇلتانبەك ماكەجانوۆ ۇسىنىلدى.

وتىرىستا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. نۇرجان نۇرسيپاتوۆ قوس ازاماتتىق ماسەلەسىن كوتەرىپ، بۇل باعىتتاعى شارالاردى جۇيەلەۋ كەرەكتىگىن ايتتى. سەرگەي ەرشوۆ اكتسيزدەردىڭ ءوسۋ ەسەبىنەن كوبەيگەن سالىق تۇسىمدەرىن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتارىنا جۇمساۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن جەتكىزدى. بەكبولات ورىنبەكوۆ تاراز قالاسىندا سۋ تازالاۋ قۇرىلعىلارىنىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن ءسوز ەتسە، سەناتور مۇرات باقتيار ۇلى ارال تەڭىزىنە قاتىستى ماسەلەگە نازار اۋداردى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

اردا ازاماتتىڭ ەسىمى ەل ەسىندە

قازاقستان • بۇگىن، 09:29

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

«قىزىل ايماقتان» قۇتىلا الماي تۇرمىز

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:23

ەلدى امان الىپ قالاتىن ەكپە عانا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:21

ەپيداحۋال تۇراقتالىپ كەلەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:19

ۇقساس جاڭالىقتار