ساياسات • 19 ناۋرىز, 2021

تاريحي قادام

590 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزى – تاۋەلسىز مەملەكەت تاريحىنىڭ جاڭا تاراۋى, دامۋ داڭعىلىنداعى تاعى ءبىر بەلەسى رەتىندە تاريحقا ەندى. بۇل – جاس قازاق مەملەكەتىنىڭ ىرگەسىن قالاپ, ونى جاڭا زامانعا ساي قۋاتتى ەل بولىپ قالىپتاسۋى جولىنا بار قاجىر-قايراتى مەن ءومىرىن ارناعان ەلباسىنىڭ ءوز وكىلەتتىگىن ساياساتتاعى سەنىمدى سەرىگى قاسىم-جومارت توقاەۆقا سەنىپ تاپسىرعان, جۇرتتىڭ جادىندا ماڭگى ساقتالاتىن ايرىقشا كۇن.

تاريحي قادام

ەلباسى وسى قادامى ارقىلى دا ءوزىنىڭ وزگە جۇرتتارعا ونەگە كورسەتە الاتىن, ۇلتى ءۇشىن, ەلىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن تاعدىرلى قادامدارعا بارا الاتىن سۇڭعىلا باسشى, سارابدال ساياساتكەر ەكەنىن تاعى ءبىر رەت دالەلدەدى. كورەگەن باسشى ءوز تاڭداۋىن جاساردا جاڭىلماپتى. ونىڭ كورەگەندىگى دە وسىندا.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ساياسي ساباقتاستىقتى ساقتاي وتىرىپ, ەلباسى ارقالاپ كەلگەن مەملەكەت باسقارۋ جۇگىن  ءارى قاراي نىق سەنىممەن الىپ كەتتى. بۇعان سودان بەرگى ەكى جىلدىڭ بەدەرىندەگى پرەزي­دەنتتىڭ قىزمەتى كۋا.

الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنىپ, ساياسي-ەكونوميكالىق ۇدەرىس­تەرگە زەر سالساق, مەملەكەتتى كەم دەگەندە ءتورت جىل باسقار­عان ادامنىڭ عانا ەڭبەگىن وبەكتيۆتى باعالاۋعا بولادى. جاھاندىق ستاتيستيكادا قامتىلعان 204 مەملەكەتتىڭ باس­قارۋ مودەلىنە جۇرگىزىلگەن تالداۋ وسىنى كورسەتىپ وتىر. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ قازاقستان پرەزي­دەنتى رەتىندە قىزمەتكە كىرىس­كەنىنە ەكى جىل عانا ۋاقىت ءوتتى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي, بۇل باعا بەرۋگە جەتكىلىكتى كەزەڭ ەمەس. دەگەنمەن وسى ەلدىڭ ازاماتى رەتىندە پرەزيدەنتتىڭ ات­قارعان جۇمىستارىن باعا­لاۋعا نەگىز بار. وسى ەكى جىلدا بۇرىن بولماعان ىشكى جانە سىرتقى سىناقتار مەن تاۋەكەلدەر ورىن الدى. ءتىپتى ەكونوميكالىق جانە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە ىقپال ەتەتىن ءتۇرلى ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلار پايدا بولدى. سوندىقتان ەكى­جىلدىق مەرزىم دە وڭاي بولعان جوق. بىراق كەدەرگىلەرگە قاراماستان, ەلىمىزدى كەزدەس­كەن قيىندىقتاردان امان-ەسەن الىپ ءوتىپ, العا جەتەلەپ, كاسىبي مامان, بىلىكتى باسشى ەكەنىن دالەلدەدى.

جالپى, پرەزيدەنتتىڭ جۇ­مى­­سىن ءۇش ولشەم بويىنشا با­عالاعان دۇرىس. ءبىرىنشىسى – سايا­سي ەركىندىك, ەكىنشىسى – ەكونو­ميكالىق ەركىندىك, ءۇشىنشىسى – ازاماتتىق قوعام ەركىندىگى.

ساياسي ەركىندىك تۋرالى ءسوز قوزعار بولساق, مەملەكەت باس­­­شى­سىنىڭ باستاماسىمەن ۇلت­تىق قوعامدىق سەنىم كە­ڭەسى قۇرىلدى. كەڭەس اياسىندا ەلى­مىزدەگى ساياسي ەركىندىكتى نى­عايتۋعا باعىتتالعان جۇمىس­تار اتقارىلدى. ماسەلەن, ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ كەزىن­دەگى كەدەرگىلەر ازايدى, پارلا­مەنت ماجىلىسىندە ايەلدەر مەن جاس­­تارعا 30 پايىزدىق كۆوتا بەرىلدى. پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ جانە اۋىل اكىمدەرىن سايالاۋ تۋرالى باستامانى دا وسى قاتارعا جاتقىزۋعا بولادى.

ەكونوميكالىق ەركىندىك باعى­تىنداعى ىرگەلى جۇمىستىڭ ءبىرى – پرەزيدەنت جانىنداعى رەفور­مالار جونىندەگى جوعارى كەڭەس­تىڭ قۇرىلۋى. بۇل باعىتتا دا قى­رۋار شارۋا تىندىرىلۋدا. پرە­زيد­ەنتتىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان جەرگە, سا­لىق كودەكسى­نە قاتىستى ەنگىزىل­گەن وزگەرىس­تەر – وسىعان دالەل. شەت­ەلدەن جۇمىس كۇشىن تارتۋعا باي­لا­نىستى تۇبەگەيلى شەشىم قا­بىل­­دانعانىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك.

ازاماتتىق قوعام ەركىن­دىگى تۇرعىسىنان دا ءبىراز جۇمىس ات­قارىلدى. سونىڭ نەگىز­گى­لەرىنىڭ ءبىرى – ميتينگ تۋرالى زاڭ­نامانىڭ جەڭىلدەتىلۋى.

ەكى جىلدا ۇلتتىق قۋات­تى نى­عايتۋعا باعىتتالعان ءىس-شارا­­لارعا دا كۋا بولدىق. ونىڭ ءۇش ولشەمى بار. ءبىرىنشىسى – حالىقارالىق قاتىناستارعا ۇلەس قوسۋ قابىلەتى, ەكىنشىسى – داعدارىستى احۋال نەمەسە كۇردەلى جاعداي تۋعاندا ەلدىڭ ءومىر ءسۇرۋ قابىلەتى, ءۇشىنشىسى – قولدا بار كۇش-قۋاتىن, رەسۋرسىن پايدالانا وتىرىپ, باس­قا ەلدەرگە ىقپال ەتۋ قابى­لەتى. قازاقستان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باسشىلىعىمەن وسى قابىلەتتىڭ ۇشەۋى دە سىر بەرگەن جوق. 

 

قايىربەك ارىستانبەكوۆ,

ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار