اۋانىڭ كۇرت جىلىنۋى وبلىستىڭ توتەنشە جاعدايلارعا قارسى قىزمەتىن ءدۇر سىلكىندىرىپ, تاسقىنعا قارسى تۇرۋ امالدارىن شۇعىل قاراستىرۋعا ءماجبۇر ەتتى. وبلىستا ۇلكەن وزەنىمىز ەسىلدەن باسقا جاز ايلارىندا موپ-موماقان بولىپ جاتاتىن, ءتىپتى كەيدە قۇرعاپ تا كەتەتىن, ال كوكتەمدە قار سۋىنان كۇش الىپ, قاتتى تاسىپ شارۋاعا زيان كەلتىرەتىن شاعالالى, سىلەتى, قامىساقتى, اقان-بۇرلىق, جەمباراق سياقتى وزەندەر مەن كول سياقتى كوپتەگەن سۋ قويمالارى بار.
توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى اپاتتى جويۋ ءبولىمىنىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك ساكەن اعزاموۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بيىلعى مەتەورولوگيالىق بولجام مەن ىلعال قورىنىڭ سارابىنا قاراعاندا تاسقىننىڭ قاۋپى زور. كەيبىر جەرلەردەگى ىلعال قورى نورمادان 42% ارتىق, ال قاردىڭ قالىڭدىعى ازىرگە قالىپتى. بىراق الداعى ۋاقىتتا ءالى دە قار تۇسەتىنى بەلگىلى. توپىراقتىڭ قاتۋى 60-تان 150 سم-گە دەيىن. ءالى بولاتىن سۋىق بۇل ساندى دا وسىرەتىنى ءسوزسىز.
سولتۇستىكتە قار ادەتتە ناۋرىزدىڭ ەكىنشى جارتىسىنان باستاپ ەري باستايدى. وسى كەزدە كۇن كۇرت جىلىنباسىن دەڭىز. ال ەگەر كۇرت جىلىنسا, قار سۋىنا تولعان اقان-بۇرلىق, يمان-بۇرلىق, بابىق-بۇرلىق سياقتى وزەنشەلەر بىردەن تاسىپ, سۋى جايىلىپ كەتەدى. بۇل كوپتەگەن كول سۋلارىنىڭ جايىلۋىنا اكەلەدى. مۇنداي جاعدايدا جولدار بۇزىلىپ, تۇرعىنداردىڭ قارىم-قاتىناسى قيىندايدى.
وسىنى ەسكەرگەن تجد 2021-2023 جىلدارداعى تاسقىنعا قارسى كەشەندى شارالار جول كارتاسىن جاساعان. وندا قاراستىرىلعان 10 شارانى ىسكە اسىرۋعا 23,6 ملرد تەڭگە قاراجات بولىنگەن. سونىڭ ىشىندە 3 شارا وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جول ۋچاسكەلەرىن نىعايتۋعا باعىتتالعان. كەي جىلدارى قاتتى تاسقىن بولعاندا جول ۋچاسكەلەرىن دە سۋ شايىپ كەتكەن كەزدەر بولعان. تاعى ءبىر ماڭىزدى جۇمىس قورعانىس دامباسىن جوندەۋگە باعىتتالعان. سونىمەن بىرگە 5 شارا كوپىرلەردى جوندەۋ مەن جاڭالاۋعا, سۋ وتكىزەتىن قۇبىرلاردى تازالاۋعا, اعىن جولدارىن ارشۋعا ارنالادى. بۇرىنعى جىلدارى وسى سۋ اعاتىن قۇبىرلاردىڭ بىتەلىپ قالعانى شارۋاعا كوپ زالالىن تيگىزگەن. اعىن سۋ ارنا تابا الماي, جولداردى بۇزىپ كەتىپ جاتاتىن. كەشەندى جوسپاردا وسى ماسەلە ەسكەرىلىپ, سەگىز شاقىرىمداي قۇبىر تارتىلىپ, 15 سۋ وتكىزەتىن قۇرىلعى جاساۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن بىرگە ارىقتار تارتىلىپ, بەسكول اۋىلىنىڭ تۇبىندەگى قارابەك كولىنىڭ جانە م.جۇماباەۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى بۋلاەۆ قالاسىنىڭ تۇبىندەگى كولدەردىڭ سۋىن ازايتۋ جوسپارلانعان.
كوبىنە سۋ كوپ جايىلاتىن ۋچاسكەلەرگە توپىراقتان ۇزىندىعى 119 شاقىرىمداي ءۇيىندى جانە جالپى ۇزىندىعى 7,5 شاقىرىم دامبالار تۇرعىزىلماق. وسى جۇمىستاردىڭ ءبىرازى بۇرناعى جىلدارى دا جاسالعان. سونىڭ ارقاسىندا 160-تاي ەلدى مەكەن سۋ باسۋ قاۋپىنەن قۇتقارىلعان. ەندى سول جۇمىستار بيىل دا قولعا الىنباقشى.
توتەنشە جاعدايعا قارسى كەشەندى جوسپاردى ىسكە اسىراتىن ادام كۇشىنە كەلەتىن بولساق, ول قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ 484 ادامىنان تۇرادى. سونىڭ ىشىندە تجد-دان – 264, ۇلتتىق ۇلاننان – 60, پوليتسيا دەپارتامەنتىنەن – 160 ادام. تارتىلاتىن تەحنيكا سانى – 155, ودان باسقا 8 سۋدا ءجۇزۋ قۇرالى جانە 83 موتوپومپا قاتىستىرىلادى.
جاعداي شەكتەن شىعىپ, كۇردەلەنىپ كەتسە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 1900 ادام مەن 1473 تەحنيكا تارتۋعا دايىن. 190 توننا جانار-جاعار ماي, 27,8 مىڭ توپىراق, قۇم ۇيىندىلەرى جاسالعاندا قاجەتتى قاپتار دايىندالعان. بۇل كۇشتىڭ كولەمى ءالى دە قايتا قارالىپ, تولىقتىرىلا ءتۇسۋى مۇمكىن. ال تاسقىننىڭ الدىن الۋ شارالارى رەتىندە ەلدى مەكەندەردەن 472 مىڭ تەكشە مەتر قار شىعارىلدى. بۇل جۇمىس ۇنەمى جالعاسا بەرەدى.
بارلىق كەشەندى جوسپاردى وبلىس اكىمى بەكىتكەن. ال وسى ايدىڭ اياعىندا ءوڭىر باسشىسىنىڭ توراعالىعىمەن تاسقىننىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىنىڭ بارىسى اكىمدىكتىڭ وتىرىسىندا قارالماق. ارينە قىزىلجار ءوڭىرى جاڭا تاسقىندى قارسى الۋعا ساقاداي ساي دەپ ايتۋ قيىن. تابيعاتتىڭ نەشە ءتۇرلى توسىن قۇبىلىسى دا بولىپ كەتۋى مۇمكىن. بىراق «ساقتانساڭ – ساقتايدى» دەگەن ەمەس پە, بارلىق بەلگىلەنگەن شارانىڭ ىسكە اسقانى ءجون.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
