تولعاعى پىسكەن ماسەلەنىڭ كۇرمەۋى تارقاتىلاتىن كەز جەتكەن سىڭايلى. وبلىس اكىمدىگىندە وتكەن جيىندا اۋىزسۋ ماسەلەسى ارنايى تالقىلانىپ, بيىل كوپتەگەن ەلدى مەكەندەردىڭ ساپالى سۋمەن قامتىلاتىنى تۋرالى ايتىلدى. ءوڭىر باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, 2021 جىلى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلەتىن اۋىلداردىڭ ۇلەسى 60,2%-عا جەتپەك. ال 2025 جىلعا قاراي وبلىس تۇرعىندارىن 100 پايىز ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ مىندەتى تۇر.
وبلىستا بۇگىندە اۋىز سۋ تاپشىلىعىن تارتىپ وتىرعان ءوڭىردىڭ ءبىرى – ناۋرىزىم اۋدانى. اۋدانداعى 10 ەلدى مەكەننىڭ ۇشەۋى عانا ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىنە قوسىلعان. قالعان اۋىلدار اۋىل بولعالى اۋىز سۋدى قۇدىقتان تارتىپ ءىشىپ وتىر. بيىل كەيبىر ەلدى مەكەندەردەگى قۇدىقتار قۇرعاپ, سۋ باسىنا بايلانعان شىنجىر باۋلى باقىر شەلەكتەر سارىداقتانىپ توت جامىلا باستاپتى.
مىسالى, وسى اۋدانعا قاراستى ولەڭدى اۋىلىندا بۇگىندە جۇزگە جۋىق ءۇي ءتۇتىن تۇتەتىپ وتىر. ءار اۋلادا ءبىر-ەكىدەن قۇدىق بار, بىراق سۋى اششى بولعاندىقتان ىشۋگە جارامسىز. سوندىقتان مۇنداعى جۇرت اۋىز سۋ ءۇشىن اۋىلدىڭ شەتىندەگى جالعىز قۇدىقتىڭ باسىنا بارىپ, ۇزىن-سونار كەزەك كۇتۋگە ءماجبۇر.
اۋىر تىرلىككە ابدەن كونبىس بولىپ العان تۇرعىندار جازدا قينالا قويماعانىمەن, سۋ تاسۋدىڭ تاۋقىمەتىن قىس بويى تارتىپ شىعادى. اسىرەسە اپتالاپ اق تۇلەي بوران سوعىپ, كوشەنى بەلۋارعا دەيىن قار باسىپ قالعان كۇندەرى قيىن. مۇنداي كەزدە قۇدىققا جەتۋ ءۇشىن بوراننان كەيىنگى كۇرتەك قاردى ومبىلاپ كەشىپ بارۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, سوڭعى ەكى جىل قاتارىنان جاز قۇرعاق بولىپ, ايلاپ اپتاپ ىستىق تۇرىپ العاندىقتان, بيىل قۇدىقتاعى سۋ تومەننەن جىلتىراعانىمەن, تۇبىنەن كوتەرىلمەي قويدى. سوندىقتان اۋىل تۇرعىندارى قوراداعى بىرەن-ساران مالىن سۋارۋ ءۇشىن 1,5-2 شاقىرىم جەردەگى كولگە بارىپ مۇز ويادى. شاماسى جوقتار شانامەن فلياگتاپ, شاماسى بارلار تراكتورمەن بوشكەلەپ سۋ تاسيدى.
بىلتىر «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا 80 باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا العان دميتري يساەۆ بيىل اۋىل شەتىندەگى سيىر قوراسىنىڭ ماڭىنان 80 مەتر تەرەڭدىككە دەيىن ۇڭعىما قازىپ, سۋ شىعارا الماپتى.
– مەنىڭ مالىما كۇنىنە 2-3 بوشكە سۋ كەتەدى. ونىڭ ءبارىن تراكتورعا بوشكە تيەپ الىپ, 2 شاقىرىم جەردەگى كولدەن تاسىپ اكەلەمىز. بىلتىر قۇدىقتاردا سۋ بار ەدى, بيىل مۇلدە جوق. مەنىڭ مال ۇستايتىن اۋلامدا 4 قۇدىق بار, وسى قۇدىقتاردان تاۋلىگىنە ارى كەتسە 2 تەكشە مەتر سۋ شىعادى. اۋىز سۋ ماسەلەسى دە قيىن بولىپ تۇر. قۇدىقتاعى سۋدىڭ ءبارى تۇزدى سۋ. بۇكىل اۋىل تۇششى سۋى بار جالعىز قۇدىقتان سۋ ءىشىپ وتىر. اۋىل سىرتىنداعى ەلەكتر تورابىنىڭ جانىندا جالعىز قۇدىق بار, سول جەرگە بارادى. مەنىڭ اۋلامدا دا ءبىر قۇدىق بار. بىراق اۋىلدان شالعايلاۋ بولعان سوڭ, بۇل جەرگە اسا كوپ ەشكىم كەلە قويمايدى. كورشى رازدولنىي اۋىلىنان 16 مەتر قازساڭ سۋ شىعىپ تۇر, ءبىزدىڭ جەردىڭ نەگە يىمەي تۇرعانىن بىلمەيمىز, – دەيدى شارۋا.
جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل اۋىلعا كەڭەس داۋىرىندە ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىن تارتۋ جۇمىستارى باستالىپ, كەيىن توقتاپ قالعان ەكەن. وكىنىشتىسى, سول كەزدە توسەلگەن قۇبىرلار كەيىن قولدى بولىپ كەتىپتى.
بىلتىر اۋدان ورتالىعىنان قۇرىلىس ءبولىمىنىڭ ماماندارى كەلىپ, حالىقپەن كەزدەسىپ, حاتتاما جاساپ, قول قويىسىپ, كەلەر جىلى ولەڭدىگە دە سۋ كەلەدى دەگەن سوڭ, اۋىل تۇرعىندارى كادىمگىدەي ۇمىتتەنىپ قالعان. الايدا اۋدان اكىمى تالعات كاربوزوۆ بۇل ماسەلەدە حالىق كوپ شوعىرلانعان ەلدى مەكەندەر ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعانىن, ولەڭدىنى سۋمەن قامتۋ الداعى 3-4 جىلدىڭ ەنشىسىندە ەكەنىن اڭعارتىپ: «تاياۋدا رازدولنىي اۋىلىنا سۋ تارتۋ قۇبىرى ماسەلەسى شەشىلەدى. سونىمەن قاتار ءدامدى اۋىلىنا دا سۋ تارتۋ جوسپاردا بار. ناۋىرزىم اۋدانىندا ەلدى مەكەندەرگە ورتالىقتاندىرىلعان سۋ جۇيەسىن تارتۋ سوڭعى ءۇش-ءتورت جىلدا قولعا الىندى. الداعى ۋاقىتتا تاعى 2-3 ەلدى مەكەنگە سۋ قۇبىرى تارتىلسا, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋ كورسەتكىشى 90 پايىزعا ماڭايلاپ قالادى», دەگەن.
وسى ماسەلەنى بيىل تاعى ءبىر انىقتاپ الماق بولىپ اۋداندىق تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق بولىمىنە حابارلاستىق. باس مامان سەرىكجان اۋەزوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل 3 اۋىلدى اۋىز سۋمەن قامتۋعا وبلىس بيۋدجەتىنەن 15 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ وتىر.
– بيىل رازدولنىيعا ورتالىقتاندىرىلعان اۋىز سۋ قۇبىرىن تارتۋ جۇمىسى اياقتالادى. سونىمەن قاتار ولەڭدى, ءدامدى, مەرەكە اۋىلدارىنا اۋىز سۋ تاراتۋ تورابى ورناتىلادى. بۇل اۋىلداردا تۇرعىندار سانى از بولعاندىقتان, سۋ قۇبىرىن تارتۋ ءتيىمسىز. سوندىقتان سۋ تاراتقىش توراپ ورناتامىز. بۇل شاعىن سۋ قويماسى سياقتى نارسە. وعان ارنايى سۋ تاسيتىن اۆتوكولىك ءبولىنىپ, سىرتتان اكەلىنگەن اۋىز سۋمەن ۇزبەي ەسەلەنىپ وتىرادى, – دەدى س.اۋەزوۆ.
ەندى وبلىس اكىمدىگىندەگى جيىنعا قايتا ورالساق, بيىل وبلىس اۋماعىنداعى ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن قامتۋدى كوزدەيتىن 41 جوبا ىسكە قوسىلىپ, ونىڭ 16-سى بيىل ەل يگىلىگىنە تابىس ەتىلەدى.
– ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ وبلىس دامۋىنىڭ باسىم جانە ستراتەگيالىق باعىتتارىنىڭ ءبىرى. 2020 جىلى «نۇرلى جەر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ باستالدى, ونىڭ اياسىندا 2025 جىلعا قاراي حالىقتى ساپالى اۋىز سۋمەن 100% قامتۋدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى تۇر. اعىمداعى جىلى ەكى باعدارلاما – «نۇرلى جەر» جانە «جۇمىسپەن قامتۋدىڭ جول كارتاسى» اياسىندا اۋىلدىق جانە قالالىق سۋمەن جابدىقتاۋ بويىنشا 41 جوبانى ىسكە اسىرۋعا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردەن 15,2 ملرد تەڭگە ءبولىندى, – دەدى وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ.
وبلىس باسشىلارى 2022 جىلعا دەيىن وبلىس تۇرعىندارىنىڭ 80,7%-ىن, ال اۋىلداردىڭ 82,3%-ىن ساپالى اۋىز سۋمەن قامتۋدى كوزدەپ وتىر.
قوستاناي وبلىسى
