فوتو اۆتورى: ماكسيم زولوتۋحين
بارلىق ۋچاسكەلەردە سايلاۋدا داۋىس بەرۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ كەزىندە COVID-19 كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنىڭ الدىن الۋ الگوريتمى پىسىقتالدى. الگوريتم سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ كارانتيندىك شارالاردى ساقتاۋ ەرەجەلەرىن جانە سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە (داۋىس بەرۋ پۋنكتتەرىنە) قويىلاتىن تالاپتاردى رەتتەيدى.
سايلاۋ ۋچاسكەلەرى بويىنشا نەگىزگى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تالاپتار:
1. الەۋمەتتىك قاشىقتىقتى ساقتاۋ ءۇشىن داۋىس بەرۋ بولمەسى جەتكىلىكتى مولشەردە كەڭ بولۋى ءتيىس;
2. عيماراتقا كىرە بەرىستە جانە سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ ءۇي-جايىندا كۆي-ءدىڭ الدىن الۋ بويىنشا اقپارات ورنالاستىرىلادى;
3. سايلاۋ ۋچاسكەسىنىڭ اۋماعىندا جانە داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايدا سايلاۋشىلار لەگىنىڭ باعىتىن كورسەتەتىن بەلگىلەر ورنالاستىرۋ, 1,5-2 مەتر قاشىقتىقتى بەلگىلەۋ;
4. داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايدا قولدى دەزينفەكتسيالاۋعا ارنالعان انتيسەپتيكالىق قۇرالى بار سانيتايزەرلەردى ورناتۋ;
5. قاجەتتىلىگىنە قاراي داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينالارعا سانيتارلىق وڭدەۋ جۇرگىزۋ;
6. دەزينفەكتسيالاۋ قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ, عيماراتقا ۇنەمى ىلعالدى تازالىق جۇرگىزۋ. بۇل رەتتە ەسىك تۇتقالارىن, تايانىشتاردى, داۋىس بەرۋگە ارنالعان كابينالاردى, ۇستەلدەر مەن ورىندىقتاردىڭ بەتتەرىن, كەڭسە تەحنيكاسىن, داۋىس بەرۋگە ارنالعان ستاتسيونارلىق جانە تاسىمالداناتىن جاشىكتەردى دەزينفەكتسيالاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت;
7. داۋىس بەرۋگە ارنالعان عيماراتتىڭ كىرەبەرىسىندە جانە ودان شىعاتىن جەردە پايدالانىلعان جەكە قورعانىش قۇرالدارىن جيناۋ جانە ولاردى ودان ءارى كادەگە جاراتۋ ءۇشىن كونتەينەرلەر ورناتۋ.
ەپيدەميولوگتاردىڭ ايتۋىنشا, الدىن-الۋ ماسەلەسىندەگى ماڭىزدى ماسەلە داۋىس بەرۋ الدىندا جانە كۇنى بويى بولمەنى جەلدەتۋ بولماق. ءوز كەزەگىندە, قر باس مەملەكەتتىك سانيتار دارىگەرىنىڭ №69 قاۋلىسىنا سايكەس, جاسىرىن داۋىس بەرۋ ءۇشىن الدىڭعى پەردەسى جوق كابينالاردى پايدالانۋ قاراستىرىلعان. بۇل تالاپ سايلاۋ وتكىزۋ جونىندەگى زاڭناماعا قايشى كەلمەيدى جانە 2020 جىلدىڭ تامىزىندا قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ كەزىندە دە قولدانىلدى. بۇل شارا اۋانىڭ تابيعي اينالىمىنا ىقپال ەتەدى جانە ينفەكتسيانىڭ تارالۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن قوسىمشا جەلدەتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
«سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ دەنساۋلىعى مەن ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى اسپەكتىلەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن شەكتەۋ شارالارىنا تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا جانە وزدەرى مەن جاقىندارى ءۇشىن سانيتارلىق نورمالاردى ساقتاۋعا شاقىرامىز. سونداي - اق, ساياسي پارتيالاردىڭ وكىلدەرىنە بارلىق تالاپتاردى قاتاڭ جانە بۇلجىتپاي ورىنداۋعا جانە ولاردىڭ ساقتالۋىنا جاۋاپتى تۇلعالاردى تاعايىنداۋعا شاقىرامىز», دەدى الماتى قالاسى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسەل قالىقوۆا.
اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ اقپاراتىنا سايكەس, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى داۋىس بەرۋگە ارنالعان عيماراتتان تىس جەردە ازاماتتاردىڭ داۋىس بەرۋىن ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان بەتپەردەلەرمەن, قورعانىش ەكراندارىمەن, قولعاپتارمەن, سانيتايزەرلەرمەن, قورعانىش حالاتتارىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيانىڭ تارالۋىنا جول بەرمەۋ ماقساتىندا سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ بارلىق مۇشەلەرى, سەنىم بىلدىرىلگەن ادامدار, بايقاۋشىلار پتر ادىسىمەن COVID-19-عا زەرتحانالىق تەكسەرۋدەن وتەدى. سونىمەن قاتار, ءتيىستى رۇقساتى جوق زەرتحانالاردا جۇرگىزىلگەن تەست ناتيجەلەرىن ۇسىنۋ جاعدايلارى جيىلەپ كەتتى. وسىعان بايلانىستى, الماتى قالاسىنىڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتى قالادا COVID-19 – عا پتر زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە رۇقساتى بار, جالپى قۋاتتىلىعى تاۋلىگىنە 14 350 زەرتتەۋدى قۇرايتىن 20 زەرتحانا جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكە سالادى (9 زەرتحاناداعى پتر تەستىنىڭ قۇنى 8 مىڭ تەڭگە كولەمىندە, 6 زەرتحانادا -9 مىڭ تەڭگە جانە ت.ب.). ءتىزىم https://www.gov.kz/memleket/entities/departament-kkbtu almaty/press/news/details/108206?lang=ru. رەسمي سايتىندا قول جەتىمدى.
1. «ۇلتتىق سانيتارلىق-ەپيدەميالىق ساراپتاما ورتالىعى» رمك-نىڭ الماتى قالاسى بويىنشا شجق فيليالى, مەدەۋ اۋدانى, جىبەك جولى كوشەسى,3;
2. «ۇلتتىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما جانە مونيتورينگ ورتالىعى» رمك-نىڭ شجق فيليالى, بوستاندىق اۋدانى, اۋەزوۆ كوشەسى, 84;
3. «كدل وليمپ» جشس, المالى اۋدانى,.تولە بي, كوشەسى 83;
4. «Medical Partners Korea Qazagstan» جشس, مەدەۋ اۋدانى, ءال-فارابي داڭعىلى, «نۇرلىتاۋ» بو;
5. «يننوسول» جشس, المالى اۋدانى كازىبەك بي,96;
6. الاتاۋ اۋدانىنداعى تەرەكتى ىقش. پتر بولىمشەسى, تاشكەنت تراكتى, 541;
7. «گامما-لاب» جشس, بوستاندىق اۋدانى حودجانوۆ كوشەسى, 55ا;
8. «اكۆالاب» جشس, جەتىسۋ اۋدانى,سەيفۋللين كوشەسى, 287;
9. «پريۆات كلينيك» جشس, بوستاندىق اۋدانى ميراس ىقش, 45;
10. «مولەكۋليارلى مەديتسينا ورتالىعى» جشس, المالى اۋدانى ايتيەۆ كوشەسى, 130;
11. «ەل لاب» جشس, ناۋرىزباي اۋدانى قارعالى ىقش. كەنەسارى حان كوشەسى, 61;
12. «الاتاۋ كلينيك» جشس, الاتاۋ اۋدانى تالدى ارال كوشەسى, 2;
13. «يممۋنوتەست» جشس, بوستاندىق اۋدانى عابدۋللين كوشەسى, 24;
14. «ۇلتتىق بيوتەحنولوگيا ورتالىعى» جشس, تۇركسىب اۋدانى قاپال كوشەسى, 14;
15. «ا Class Medical» جشس, بوستاندىق اۋدانى وزتۇرىك كوشەسى 7ا;
16. «ينۆيترو» جشس, مەدەۋ اۋدانى;
17. ي. جەكەنوۆا اتىنداعى قالالىق كلينيكالىق جۇقپالى اۋرۋلار اۋرۋحاناسى, بوستاندىق اۋدانى, بايزاقوۆ كوشەسى, 295;
18. م.ايقىمباەۆ اتىنداعى اتىنداعى اسا قاۋىپتى ينفەكتسيالار ۇلتتىق عىلىمي ورتالىعى, تۇركسىب اۋدانى, قاپال كوشەسى 14;
19. «نۋرلاب» جشس, جەتىسۋ اۋدانى, بەسپاقوۆ كوشەسى,60ب.
20. «كاسمەد» جشس, بوستاندىق اۋدانى, بايكاداموۆ كوشەسى, 5.
سونىمەن قاتار, قالا اۋماعىندا «Grin Lab» جشس جانە «مك سۇڭقار» جشس ەكى زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيدى, ولار ءتيىستى رۇقساتسىز حالىقتى COVID-19-عا تەستىلەۋدەن وتكىزەدى, ولاردىڭ ناتيجەلەرى زاڭسىز بولىپ سانالادى.
ءاربىر زەرتحانا ينتەگراتسيا ارقىلى اقپاراتتىق جۇيەگە تەستىلەۋدەن وتكەن بارلىق ادامدار ءۇشىن مارتەبە بەرەتىندىگىن اتاپ وتكەن ءجون, ەگەر تەست وڭ ناتيجە كورسەتسە, ول جەكە دەرەكتەر بازاسىندا تىركەلەدى. كورسەتىلگەن جۇيەدە جسن بويىنشا تەكسەرۋگە الماتى قالاسىنىڭ مەملەكەتتىك سانيتارلىق ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ ورگانى قول جەتكىزە الادى, ولار پتر-تەستىلەردىڭ ۇسىنىلعان ناتيجەلەرىنىڭ دۇرىستىعىن تەكسەرە الادى.
كۆي جانە جرۆي بەلگىلەرى بار تۇلعالاردىڭ داۋىس بەرۋ الگوريتمى
داۋىس بەرۋگە ارنالعان 507 ۋچاسكەدە بارلىعى 2 535 مەديتسينا قىزمەتكەرى جۇمىلدىرىلادى: 1 014 دارىگەر, 1 521 مەدبيكە. سونىمەن قاتار, جەدەل جاردەم بريگادالارى بەلگىلى ءبىر سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ جانىندا كەزەكشىلىك ەتەدى. سونداي-اق, قوسىمشا ەكيپاجدار, قاجەت بولعان جاعدايدا, كەلىپ تۇسكەن شاقىرۋلار بويىنشا كەلەدى.
داۋىس بەرەتىن كۇنى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كەزەكشىلىك ەتەدى, اتاپ ايتقاندا:
- كىرە بەرىستە سايلاۋشىلاردىڭ دەنە تەمپەراتۋراسىن انىقتاۋ ءۇشىن تەپلوۆيزورى بار مەدبيكەلەر تۇرادى;
- ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە قاجەت بولعان جاعدايدا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى بولادى;
- بارلىق مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جەكە قورعانىش قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى.
ەگەر داۋىس بەرۋشىنىڭ دەنە قىزۋى كوتەرىلگەن جاعدايدا, ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» زاڭنىڭ 41-بابىنىڭ 6-تارماعىنا سايكەس سايلاۋ ۋچاسكەسىندە وسىنداي جاعدايلار ءۇشىن كوزدەلگەن بولەك جابىق ءۇي-جايدا داۋىس بەرە الادى.
«جرۆي نەمەسە كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيا بەلگىلەرى دياگنوزى قويىلعان سايلاۋشىلار جەدەل جاردەم كولىگىمەن ءارى قاراي دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن ستاتسيونارلاردىڭ يزولياتورلارىنا جەتكىزىلەدى», دەدى الماتى قالاسى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جانار مادەەۆا.
بۇل رەتتە ولار وسى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە ارنايى جابدىقتالعان, جابىق ۋچاسكەلەردە وزدەرىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرا الادى. ستاتسيونارلار جانىنداعى جابىق ۋچاسكەلەردە ستاتسيونارلىق مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ, ونىڭ ىشىندە COVID-باعىتتاعى قىزمەتكەرلەرى مەن پاتسيەنتتەرى دە داۋىس بەرە الادى.
«جرۆي نەمەسە كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسيا بەلگىلەرى دياگنوزى قويىلعان سايلاۋشىلار جەدەل جاردەم كولىگىمەن ءارى قاراي دياگنوستيكالاۋ ءۇشىن ستاتسيونارلاردىڭ يزولياتورلارىنا جەتكىزىلەدى», دەدى الماتى قالاسى قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى جانار مادەەۆا.
وسىعان وراي ولار وسى مەديتسينالىق مەكەمەلەردە ارنايى جابدىقتالعان, جابىق ۋچاسكەلەردە وزدەرىنىڭ سايلاۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرا الادى. ستاتسيونارلار جانىنداعى جابىق ۋچاسكەلەردە ستاتسيونارلىق مەديتسينالىق ۇيىمداردىڭ, ونىڭ ىشىندە COVID-باعىتتاعى قىزمەتكەرلەرى مەن پاتسيەنتتەرى دە داۋىس بەرە الادى.
زەرتحانالىق تەكسەرۋدىڭ وڭ ناتيجەسى بار ادامدار جانە قولىندا پتر زەرتتەۋى جوق ادامدار سايلاۋ ۋچاسكەسىنە جىبەرىلمەيدى. زاڭ بويىنشا, ەگەر سايلاۋشىلار دەنساۋلىق جاعدايىنا, وتباسىنىڭ سىرقات مۇشەسىنە كۇتىم جاساۋ سەبەبىنە, سونداي-اق شالعايداعى جانە قاتىناۋى قيىن اۋدانداردا بولۋىنا بايلانىستى داۋىس بەرۋ ءۇشىن كەلە الماسا, ولار ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنا داۋىس بەرۋ كۇنىنە 12 ساعاتتان كەشىكتىرمەي جازباشا ءوتىنىش جاساۋعا ءتيىس.
الماتى قالاسىندا 581 سايلاۋ ۋچاسكەسى, ونىڭ ىشىندە 74 - ازاماتتار ۋاقىتشا بولاتىن جەرلەردە. بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنىڭ داۋىس بەرۋگە ارنالعان ءۇي-جايلارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنىڭ جانە جاراقتاندىرۋ جونىندەگى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ نۇسقاۋلىعىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس كەلەدى.
