حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتتەرىن دە تەلەفونمەن تىندىرامىز. ىلكىدەگىدەي ىركىلىپ كەزەكتە تۇرمايمىز. ىزدەگەن دۇنيەمىزدى لەزدە تاۋىپ بەرەتىن ارنايى پلاتفورمالار دا جەتەرلىك. ۇساق-تۇيەكتەن باستاپ كەز كەلگەن تاۋارعا تاپسىرىس بەرۋگە بولادى. مىنە, وسى قىزمەتتەردىڭ باسىم بولىگىندە ءبىزدىڭ جەكە مالىمەتتەرىمىز ەنگىزىلەدى. ياعني جسن, جەكە كۋالىك, ۇيالى تەلەفون, بانك كارتوچكاسى نومىرلەرىن, ءتىپتى كەي قىزمەتتەردى الۋدا جۇمىس ورنىمىز بەن باسقا دا ءتۇرلى مالىمەتتەرىمىزدىڭ بارلىعىن وسى ءبىر الاقانداي قۇرىلعىداعى قوسىمشالارعا قوتارىپ جاتامىز. سونىمەن بىرگە تەلەفوننىڭ ىزدەۋ جۇيەسىنە ەنگىزىلگەن الگوريتم بويىنشا تەسىلە قاراعان تىڭ مالىمەتتەر تۇرلەنىپ, قايتا-قايتا الدىڭىزدان شىعا بەرەدى. ياعني ءبىزدىڭ جەكە مالىمەتتەرىمىزدەگى سۇرانىستى اتالعان ءموبيلدى قوسىمشالاردىڭ قوجايىندارى كادەسىنە جاراتىپ, ناقتىلى اۋديتوريانىڭ تالاپ-تىلەگىنە تالداۋ جاساي الادى. بىراق بۇل مالىمەتتەر قانشالىقتى قورعالادى؟ بۇعان كوبىمىز باس قاتىرا بەرمەيتىنىمىز دە شىندىق.
تۇنەۋگۇنى ۇيالى تەلەفون ابونەنتتەرىنە 2020 جىلعى 6 جەلتوقساننان باستاپ نۇر-سۇلتان قالاسىندا قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن قولدانۋ ارقىلى «كيبەرقاۋىپسىزدىك نۇر-سۇلتان 2020» وقۋ-جاتتىعۋلارى وتەتىنى تۋرالى سمس حابارلاما كەلدى. كەيبىر شەتەلدىك ينتەرنەت-رەسۋرستارعا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن ساقتاۋ ءۇشىن قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن جۇكتەۋگە سىلتەمە جىبەرىلگەن وسى ماسەلە قوعامنىڭ ويىن تاعى دا ەكىگە جاردى. ءبىرى قولداسا, ەندى ءبىرى قۇپتامايتىنىن اڭعارتتى. سەبەبى تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى سوڭعى كۇندەرى ينتەرنەت قىزمەتىن تۇتىنۋشىلارعا Facebook, YouTube سىندى بىرقاتار بەلگىلى الەۋمەتتىك جەلىلەر جابىق بولىپ, قولايسىزدىق تۋدىردى.
ەستەرىڭىزدە بولسا, بىلتىر Qaznet Trust Network قازاقستاندىق قاۋىپسىزدىك سەرتيفيكاتىن Apple, Google, Mozilla سياقتى الەمنىڭ الپاۋىت كومپانيالارى ءوز براۋزەرلەرىندە بۇعاتتاپ تاستاعان بولاتىن. ياعني اتالعان نارىقتىڭ ءىرى ويىنشىلارى بۇل سالانى مونوپوليالاپ العانى بارشاعا بەلگىلى. مۇنداي ورتادا باسەكەلەستىككە توتەپ بەرۋ دە مۇمكىن ەمەس. بۇل تاراپتا وتاندىق زاڭناما ءبىرشاما جىل بۇرىن دايىن بولسا دا, قازاقستاندىق پلاتفورما ءالى دە قولدانىسقا ەنە قويعان جوق. ال Mozilla ىسپەتتى كومپانيالار ونلاين-قاۋىپسىزدىكتى ساقتاۋدا تەك Firefox جۇيەسىنە عانا سەنىم ارتقاندى ءجون كورەدى. البەتتە, Chrome, Safari سياقتى باسقا كومپانيالار دا سولاي. ولاردىڭ ورتاق ءۋاجى – ادامنىڭ جەكە قۇقىعى مەن مالىمەتتەرىن سەنىمدى قورعاۋ.
قازاقستان دا وسى توقتاممەن اتالعان ءىستى قولعا العان بولاتىن. مۇنى قازاقستاندىق ازىرلەۋشىلەر فيشينگ ارەكەتتەرى مەن ۆيرۋس تاراتۋدىڭ الدىن الۋ باعىتىنداعى شارالار دەپ تۇسىندىرەدى. ارينە, اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىك قازىرگى مەملەكەتتەر ءۇشىن ۇلكەن سىن. رەسمي دەرەك كوزدەرىنىڭ مالىمەتىنشە, بيىلدىڭ وزىندە 200 ميلليونعا جۋىق كيبەرشابۋىل تىركەلگەن ەكەن. ينتەرنەتتىڭ قازاقستاندىق سەگمەنتىندە بىلتىرعى وسى ۋاقىتپەن سالىستىرعاندا كيبەرشابۋىلدار 2,7 ەسەگە وسكەن. بۇل ءبىر جاعىنان پاندەميانىڭ دا زاردابى دەۋگە بولادى. جۋىردا ءبىر عانا ءموبيلدى قوسىمشانىڭ بىرەر ساتكە بۇزىلىپ, مالىمەتتەردى دۇرىس كورسەتپەۋىنىڭ ءوزى اتالعان قوسىمشانى كۇندەلىكتى قولداناتىن ازاماتتاردىڭ اراسىندا ايتارلىقتاي الاڭداۋشىلىق تۋعىزعانى ءمالىم. مەملەكەتتىك رەسۋرستارعا الەۋمەتتىك تولەمگە بايلانىستى تۇسكەن اۋىرتپالىق تا ۇمىتىلا قويماعان بولار. سوندىقتان كيبەرقاۋىپسىزدىككە كوڭىل ءبولۋدىڭ ءمان-ماڭىزى زور.
ال اتالعان شارا ادامداردىڭ جەكە مالىمەتتەرىنە قول سۇعادى دەپ ايىپتاۋشىلارعا ءىت ماماندارىنىڭ دا ايتارى بار. بۇل – قاجەت بولسا, قازىرگى سمارتفون يەلەرىنىڭ الەۋمەتتىك جەلىدەگى مالىمەتتەرى مەن كۇندەلىكتى پايدالاناتىن قىزمەتتەرىنەن-اق ولاردىڭ جەكە مالىمەتتەرىنە قول جەتكىزۋگە بولادى دەگەن پايىم. سول سەبەپتى مۇنى سان ساققا جۇگىرتۋدىڭ قاجەتى جوق. بۇل ءىستى تسيفرلى ينفراقۇرىلىمنىڭ جۇكتەمەسىن جەڭىلدەتۋ جولىنداعى كەزەكتى قادام دەپ باعالاعان ءجون دەيدى ماماندار.
نە دەسەك تە, ەلىمىز بۇل رەتتە باستاپقى تاجىريبەلىك الاڭنان ۇزاي قويماعان سياقتى. ويتكەنى ءار تاراپتىڭ اڭگىمەسى تولىعىمەن نەگىزدەلە قويعان جوق. ادامداردىڭ كوڭىلىندە ءالى دە كۇمان بار. قاۋىپسىزدىك پەن قۇپيالىلىقتى ساقتاۋعا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ءوزى كەپىلدىك بەرگەنىمەن, اقپارات قولدى بولاتىن جاعدايلار اراكىدىك بولماي قالمايدى...
