وتىرىسقا قاتىسقان ساياسي پارتيالاردىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ادىلەت, ىشكى ىستەر جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسيالارى ءۇش ماسەلەنى تالقىلادى. كۇن تارتىبىندەگى ءبىرىنشى جانە ەكىنشى ماسەلە بويىنشا بايانداما جاساعان ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى اسىلبەك سماعۇلوۆ سايلاۋعا ADAL جانە «اق جول» پارتيالارى ۇسىنعان تىزىمدەردى تىركەۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. قوس پارتيا دا 27 قاراشا كۇنى قۇجاتتارىن تاپسىرعان. ADAL ساياسي پارتياسىنىڭ تىزىمىندە 16 ادام بار. ولاردىڭ بەسەۋى – ايەل جانە 29 جاسقا تولماعاندار, بۇل – تىزىمگە ەنگەندەردىڭ جالپى سانىنىڭ 31,2 پايىزى. ال «اق جول» پارتياسى ۇسىنعان 38 ۇمىتكەردىڭ 14-ءى – ايەل جانە 29 جاسقا تولماعاندار.
وتىرىستىڭ ءۇشىنشى ماسەلەسى – سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ وكىلەتتىگى بويىنشا وسك مۇشەسى سەرىك سىدىقوۆ بايانداما جاسادى. ءوز بايانداماسىندا ول وكىلەتتىكتەردى ىسكە اسىرۋ, سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردى تىركەۋ ماسەلەلەرىن ءتۇسىندىردى. سونداي-اق سپيكەر پارتيالاردىڭ سەنىمدى تۇلعالارى, ساياسي پارتييالاردىڭ, وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارى, شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارى, وتاندىق جانە شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرىنە جەكە-جەكە توقتالدى.
كانديداتتار مەن پارتيالىق تىزىمدەرىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالار سايلاۋ ناۋقانىندا كومەكتەسەتىن, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزەتىن سەنىمدى تۇلعالارىن بەكىتۋگە قۇقىلى. ولاردىڭ مارتەبەسى اسك-دە تىركەلگەن ساتتەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى. ساياسي پارتيالار سەنىم بىلدىرگەن ادامدارىن ءوز قالاۋى بويىنشا ءتيىستى سايلاۋ وكرۋگىندەگى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىنە ءۇش ادامنان اسپايتىنداي ەتىپ قويا الادى. ول ءۇشىن ءتيىستى سايلاۋ كوميسسياسىنا حابارلاۋى كەرەك. تىركەۋ ءراسىمى وسك-ءنىڭ 2011 جىلعى 21 قاراشاداعى «سەنىم بىلدىرىلگەن ادامداردى تىركەۋ جونىندەگى نۇسقاۋلىقتى بەكىتۋ تۋرالى» №62/108 قاۋلىسىمەن ايقىندالعان. ول تۇلعا مىندەتتى تۇردە قازاقستان ازاماتى بولۋى ءتيىس. سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى نەمەسە مەملەكەتتىك ساياسي قىزمەتتەگى لاۋازىمدى تۇلعا بولا المايدى. داۋىس بەرۋ كۇنى ءتيىستى سايلاۋ وكرۋگىندەگى ءاربىر سايلاۋ ۋچاسكەسىندە ءبىر مەزگىلدە ءاربىر كانديداتتان نەمەسە ساياسي پارتيادان ءبىر سەنىمدى تۇلعا قاتىسۋعا قۇقىلى.
ساياسي پارتيادان, وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەن, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم بايقاۋشىلارى بولسا داۋىس بەرۋدىڭ وتكىزىلۋىن, داۋىستاردى ساناۋدى, سونداي-اق اۋماقتىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ, ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ شەشىمدەرى مەن ارەكەتتەرىن بايقاپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى قاداعالايدى. داۋىس بەرۋ كۇنى ءتيىستى سايلاۋ وكرۋگىندەگى ۋچاسكەدە ءبىر مەزگىلدە ءاربىر ساياسي پارتيادان, وزگە دە قوعامدىق بىرلەستىكتەن, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمنان ءبىر-ءبىر بايقاۋشىدان قاتىسا الادى. بايقاۋشىنىڭ مارتەبەسى ۋسك-دە ول تۋرالى دەرەكتەردى ەسەپكە الۋ جۋرنالىنا ەنگىزىلىپ, تىركەلگەن ساتتەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى. ۋچاسكەدەگى داۋىستاردى ساناۋ حاتتاماسىن جوعارى تۇرعان اۋداندىق نە قالالىق كوميسسياعا تاپسىرعاننان كەيىن, سونداي-اق زاڭناما بۇزىلعان جاعدايدا بايقاۋشى ءوز مارتەبەسىن جوعالتادى. بايقاۋشى رەتىندە تىركەۋ ءۇشىن بەلگىلى ءبىر زاڭدى تۇلعا قۇجات تاپسىرۋى كەرەك. بۇل قۇجات بايقاۋشىنى جىبەرگەن ۇيىمنىڭ مورىمەن راستالادى جانە بايقاۋشىنىڭ جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتى كورسەتكەن كەزدە جارامدى بولادى. بۇل رەتتە زاڭدى تۇلعا بەرەتىن قۇجاتتا جەكە تۇلعاعا بەرىلەتىن وكىلەتتىك, جەكە مالىمەتى, سونداي-اق وكىلەتتىكتەردى ورىنداۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن شەكتەۋلەردىڭ جوقتىعى تۋرالى جازبانى قامتۋى ءتيىس.
كونستيتۋتسيالىق زاڭعا سايكەس شەتەلدىكتەردىڭ, ازاماتتىعى جوق ادامداردىڭ, شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ جانە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ كانديداتتاردى, پارتيالىق ءتىزىمىن ۇسىنعان ساياسي پارتيالاردى ۇسىنۋعا جانە سايلاۋعا, سايلاۋدا بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزۋگە كەدەرگى كەلتىرەتىن جانە ىقپال ەتەتىن قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋىنا تىيىم سالىنادى. سول سەبەپتى ساياسي پارتيالاردىڭ, قوعامدىق بىرلەستىكتەردىڭ, كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى بولۋى ءتيىس.
سەرىك سىدىقوۆ سونداي-اق بايقاۋشىلاردىڭ داۋىس بەرۋ كۇنى فوتو, اۋديو جانە ۆيدەو ءتۇسىرۋ بويىنشا قۇقىقتارىنا توقتالدى. سايلاۋ تۋرالى زاڭ بايقاۋشىلارعا داۋىس بەرۋ بارىسىنا جانە ونىڭ قورىتىندىلارىنا كەدەرگى كەلتىرمەي, فوتو, اۋديو جانە بەينەجازبالار جاساۋ قۇقىعىن بەرەدى. بۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىمەن كەپىلدىك بەرىلگەن ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنا, سونداي-اق «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا بەكىتىلگەن داۋىس بەرۋ قۇپياسىن ساقتاۋ قاعيداتىنا قول سۇعا المايدى. تيىسىنشە, فوتو, اۋديو جانە بەينەجازبالار سايلاۋشىلار ءتىزىمى, تولتىرىلعان بيۋللەتەندەر سەكىلدى دەرەكتەردىڭ قۇپيالىلىعىن ساقتاۋى ءتيىس. الايدا «بايلانىس تۋرالى» زاڭنىڭ 2-بابىنىڭ 61) تارماقشاسىنا سايكەس جازبا (فوتو-,
اۋديو- جانە بەينە-) ترانسلياتسياعا (تىكەلەي ەفيرگە شىعۋعا) ۇقساس ساناتقا جاتپايدى. سول سەبەپتى ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسى مەن بايقاۋشىلار زاڭناما سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنەن ونلاين-بەينەترانسلياتسيا جۇرگىزۋگە جول بەرمەيتىنىن ەسكەرۋى قاجەت. ءبىر ەسكەرەتىنى, بايقاۋشى تۇسىرگەن فوتو, اۋديو جانە بەينەجازبالار ازاماتتىق, قىلمىستىق ىستەر جانە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى ىستەر بويىنشا دالەل رەتىندە پايدالانىلۋى مۇمكىن.
شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارىنا كەلەر بولساق, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا وسك جانىندا اككرەديتتەلگەن شەت مەملەكەتتەر مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەكە تۇلعالارى حالىقارالىق بايقاۋشىلار بولىپ ەسەپتەلەدى. حالىقارالىق بايقاۋشى مارتەبەسى اككرەديتتەلگەن كەزدەن باستاپ بەرىلەدى. حالىقارالىق بايقاۋشى سايلاۋ ناۋقانى اياقتالعاننان كەيىن, قازاقستان زاڭناماسى نەمەسە حالىقارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا تانىلعان نورمالارى بۇزىلعان جاعدايدا, سونداي-اق ءسىم ۇسىنۋى بويىنشا ءتيىستى شەت مەملەكەتتىڭ, حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ءوتىنىشى نەگىزىندە ءوز مارتەبەسىن جوعالتادى. شەتەلدىك بايقاۋشىلارعا وسك بەلگىلەگەن ۇلگىدەگى كۋالىك بەرىلەدى. حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بايقاۋشىلارى مەن شەتەلدىك باق وكىلدەرى ءوز مارتەبەسىن سايلاۋدى بايقاۋدان باسقا قىزمەتتە پايدالانا المايدى. ولار اۋدارماشىمەن بىرگە ءجۇرۋى مۇمكىن.
داۋىس بەرۋ كۇنى سايلاۋ ۋچاسكەسى اشىلعان كەزدەن باستاپ, داۋىس بەرۋ ناتيجەلەرى انىقتالعانعا دەيىن قىزمەتتىك كۋالىگى مەن رەداكتسيانىڭ تاپسىرماسىنا ساي ءار باق-تان ءبىر مەزگىلدە ءبىر وكىلدەن قاتىسا الادى. جۋرناليست تىركەۋدەن وتكەن مەملەكەتتىك ورگاندار, قوعامدىق بىرلەستىكتەر مەن ۇيىمدار وتىرىستار, كەڭەستەر جانە وزگە دە ءىس-شارالار تۋرالى الدىن الا حابارلاۋعا, ستەنوگراممالارمەن, حاتتامالارمەن جانە وزگە دە قۇجاتتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتى. باق وكىلى سايلاۋ ۋچاسكەسىندە بەلگىلەنگەن ءتارتىپ ەرەجەلەرىن ساقتاۋى كەرەك.
شەتەلدىك بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلەتتىگى ءسىم-دە اككرەديتتەلگەن ساتتەن باستالادى. 2020 جىلعى 2 جەلتوقسانداعى جاعداي بويىنشا ءسىم جانىندا تۇراقتى نەگىزدە 39 شەتەلدىك باق-تىڭ 166 وكىلى تىركەلگەن. شەتەلدىك باق وكىلدەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى حالىقارالىق بايقاۋشىلاردىڭ مارتەبەسىنە ۇقساس. ءۇشىنشى ماسەلەنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءماجىلىسىنىڭ جانە ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتتارىن سايلاۋ بويىنشا سايلاۋ پروتسەسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تۋرالى» قاۋلى قابىلدادى.
