وقۋ پروتسەسىن ەكى كەزەڭگە بولدىك. ءبىرىنشى بەلسەندى كەزەڭدە قازان ايىندا 10 قالاعا بارىپ, تاۋەلسىز بايقاۋشى بولامىن دەگەن ازاماتتاردى دايارلادىق. باتىستاعى ءتورت وبلىس, ورتالىقتان قاراعاندى مەن نۇر-سۇلتان, وڭتۇستىكتە قىزىلوردا, شىمكەنت, تاراز جانە الماتى قالالارىنىڭ تۇرعىندارىنا ءدارىس وقىدىق. بارلىعى شامامەن 150-دەن استام ادام جوباعا قاتىستى, ءار قالادان ورتا ەسەپپەن 14-15 ادامنان بولدى. ەندى وسى اپتادان باستاپ ەلىمىزدىڭ باسقا وڭىرلەرىنەن دە ءوتىنىش بەرگەن ادامداردى ونلاين وقىتا باستايمىز. وسىلايشا ەلىمىزدە سايلاۋدى باقىلايمىن دەگەن ازاماتتارعا تاۋەلسىز بايقاۋشى دەگەن كىم, قانداي بولۋى كەرەك ەكەنىن تۇسىندىرۋگە تىرىسامىز. ترەنينگ بارىسىندا «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدى نەگىزگە الامىز. قۇجاتتا «تاۋەلسىز بايقاۋشى كىم؟» دەگەن سۇراقتان باستاپ, مىندەتتەرى مەن قۇقىقتارى, زاڭ اياسىنداعى ارەكەتتەرى دە انىق كورسەتىلگەن. ءبىر كۇندىك سەمينار-ترەنينگتى وسى مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ وتكىزەمىز. ودان بولەك ءوزىمىزدىڭ نە وزگە دە بايقاۋشىلاردىڭ بىرنەشە جىلدىق تاجىريبەسىنەن مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ, الداعى جاۋاپتى قىزمەتىنە دايارلايمىز. ولاردىڭ قاتارىندا ءوزىڭدى قالاي ۇستاۋ كەرەك, سايلاۋ پروتسەسىنە قالاي كەدەرگى بولماۋ كەرەك, باستى مىندەتىڭ قانداي, ءتۇرلى جاعدايدا قانداي ارەكەت جاساۋعا بولادى دەگەن سەكىلدى ناقتى اقىل-كەڭەستەرىمىزدى ايتامىز.
جوبانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – قازاق ءتىلدى اۋديتورياعا نەگىزدەلگەنىندە. وسى سەكىلدى تاۋەلسىز بايقاۋشىلاردى دايارلايتىن وزگە ۇيىمدار كوبىنە ورىس تىلىندە وتەدى. وسىلايشا قازاق تىلىندە سويلەيتىن اۋديتوريا بۇل تاقىرىپتان شەت قالدى. سايلاۋدا تاۋەلسىز بايقاۋشى بولعىسى كەلەتىن قازاق ءتىلدى اۋديتورياعا دا ساپالى دايىندىق كەرەك بولدى. جوباعا قوسىلۋىمنىڭ باستى سەبەبى بىرنەشە جىلدىق بايقاۋشى رەتىندە تاجىريبەمنىڭ بولۋى ەدى. ءبىز ترەنينگ وتكىزگەن وڭىرلەردىڭ بارلىعىندا دەرلىك قازاق تىلىندە سويلەيتىن ادامدار سانى باسىم. ءبىز وقىتۋعا تاۋەلسىز, ەشقانداي پارتيانىڭ مۇشەلىگىندە جوق ازاماتتاردى تاڭدايمىز. ويتكەنى تاۋەلسىز بايقاۋشىلار جۇمىسىنىڭ باستى ءپرينتسيپى – بەيتاراپ بولۋ. جوبانىڭ باستى ماقساتى – سايلاۋ پروتسەسىنىڭ اشىق, ءادىل, زاڭ اياسىندا وتۋىنە كۇش سالامىز دەگەن ازاماتتاردى دايارلاۋ. ءبىر ايتا كەتەتىنى, بيىلعى سايلاۋمەن شەكتەلىپ قالماي, الداعى ۋاقىتتا دا بايقاۋشىلاردى وقىتۋ ارقىلى تاۋەلسىز بايقاۋشىلار ينستيتۋتىن دامىتۋعا ۇلەس قوسۋدى كوزدەيمىز.
عالىمجان ورازىمبەت,
Baqylau جوباسىنىڭ ترەنەرى, ۇيلەستىرۋشىسى
