ءتىپتى الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىر ماسەلە توڭىرەگىندە ويلارى ءبىر جەردەن شىقپاي قالىپ جاتقان جانداردىڭ ءوزارا داۋلاسىپ, جانجالداسىپ, بەت جىرتىسارداي ءبىر-ءبىرىن عايبات سوزدەرمەن بالاعاتتاپ جاتۋىن قالىپتى جاعدايداي قاباقسىز قابىلداي بەرەتىن بولدىق. مۇندايدا ۇلى ابايدىڭ: «وسى كۇندە, حايۋاننان دا جامانبىز. حايۋان بىلمەيدى, بىلەمىن دەپ تالاسپايدى. ءبىز تۇك بىلمەيمىز, ءبىز دە بىلەمىز دەپ ناداندىعىمىزدى بىلىمدىلىككە بەرمەي تالاسقاندا, ولەر-تىرىلەرىمىزدى بىلمەي, كۇرەتامىرىمىزدى ادىرايتىپ كەتەمىز», دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.
ادامداردىڭ سىرتىنان جالا جابۋ, داتتاۋ, وسەك-اياڭ, جاعىمسىز عايبات ءسوز ايتۋ قازاقى ورتادا قاي كەزدە دە وتە اۋىر كۇنا بولىپ سانالعان. سودان كەلىپ ۇلكەننىڭ كىشى الدىنداعى, كىشىنىڭ ۇلكەن الدىنداعى ادەپ ساقتاۋ ۇلگىلەرىنىڭ ۇمىتىلىپ, جان دۇنيەمىزدىڭ مۇنشالىق ازىپ-توزىپ كەتۋىنە نە سەبەپ دەگەن سۇراق تۋادى. ونىڭ ارينە ءتۇرلى سەبەبى بولۋى مۇمكىن. بىراق سونىڭ ىشىندە اسىرەسە ادەپتىڭ الىپپەسى سانالاتىن حالىقتىق ءتول جاۋھارلاردان الشاقتاپ كەتىپ قالعاندىعىمىزدان كوپ وپىق جەپ وتىرعان سياقتىمىز. وزگە تىلدە مۋلتفيلم, سەريال تاماشالاپ, كوبىنە ينتەرنەتتىڭ ونىمىمەن سۋسىنداپ جاتقان ۇرپاقتىڭ بويىنان بولاشاقتا نە كۇتۋگە بولادى؟! ول ءۇشىن ادەپتىلىككە ۇندەيتىن تۋىندىلاردى وقۋلىقتارعا ەنگىزۋ, قۇندىلىقتارىمىزدى زاماناۋي قۇرالدار ارقىلى ناسيحاتتاۋ ءتارىزدى ماسەلەلەردى تەزىرەك قولعا الماساق بولمايىن دەپ تۇر.
حالقىمىز تاربيەسىز داعدى دا قالىپتاسپايدى دەپ ەسەپتەگەن. مىسالى, بالانى العاشقى كۇننەن باستاپ-اق ىزگىلىكتى ىستەرگە باعىتتاپ, تاربيەلەسە, سول ىستەر بىرتىندەپ داعدىعا اينالا باستايتىنىن باعامداعان. سول سياقتى تاربيەمەن قول جەتكەن قايىرىمدى ءىس-ارەكەتتەردى, مىنەز-ق ۇلىقتى داعدى ارقىلى تۇراقتى قالىپقا اينالدىرىپ وتىرمايىنشا, ادام جانى ىزگىلىكتى بولا المايتىنى بەلگىلى. بويىمىزداعى مىنەز-ق ۇلىق پەن ءىس-ارەكەتىمىزدىڭ كەيدە قازاقى ادەپپەن قابىسپاي قالىپ جاتۋى – حالقىمىزدىڭ سونداي قۇنارلى شۇيگىن تامىرىنان قول ءۇزىپ قالعاندىعىمىزدىڭ سالدارى دەمەسكە لاج جوق. عالىمدار مىسالى, جاپونيادا «ونەگەلىك تۋرالى كەڭەس» جۇمىس ىستەيتىنىن تىلگە تيەك ەتەدى. بۇل ۇيىم تەلەارنالاردىڭ جۇمىسىن باقىلاۋمەن اينالىساتىن كورىنەدى. تەلەارنا بالالار كورەتىن ۋاقىتتا ولاردىڭ تاربيەسىنە كەرى اسەرىن تيگىزەتىن فيلم نەمەسە ءبىر ارنايى حابار تاراتاتىن بولسا, بۇل ارناعا كوپ مولشەردە ايىپپۇل سالىنادى دەيدى. ءتىپتى ولار ۇيالى تەلەفونعا دەيىن سونداي قىراعى باقىلاۋ ورناتا باستاپتى. موبيلدىك سايتتاردى مۇقيات زەرتتەۋ بارىسىندا زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتايتىن, پورنوگرافيالىق مازمۇنى بار ەرەكشە رەسۋرستار توبى ايقىندالعان. وسى كەمشىلىكتى بولدىرماس ءۇشىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردى قورعاۋ ماقساتىندا جاپونيانىڭ بايلانىس مينيسترلىگى, الگىندەي قاجەتسىز اقپاراتتاردىڭ ءتۇسۋىن تەجەپ, تەلەفوندى قۇرىقتاۋ جۇيەسىن جاساۋدى قولعا العان. ال بىزدە بولاشاقتى ويلاپ جاتقان ەشكىم جوق ءتارىزدى. ينتەرنەت ەمگەن سانانىڭ قانداي قوقىسقا تولىپ جاتقانى ءبىر قۇدايعا عانا ايان. وسى باعىتتا تاربيەلەنگەن وي-سانانىڭ «جەمىسى» كەيدە الەۋمەتتىك جەلىدەن كورىنىس تاۋىپ قالىپ جاتاتىنى تاعى راس.
«بىردە بولتىرىكتەن قاسىنداعى جاس ونەرپازدار سۇراپتى دەيدى: – «اق اتا, ءتانىڭ مەن جانىڭ بىردەي ساۋ بولسىن دەگەن ءسوزىڭىزدىڭ ءمانىسى نە؟» دەپ.
سوندا بولتىرىك ايتقان ەكەن: – ءتانى ساۋدىڭ ءبارىنىڭ جانى ساۋ بولا بەرمەيدى. ءتان مەن جاننىڭ ساۋلىعى بىردەي بولۋى – كىسى بويىندا سيرەك كەزدەسەتىن بايلىق. كىسىنىڭ جانىن ازدىراتىن دەرتتىڭ ءتۇرى كوپ: كۇنشىلدىك دەگەن بار, سودان ساقتان, كەكشىلدىك دەگەن بار, سودان ساقتان, استامشىلدىق دەگەن بار, ودان الىس ءجۇر, ساراڭدىق دەگەن بار, ودان قالىس ءجۇر, قاراۋلىق دەگەن بار, ودان تازا بول, بالەقورلىق دەگەن بار, ودان ادا بول, ىنساپسىزدىق دەگەن بار, ودان ادا بول. جانىڭ وسى جەتى جاماننان امان بولسىن», دەگەن ەكەن.
اڭگىمەنى تۇيىندەي كەلە ايتپاعىمىز, ادام ادەبىمەن ادەمى كورىنەدى. ادەپتىلىك, سىپايىلىق, ىزەتتىلىك دەگەن سوزدەردىڭ ءتۇپ-تامىرى – ورتاق. قازاق دەگەن قاسيەتتى اتاۋعا يە ۇلتتىڭ تەك وزىنە عانا ءتان بولمىسى, دۇنيەتانىمى بارىن ەسكەرسەك, قازىر رۋحاني قۇندىلىقتارعا ورالاتىن كەز, بىلايشا ايتقاندا, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق مادەنيەتى مەن ادەت-ادەبىن قايتا قالپىنا كەلتىرىپ, العا وزدىراتىن ۋاقىت.
