ۇلەسكەرلىك قۇرىلىسقا قاتىسۋعا بولادى
وسىدان تۋرا ەكى جىل بۇرىن قازاقستاننىڭ تۇرعىن ءۇي نارىعىندا «باسپانا حيت» اتتى جاڭا باعدارلاما پايدا بولدى. ول ەكىنشى دەڭگەيلى سەگىز بانك ارقىلى قايتالاما نارىقتان پاتەر الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2020 جىلعى 26 قازانداعى دەرەك بويىنشا, «باسپانا حيت» اياسىندا بارلىعى 306,8 ملرد تەڭگەگە 35 769 زايم راسىمدەلگەن. دەمەك, باعدارلاما مىڭداعان ادامنىڭ باسپانالى بولۋىنا جول اشتى.
ەكى جىل ىشىندە باعدارلاماعا قاتىستى ازاماتتار مەن بانكتەر, قۇرىلىسشىلار مەن قوعامدىق بىرلەستىكتەر تاراپىنان ءتۇرلى سىن-ەسكەرتپەلەر, ۇسىنىس-پىكىرلەر ايتىلدى. سولاردى نەگىزگە الا وتىرىپ, ۇلتتىق بانك ءتيىستى تۇزەتۋلەردى ەنگىزدى. ونداعى ماقسات – باسپاناعا دەگەن قولجەتىمدىلىكتى, باستاپقى تۇرعىن ۇيگە دەگەن سۇرانىستى ارتتىرۋ.
سونىمەن جاڭارتىلعان باعدارلاماعا سايكەس, نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت جانە قاراعاندى قالالارىنان ساتىپ الىناتىن ءۇيدىڭ شەكتى قۇنى ۇلعايتىلدى. ماسەلەن, بۇعان دەيىن «باسپانا حيت» ارقىلى نۇر-سۇلتان جانە الماتى قالالارىنان ساتىپ الىناتىن ءۇيدىڭ قۇنى 25 ملن تەڭگەدەن اسپاۋى كەرەك-ءتىن. ەندى 35 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ۇيلەردىڭ يەسى اتانۋعا مۇمكىندىك بار. سول سەكىلدى شىمكەنتتەن ءۇي الۋدىڭ شەكتى قۇنى 25 ملن تەڭگەگە دەيىن, ال قاراعاندىدا 20 ملن تەڭگەگە دەيىن ءوستى.
ۇلەسكەرلىك قۇرىلىس شەڭبەرىندە باسپانا ساتىپ الۋ «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنا ۇلەستىك قاتىسۋ تۋرالى» زاڭعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. باعدارلامادا ءليميتتى ارتتىرۋ تەتىگى قازىردىڭ وزىندە قاراستىرىلعان. جاڭا باعىتتى ىسكە قوسۋ ءۇشىن باعدارلاما وپەراتورى سەرىكتەس بانكتەرمەن بىرلەسىپ دايىندىق جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. ونىڭ باستالعانى تۋرالى اقپارات قوسىمشا حابارلانباق.
بجزق دا – ءبىر مۇمكىندىك
الداعى ۋاقىتتا 700 مىڭنان استام قازاقستاندىقتىڭ بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى جيناعىن ءبىلىم الۋعا, ەمدەلۋگە جانە تۇرعىن ءۇي جاعدايىن رەتتەۋگە پايدالانا الاتىنى بەلگىلى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, كوپشىلىك سالىمىن ءبىلىم مەن دەنساۋلىققا جۇمسامايدى. دەمەك, ولار مەملەكەت ۇسىنعان مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ, باسپانا ماسەلەسىن رەتتەۋگە تىرىسادى. الايدا بۇل وزگەرىس تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى باعانىڭ وسۋىنە جول اشۋى ىقتيمال.
بۇعان دەيىن جازعانىمىزداي, 700 مىڭنان استام قازاقستاندىقتىڭ شەكتى سومادان اسقان قارجىسى 1 ترلن 400 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ونىڭ نەگىزگى بولىگى تۇرعىن ءۇي الۋعا باعىتتالسا, بۇل نارىققا اجەپتاۋىر سەرپىلىس اكەلمەك.
«مۇنداي مۇمكىندىككە يە ادامدار – وسى كۇنگە دەيىن تۇراقتى جۇمىس ىستەگەن, زەينەتاقى سالىمىن ۇزدىكسىز اۋدارعان ورتا تاپتاعى جاندار. قيسىنعا سالساق, مۇنداي ادامداردىڭ باسىندا باسپاناسى بار. ياعني مۇقتاج ەمەس. دەمەك, ولار وزدەرىنە بەرىلگەن مۇمكىندىكتى پايدالانىپ كومفورت-كلاستان, بيزنەس-كلاستان جايلى پاتەر الۋعا تىرىسادى. وسى جاعدايدى ەسكەرسەك, نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنداعى كومفورت-كلاستاعى, بيزنەس-كلاستاعى ۇيلەردىڭ باعاسى قىمباتتايدى», دەگەن ەدى بۇل جايىندا ەكونوميست راحىم وشاقباەۆ.
وسى ورايدا, قازاقستاندىقتار بجزق-داعى شەكتى سومادان اسقان قارجىنى باستاپقى جانە قايتالاما نارىقتان باسپانا الۋعا, جەر ۋچاسكەلەرىن ساتىپ الۋعا, قۇرىلىس جۇرگىزۋگە جانە ءۇيدى جوندەۋگە جۇمساۋعا قۇقىلى. سونداي-اق قولدانىستاعى يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا نەمەسە ولاردى وتەۋگە پايدالانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
– بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنداعى سومانى پايدالانۋ تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى سۇرانىستى ارتتىرادى دەگەنگە كەلىسپەيمىن. بىرىنشىدەن, قازىر ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر قارىز الۋشىعا قويىلاتىن تالاپتاردى قاتاڭداتتى. يپوتەكالىق زايم الۋ ءۇشىن باستاپقى جارنانى عانا تولەۋ جەتكىلىكسىز. ادەتتەگىدەي نەسيە تاريحى تەكسەرىلەدى. ال قازاقستانداعى ءاربىر ءۇشىنشى تۇرعىننىڭ نەسيە تاريحى بۇزىلعان. ەكىنشىدەن, پاندەميا بيزنەسكە دە, جەكە تۇلعالارعا دا اۋىر سوققى بولىپ ءتيدى. ولاردىڭ «قاۋىپسىزدىك جاستىعى» رەتىندە ساقتاپ كەلگەن قارجىسىنىڭ ءتۇبى كورىندى. دەمەك, تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى سۇرانىس اناۋ ايتقانداي جوعارى بولمايدى, – دەيدى جىلجىمايتىن م ۇلىك اگەنتتىگىنىڭ ديرەكتورى ايقىن تاجىمبەتوۆا.
يپوتەكالىق قارىز الۋشىلار قولداۋعا يە
ايتپاقشى, جۋىردا يپوتەكالىق تۇرعىن ءۇي قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلگەن بولاتىن. بۇل باعدارلاما 2015 جىلى ىسكە قوسىلعان ەدى. ماقسات – يپوتەكالىق قارىز الۋشىلاردى قولداۋ. دالىرەك ايتقاندا, باعدارلاما قارىز الۋشىنىڭ جالعىز تۇرعىن ءۇيىن ساقتاۋعا, بورىشتىق جۇكتەمەنى تومەندەتۋگە جانە ۆاليۋتالىق تاۋەكەلدى بولدىرماۋعا باعىتتالعان.
باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بولىگى اياسىندا, ياعني 2004-2009 جىلدار ارالىعىندا بەرىلگەن جانە جالعىز تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلگەن 50 ملن تەڭگەدەن اسپايتىن يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ كوزدەلگەن. وسى ورايدا ۇلتتىق بانك باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بولىگىن ىسكە اسىرۋعا 130 ملرد تەڭگە ءبولدى.
2020 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندەگى جاعداي بويىنشا باعدارلاما شەڭبەرىندە 28,3 مىڭ قارىز الۋشىعا 176,7 ملرد تەڭگە كولەمىندە كومەك كورسەتىلگەن. ولاردىڭ 123,3 ملرد تەڭگە كولەمىندەگى سىياقى, ايىپپۇل ء(وسىمپۇل), كوميسسيالار بويىنشا جيناقتالعان بەرەشەگى كەشىرىلدى.
باعدارلامانىڭ ەكىنشى بولىگى ۆاليۋتامەن يپوتەكالىق قارىز العان ادامداردىڭ بورىشتىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋگە جانە ۆاليۋتالىق باعامداردىڭ قۇبىلمالىلىعىنا دەگەن تاۋەلدىلىكتى بولدىرماۋعا باعىتتالعان. وسىلايشا, 2018 جىلعى ناۋرىزدا جەكە تۇلعالاردىڭ 2016 جىلعى 1 قاڭتارعا دەيىن بەرىلگەن ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزدارىن ۇلتتىق بانكتىڭ 2015 جىلعى 18 تامىزداعى باعامى (1 اقش دوللارى – 188,35 تەڭگە) بويىنشا تەڭگەمەن قايتا قارجىلاندىرۋ باستالدى.
باعامداعى ايىرمانى وتەۋ ءۇشىن بانكتەرگە 111,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى. 2020 جىلعى 1 قىر-
كۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا بانكتەر ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋعا 9,2 مىڭ ءوتىنىمدى (83 ملرد تەڭگە) ماقۇلدادى. ونىڭ ىشىندە 70,1 ملرد تەڭگەگە 7,9 مىڭ قارىز قايتا قارجىلاندىرىلدى. ۆاليۋتالىق يپوتەكالىق قارىزداردى قايتا قارجىلاندىرۋ مەرزىمى 2020 جىلدىڭ 31 جەلتوقسانىندا اياقتالادى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, 2019 جىلعى جەلتوقساندا باعدارلامانىڭ ءۇشىنشى بولىگى ىسكە قوسىلدى. ول بانكتىڭ بالانسىندا تۇرعان قارىز الۋشىنىڭ جالعىز باسپاناسىن مەنشىگىنە قايتارۋ ماقساتىندا قارجى ينستيتۋتتارىنا قارىز الۋشىنى جىلدىق 3 پايىزدىق سىياقى مولشەرلەمەسى بويىنشا قارجىلاندىرۋدى نەمەسە وعان تۇرعىن ءۇيدى كەيىننەن ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىمەن جالعا بەرۋدى جانە باسقا دا جەڭىلدىكتەردى قاراستىردى. الايدا باعدارلامانى ىسكە اسىرۋ كەزىندە مۇقتاج ازاماتتار مەملەكەتتىڭ قولداۋىن الا الماعان. سوندىقتان وتكەن ايدا باس بانك پەن قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى باعدارلامانىڭ تالاپتارىن جاقسارتاتىن جانە جاڭا مۇمكىندىكتەردى ۇسىناتىن تۇزەتۋلەردى بەكىتتى.
ياعني ەڭبەككە جارامسىزدىققا اكەپ سوعاتىن جانە يپوتەكالىق كرەديتتى وتەيتىن كىرىستەردەن ايىراتىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار اۋرۋلاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىمەن اۋىراتىن ازاماتتاردىڭ قارىزدارىن قايتا قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلدى. وعان اۋرۋدىڭ 5 ءتۇرى ەنگەن. سونداي-اق «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرالى» زاڭنىڭ 68-بابىندا ايقىندالعان ءحاوت-قا جاتاتىن (حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبى) قارىز الۋشىلاردى مەملەكەتتىك باج سالىعىن تولەۋدەن بوساتا وتىرىپ, نوتاريۋستىڭ اتقارۋشىلىق جازباسى ارقىلى بانكتىڭ پايداسىنا بەرەشەگى ءوندىرىپ الىنعان قارىزداردى باعدارلاما بويىنشا قايتا قارجىلاندىرۋعا جول اشىلدى. بۇدان بولەك, قارىز الۋشىلارعا «استانا بانكى» اق جانە «بتا بانك» اق بالانسىنا وتكەن جالعىز باسپاناسىن, سونداي-اق بانكتەر كۇماندى اكتيۆتەردى باسقارۋ ۇيىمدارىنا بەرگەن باسپانانى مەنشىگىنە قايتارۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان.
جاڭا تۇزەتۋلەر باعدارلاما اياسىندا قوسىمشا شامامەن 5 مىڭ قارىز الۋشىنى قامتۋعا جول اشپاق.
