ول ءۇشىن اۆتوردىڭ ىشكى الەمى عانا ەمەس, سىرتقى جاعدايى دا ماڭىزدى بولدى. مىسالى, ونىڭ تەگى قانداي, دىنگە, ساياساتقا كوزقاراسى قانداي, مىنەز-قۇلقىندا ەلەۋلى كەمشىلىكتەر بار ما, سونداي-اق نەندەي ەرەكشە ادەتتەرى بار, نەنى ۇناتادى, نەنى ۇناتپايدى, قارجى ماسەلەسى شەشىلگەن بە, وسى تەكتەس ساۋالداردى قويا وتىرىپ, سەنت-بەۆ كەز كەلگەن شىعارمانى ادەمىلەپ تالداۋعا بولاتىنىن العا تارتادى. ارينە بۇل ادەبي شىعارمانى زەرتتەۋدىڭ ءبىر عانا ءادىسى. ونىڭ ءوزى ەكى عاسىر بۇرىن پايدا بولعان كونە ءادىس. سويتسە دە اياگۇل مانتايدىڭ شىعارمالارىن وقىعان سايىن وسى سەنت-بەۆ پەن ونىڭ «ادەبي پورترەتتەرى» ەسكە تۇسە بەرەدى. ونىڭ سەبەبى اياگۇلدىڭ شىعارمانى كوبىندە ءبىرىنشى جاقپەن جازاتىنىمەن ءارى ءاربىر شىعارماسىندا وقىرمانىمەن سىرلاسىپ وتىرعانداي باياندايتىنىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن. كەي شىعارمالارىنداعى باس كەيىپكەر «مەن», باس كەيىپكەردىڭ ماڭايىنداعى جاناما كەيىپكەر «مەن» بيوگرافيالىق ءادىس تۋرالى ايتپاي كەتۋىمىزگە ىرىق بەرمەيدى. ادەبي ءبىلىمدى ماسكەۋدەن العان جاس جازۋشى اياگۇل مانتايدىڭ ەرتەرەكتە جاريالانعان «بالالىقتىڭ كوكتەمى», كەيىنگى شىققان «جۇرەككە ورالۋ» كىتاپتارىن وقىپ شىققان سوڭ, ومىرباياندىق ءادىس پەن قازىرگى ادەبي گەرمەنەۆتيكانى ارقاۋ ەتىپ, اياگۇلگە دە ءبىر جازبا ارناعىمىز كەلدى.
جازۋشىنىڭ بالالىق شاعى توقسانىنشى جىلداردىڭ توقىراۋ كەزەڭىنە تاپ كەلگەنى بەلگىلى. اياگۇل شىعارماشىلىعىنان ءدال وسى كەزەڭنىڭ تىرشىلىگى سىرت قالمايدى. ونىڭ كەيىپكەرلەرى اۋىلداعى جۇپىنى تىرشىلىككە بالانىڭ شىنايى, اڭعال, بەيكۇنا كوزىمەن قاراپ, البىرتتىقپەن رومانتيكا ىزدەيدى. «بورتە» اڭگىمەسىندەگى بالالاردىڭ بارلىعى دا ءوز جاستارىنا ساي قىلىق كورسەتەدى, ءسوز سويلەيدى. اجەلەرىنىڭ «اپتەرتەتىن» كوتەرۋ ءۇشىن جاساعان ۇرلىقتارى دا جاراسىمدى. سونداي-اق «قابىر گۇلىندەگى» جالبىز وزەنىنە سۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن تالاسىپ, جاق-جاق بوپ ايتىساتىن بالالاردىڭ, «قۇستار قايتقانداعى» اڭگىمەسىندەگى ەرەگەسكىش, قىرسىق باس كەيىپكەردىڭ, توبەلەسكىش ساكەن مەن اڭقاۋ, مەيىرىمدى اققىزدىڭ ارەكەتتەرى بالالىق شاقتىڭ ءتاتتى ەستەلىكتەرى سياقتى اسەر بەرەدى. ەكىنشى جاعىنان, وسى ايتىلعان اڭگىمەلەردىڭ ءبارىنىڭ ونە بويى مۇڭمەن ورىلگەنى بايقالادى. اۆتور ءتاتتى ەستەلىكتەر مەن بالالىق قىلىقتاردى جازعانىمەن, ساناسىنىڭ ارعى تۇكپىرىندە سول وقيعالاردىڭ وتكەنىنە, سوعان ءوزىنىڭ كۋا بولعانىنا قىسىلاتىن, وكىنەتىن نيەت بايقاتادى, كەيىپكەرلەردى شىنايى ايايدى. ياعني, قازىرگى ادەبي گەرمەنەۆتيكا ادىسىمەن, «بورتە» اڭگىمەسىنىڭ العاشقى ازات جولىنان-اق اۆتوردىڭ نەگىزگى ۇستانىمدارىن, كوزقاراستارىن, ءتىپتى سەزىمدەرىن دە ينتەرپرەتاتسيالاۋعا بولادى. ەكى اعاسىنىڭ, ءىنىسىنىڭ قايتىس بولۋى بالا كەيىپكەردى اۋىر مۇڭعا سالعانى سونشالىق, ول مۇڭدى, جالعىزدىقتى ەندىگى جەردە ەشتەڭە دە جەڭە المايتىنىن ءتۇيسىنىپ قويادى... اۆتوردىڭ ادام بولمىسىنداعى بالالىق البىرت سەزىمدەر مەن اڭعال قىلىقتاردى جوعالتپاۋ كەرەكتىگى تۋرالى, سونداي-اق بارلىق وقيعالاردىڭ سەبەبى مەن سالدارى, بارلىق كەيىپكەردىڭ ومىردە ءوز ورنىنىڭ بولاتىنى تۋرالى يدەيالارىن جوعارىدا ايتقانىمىزداي, العاشقى ازات جولدان-اق بايقادىق.
اياگۇلدىڭ ەرەكشە كەيىپكەرىنىڭ ءبىرى – تومپاق. اكەسى ماسكۇنەم, اناسى قاۋقارسىز, تۇرمىستارى جۇتاڭ, وعان قوسا سەمىزدىگىن ءمىن كورىپ, مازاققا اينالدىرىپ جۇرگەن اۋىل بالالارىنا وكپەسى قارا قازانداي ايجۇلدىزدىڭ بار امالى – وقشاۋلانۋ, جالعىز ءوزى مۇڭ كەشۋ. ول ءوزى قۇرالپى بالالارمەن اڭگىمەلەسكىسى, وي بولىسكىسى كەلەدى. بىراق بالالار مىسقىلداپ, كەلەمەجدەپ ونى توپقا قوسپايدى. سونىمەن تومپاق ەرتە ەسەيىپ كەتەدى. ەرتە ەسەيگەنىنىڭ بەلگىسى – توعىزىنشى سىنىپتان كەيىن وقىماي قويادى. ەرنىن قىزىل دالاپپەن بوياپ, شاشىن بۇيرالاپ, دەنەسىنە جابىسقان كويلەك, اياعىنا بيىك وكشە تۋفلي كيىپ وزىنە نازار اۋدارتقىسى كەلەدى. ءبارىبىر ول مازاققا ۇشىرايدى. ەشكىم وعان بويجەتكەن رەتىندە قارامايدى. سەبەپ – سەمىزدىگى. جازۋشى وسى قىزدىڭ جان دۇنيەسىندەگى ارپالىستى ارەكەتتەرى ارقىلى جاقسى بەرگەن. القاش اكەسىنىڭ ولىمىنە ەرەكشە قايعىرعانى, ەرتە ەسەيگەنى, ون جەتى جاسىندا نەكەسىز بالا تاپقانى ءبارى سەنىمدى سۋرەتتەلگەن. جازۋشى «تومپاق» اڭگىمەسى ارقىلى نە ايتقىسى كەلەدى؟ قوعامدا ەرەكشە بولۋعا بولمايدى! مەيلى جان دۇنيەنىڭ, بولمىستىڭ ەرەكشەلىگى, مەيلى سىرتقى قالىپتىڭ ەرەكشەلىگى بولسىن, ول ءبارىبىر «بىردەي ويلايتىن» ادامدار تاراپىنان مازاققا ۇشىرايدى, قورلىق كورەدى. ولار بالا-شاعا, ۇلكەن ادامدار بولىپ بولىنبەيدى. ءتىپتى بالالاردان دا شەكتەن شىققان جاۋىزدىقتى كۇتۋگە بولادى. ولار ونى سانالى تۇردە جاساماعانىمەن, بولمىستا بار جاۋىزدىق ءبارىبىر سىرتقا شىعادى. اسىرەسە ويىن بالالارى بەيسانالى تۇردە جاۋىزدىقتارىن ەركەلىكپەن, اڭقاۋلىقپەن, اقىماقتىقپەن وزدەرىنە ۇقسامايتىن «بوتەن» ادامعا كورسەتەدى. ايجۇلدىز ەسىمدى تومپاق قىزدىڭ جايى سول. سەبەبى ول «بوتەن».
«بالالىقتىڭ كوكتەمىمەن» تانىلعان جازۋشى قىزدىڭ «جۇرەككە ورالۋى» جۇرەگىمىزدى جىلىتتى. كەيىپكەرلەرى ارقىلى «ومىردە ءبارى سالىستىرمالى, ۋاقىتشا» دەپ قۇلاعىمىزعا سىبىرلاپ تۇرعانداي كۇي كەشتىك. ەڭ باستىسى, ادامنىڭ يمانسىزدىقتان قايعى-قاسىرەت ارقالاپ, كوپ زارداپ شەگەتىنىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى.
