ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات, «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى جۇماتاي اليەۆ پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا تومەندەگى ماسەلە كوتەرىلەدى:
«وسى ساۋال ءبىزدىڭ ۇلتارالىق كەلىسىم سالاسىنداعى كوپجىلدىق تاجىريبەمىز نەگىزىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم, عىلىم, كاسىپتىك-تەحنيكالىق جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلارىن دايارلاۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ سالاسىندا ورىن الىپ وتىرعان ۇردىستەرگە بايلانىستى تۋىنداپ وتىر.
ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات, «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ جەتەكشىسى جۇماتاي اليەۆ پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولدادى. وندا تومەندەگى ماسەلە كوتەرىلەدى:
«وسى ساۋال ءبىزدىڭ ۇلتارالىق كەلىسىم سالاسىنداعى كوپجىلدىق تاجىريبەمىز نەگىزىندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, ەلىمىزدىڭ ءبىلىم, عىلىم, كاسىپتىك-تەحنيكالىق جانە عىلىمي-پەداگوگيكالىق كادرلارىن دايارلاۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ سالاسىندا ورىن الىپ وتىرعان ۇردىستەرگە بايلانىستى تۋىنداپ وتىر.
بىلتىرعى جىلى رەسپۋبليكا بويىنشا كوللەدجدەر تۇلەكتەرىنىڭ ورتاشا ەسەپپەن 65 پايىزىنا جۋىعى جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە ارنالعان كەشەندى تەستىلەۋدەن وتپەدى. ولارعا ءارتۇرلى نەگىزدەمەلەرمەن, مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ رەيتينگتەردىڭ تومەندەۋىنە جول بەرمەۋ سەبەبىنەن (بۇل ۇنەمى تونگەن قاۋىپ ءۇشىن ولارعا اكىمشىلىك جازا قولدانىلاتىندىقتان) بىرىڭعاي ۇلتتىق تەستىلەۋدى تاپسىرۋعا جىبەرىلمەگەن رەسپۋبليكا مەكتەپتەرىنىڭ 30% تۇلەكتەرىن قوسايىق.
اتاپ وتكەن جاسى 17-18-دەگى جاستار رەسپۋبليكادان تىس كورشى مەملەكەتتەرگە وقۋعا كەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى, ولاردىڭ كەيبىرەۋى وتانىنا قايتا ورالمايدى, ال قالعان ءبىر بولىگى جۇمىسسىزداردىڭ قاتارىنا قوسىلادى. سوندا بۇل دەموگرافيالىق جانە ۇلتتىق پروبلەما ەمەس پە؟ ءبىزدىڭ ءجاسوسپىرىم ۇل-قىزدارىمىز, وسكەلەڭ ۇرپاعىمىز ءۇشىن مورالدىق جانە ادامگەرشىلىك جاۋاپكەرشىلىگىمىز قايدا؟ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى تۇلەكتەرىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋمەن كىم اينالىسادى؟ جۇمىسپەن قامتىلماعان جاستار, اسىرەسە, ءبىزدىڭ كوپۇلتتى ەلىمىزدە قاۋىپتى بولىپ تابىلاتىن ءارتۇرلى سەكتالار مەن ءدىني-ەكسترەميستىك قۇرىلىمداردىڭ قاتارىنا قوسىلمايتىنىنا كىم كەپىلدىك بەرەدى؟ ءبىز ەشقاشان مۇنى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. جاس ۇرپاقتىڭ بولاشاعىن جاساندى تۇردە الىپ قويماۋىمىز كەرەك. مينيسترلىكتەردىڭ, اكىمدىكتەردىڭ, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ جۇمىسىن وڭتايلاندىرۋ, كورپوراتيۆتىك سەكتوردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى, ساياسي پارتيالاردى مەكتەپ, كوللەدج جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ تۇلەكتەرىنە ءبىلىم بەرۋ, قايتا دايارلاۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن ورتاق جاۋاپكەرشىلىككە شاقىرۋدى ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىز. كەڭەس وكىمەتىنەن كەيىنگى ەلدەردە «اقىل-ويدىڭ جىلىستاۋى» قالاي باستالعانىن كوبىمىز بىلەمىز. عىلىم كانديداتتارى مەن دوكتورلارى بازارلاردا تۇرىپ, عىلىمي اتاقتار مەن دارەجەلەر تالاپ ەتىلمەگەن كەز بولدى. ءدال وسى كەزەڭدە شەتەلدىك جارىلقاۋشىلار پايدا بولدى, ولار ەڭ تالانتتى عالىمدار مەن مامانداردى ۇمتىلا ىرىكتەپ, شەتەلگە جىبەردى. ماسەلەن, رەسەيلىك تالداۋشىلاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, ءبىر عانا سوروس مىرزا رەسەيدەن امەريكاعا 3 مىڭنان استام جاس عالىمداردى «ەكسپورتتاعان», قازىرگى كەزدە ولار كوپتەگەن يننوۆاتسيالىق ورتالىقتار مەن كومپانيالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە سيليكون القابىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ تابىلادى.
قانشاما ءبىزدىڭ وتانداسىمىز شەتەلدىك ورتالىقتار مەن زەرتحانالاردا جۇمىس ىستەپ ءجۇر. مىسالى, بىلەسىزدەر, ءبىزدىڭ وتانداسىمىز, فيزيك-يادرولىق قارۋ شىعارۋشى رۇستەم وسپانوۆ, وكىنىشكە قاراي, رەسەيلىك عىلىمي مەكتەپتىڭ مۇددەسىن ءبىلدىرىپ, ۇلكەن اندروندىق كوللايدەر جوباسىمەن جۇمىس ىستەۋدە. وسىنداي جىگىتتەرگە ەلىمىزدە, اسىرەسە, بۇل ءۇشىن وتە جاقسى جاعداي جاسالىپ جاتقان «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» عىلىمي-يننوۆاتسيالىق كلاستەر نەگىزىندە نەگە جاعداي تۋعىزباسقا؟
سونداي-اق, مىناداي ايتارلىقتاي ماڭىزدى پروبلەماعا نازار اۋدارۋدى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. نەگە قازاقستاننىڭ گرانتتىق قارجىلاندىرۋ باعدارلامالارى مىندەتتى تۇردە «سىرتقى ساراپتامانى» شەتەلدىك ورتالىقتاردان الىپ, سودان كەيىن عانا ىسكە اسىرىلۋى ءتيىس؟ ءبىز ءوز تەحنولوگيالارىمىزدى, عىلىمي جاڭالىقتارىمىزدى, يدەيالارىمىزدى ءوز قولىمىزبەن بوگدە قولعا بەرىپ جاتقان جوقپىز با؟ ءبىزدىڭ ويىمىزشا, بۇل جەردە سارالانعان, جان-جاقتى جانە بايىپتى كوزقاراس قاجەت.
ۇكىمەت PhD دايارلاۋ قاعيداتتارىن قايتا قاراۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. ماسەلەن, گۋمانيتارلىق عىلىمداردى الايىق. دوكتورانتتارعا شەتەلدىك جۋرنالداردا (سكوپۋس, تومسون رەيتەرس) جاريالانۋدى ديرەكتيۆتى تارتىپتە مىندەتتەۋ كەرەك پە؟ بىرىنشىدەن, بۇل ەداۋىر اقشانى, ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. جانە دە, ەڭ باستىسى, نەگە تاريحىمىزدىڭ, مادەنيەتىمىزدىڭ جانە ت.ب وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ ءۇشىن بىزگە ءوزىمىزدىڭ اقپاراتتىق بازالارىمىزدى, باسەكەلى الاڭدارىمىزدى قۇرماسقا؟ قازاق ۇلتىن تانۋدى, ابايتانۋدى, اۋەزوۆتانۋدى جانە كوپۇلتتى قازاقستان حالقىنىڭ باسقا دا بايىرعى قۇندىلىقتارىن قازاقستاندىقتاردان ارتىق كىم بىلەدى؟
ماگيسترانتتاردىڭ, PhD-دوكتورلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازىرگى كەزدە نە ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى, نە جەكەمەنشىك سەكتورعا, نە شەتەلدىك كومپانيالارعا كەتەدى.
ەلىمىزدىڭ پروگرەستىك دامۋىنىڭ كورسەتكىشى رەتىندە ەكسپو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كوپ جاعىنان جەكە زور ەڭبەگى, ەلباسىمىزدىڭ الەمدەگى بەدەلى اسا جوعارى ەكەنى ءسوزسىز. ونىڭ رەسپۋبليكانى جوعارى تەحنولوگيالى, يندۋستريالى مەملەكەتتەر دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە ۇمتىلىسى بارلىق ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ ءىس-قيمىلدارى مەن جۇمىسىن تالاپ ەتەدى.
قازىرگى زامانعى الەمنىڭ ۇدەمەلى ەلدەرى ءوز ەكونوميكالارىن شيكىزات رەسۋرسىنىڭ بالاماسى – ينتەللەكتىلىك رەسۋرسقا الدەقاشان قايتا باعدارلادى. ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتىلىك ەليتاسىنىڭ بولاشاق كلاسىن دامىتۋ جانە بۇكىل حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مەكتەپ, كوللەدج نەمەسە جوعارى وقۋ ورنىنىڭ جەكە العان تۇلەگىنىڭ جاڭا ءبىلىمىن ءوندىرۋ بويىنشا ءوزىمىزدىڭ ۇلگىمىزدى, قاتىناستار جۇيەسىن ازىرلەۋ قاجەت. عىلىم مەن ءوندىرىستىڭ باسىم سالالارىندا كادرلاردى كەشەندى دايارلاۋ باعدارلامالارىن قابىلداۋ قاجەت».
ساۋالعا «قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى»
دەپۋتاتتىق توبىنىڭ 20 مۇشەسى دە قول قويعان.
