نەگىزگى ناتيجە – ۋنيۆەرسيتەت وسىلايشا بىرىڭعاي عىلىمي ەكوجۇيە قالىپتاستىرىپ وتىر, ويتكەنى مۇنداعى زەرتتەۋلەر بىردەن پراكتيكالىق قولدانىسقا باعىتتالعان. ال جاڭا زەرتحانالار جەكە اكادەميالىق الاڭدار رەتىندە ەمەس, ونەركاسىپتىڭ مىندەتتەرىنە بىرىكتىرىلگەن جۇمىس ورتالىقتارى رەتىندە قۇرىلۋدا.
ق. تۇرىسوۆ اتىنداعى گەولوگيا جانە مۇناي-گاز ءىسى ينستيتۋتى ديرەكتورى ەرعالي اۋەلحاننىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت تۋرالى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا اشىلعان زەرتحانالار جاڭا بۋىن ينجەنەرلەرىن دايىنداۋمەن قاتار, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزە وتىرىپ, الداعى ۋاقىتتا ونەركاسىپ ورىندارىندا قولدانىلاتىن مودەلدەۋ جۇيەلەرىمەن ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدى ماقسات ەتەدى. جاڭا زامان تەحنولوگيالارىمەن جابدىقتالعان زەرتحانالار ستۋدەنتتەرگە مۇناي-گاز, گەولوگيا, گيدروگەولوگيا سالاسىندا دياگراممالاردى وڭدەپ, ۇلكەن دەرەكتەرمەن, جاڭا مودەلمەن تسيفرلاناتىن باعدارلامالار ارقىلى كارتالارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەتەدى.
ينجەنەرلىك ءبىلىم – ەل بولاشاعىنىڭ بەرىك نەگىزى
«نەگىزگى جوبالاردىڭ ءبىرى – Smart Petro Hub تەڭىزشەۆرويل كومپانياسىمەن سەرىكتەستىكتە اشىلعان زەرتحانانىڭ ەڭ ۇلكەن ارتىقشىلىعى – زاماناۋي, يندۋستريادا كەڭىنەن قولدانىلاتىن ليتسەنزيالىق باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋمەن تولىق جابدىقتالۋى. زەرتحانادا بۇگىنگى مۇناي-گاز سالاسىندا ەڭ سۇرانىسقا يە باعدارلامالىق كەشەندەر ورناتىلعان. سولاردىڭ ىشىندە Petrel – گەولوگيالىق جانە گەوفيزيكالىق مودەلدەۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن الەمدىك دەڭگەيدەگى پلاتفورما. ونىڭ كومەگىمەن قاباتتىڭ قۇرىلىمىن, جىنىس قاسيەتتەرىن جانە كوللەكتور پارامەترلەرىن تالداپ, تولىققاندى 3D گەولوگيالىق مودەلدەر جاساۋعا بولادى. CMG (Computer Modelling Group) – گيدروديناميكالىق مودەلدەۋگە ارنالعان قۋاتتى سيمۋلياتورلار جيىنتىعى. بۇل جەردە قاباتتاعى مۇناي, گاز جانە سۋ قوزعالىسى, قىسىمنىڭ وزگەرۋى, سونداي-اق CO₂ ايداۋ پروتسەستەرى تەرەڭ زەرتتەلەدى. Eclipse (Schlumberger) – كەن ورىندارىن يگەرۋدى جوسپارلاۋ مەن بولجاۋدا كەڭىنەن قولدانىلاتىن كلاسسيكالىق قۇرال. ول ءارتۇرلى يگەرۋ ستسەناريلەرىن سالىستىرىپ, قايسىسى تيىمدى ەكەنىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى IPM Suite (Integrated Production Modelling), ونىڭ ىشىندە GAP – ۇڭعىمادان باستاپ جەر ءۇستى ينفراقۇرىلىمىنا دەيىنگى بۇكىل وندىرىستىك جۇيەنى ءبىرتۇتاس قاراستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى پروفەسسور.
ال گەودەرەكتەردى تالداۋ جانە ينتەرپرەتاتسيالاۋ ورتالىعى قازاتوموندىرىس زەرتحانانىڭ نەگىزگى باعىتى – گەولوگيالىق جانە گەوفيزيكالىق دەرەكتەردى وڭدەۋ, بىرىكتىرۋ (ينتەگراتسيالاۋ) جانە ينتەرپرەتاتسيالاۋ. بۇل جۇمىستار اسىرەسە ۋران كەن ورىندارىن زەرتتەۋ, باعالاۋ جانە يگەرۋ بارىسىندا اسا ماڭىزدى. زەرتحانا حالىقارالىق تاجىريبەدە كەڭىنەن قولدانىلاتىن زاماناۋي باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋمەن جابدىقتالعان. اتاپ ايتقاندا, Petrel – گەولوگيالىق جانە گيدروديناميكالىق مودەلدەۋگە ارنالعان جەتەكشى پلاتفورما. ونىڭ كومەگىمەن جەر قويناۋىنىڭ قۇرىلىمىن زەرتتەپ, كەن ورىندارىنىڭ 3D مودەلدەرىن قۇرۋعا جانە ولاردى ءارى قاراي تالداۋعا بولادى. MapInfo Professional – كەڭىستىكتىك تالداۋ مەن كارتوگرافيالاۋ ءۇشىن قولدانىلاتىن ءتيىمدى قۇرال. بۇل باعدارلاما ارقىلى گەولوگيالىق وبەكتىلەردىڭ ورنالاسۋىن, تارالۋىن جانە ءوزارا بايلانىسىن كارتا تۇرىندە ۆيزۋاليزاتسيالاۋعا مۇمكىندىك بار. سونىمەن قاتار زەرتحانادا AtomGEO وقۋ دەرەكتەر بازاسى قولجەتىمدى. بۇل بازا گەولوگيا, گەوفيزيكا جانە كەن ورىندارىن يگەرۋ بويىنشا ناقتى ماتەريالداردى قامتيدى جانە ستۋدەنتتەرگە دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ پراكتيكالىق داعدىلارىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى.
قازاقستاندا 19 مىڭ شاقىرىمنان استام ينجەنەرلىك جەلى جوندەلدى
پروفەسسور اتاپ وتكەندەي, Groundwater Modeling Lab زەرتحاناسىندا MODFLOW جانە ArcGIS باعدارلامالارى ءوزارا ۇيلەسىمدى تۇردە قولدانىلىپ, جەراستى سۋلارى جۇيەلەرىن كەشەندى زەرتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. MODFLOW ارقىلى جەراستى سۋلارىنىڭ اعىنى, فيلتراتسيالىق پروتسەستەر جانە سۋ الۋ نىساندارىنىڭ اسەرى ساندىق تۇردە مودەلدەنىپ, ءارتۇرلى ستسەناريلەر بويىنشا بولجاۋ جۇرگىزىلەدى. ال ArcGIS گەواقپاراتتىق پلاتفورما رەتىندە كەڭىستىكتىك دەرەكتەردى جيناۋ, وڭدەۋ جانە ۆيزۋاليزاتسيالاۋدى قامتاماسىز ەتەدى, گيدروگەولوگيالىق كارتالار قۇرۋعا جانە مودەلدەۋ ناتيجەلەرىن تالداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. وسى ەكى قۇرالدىڭ بىرىگۋى زەرتحانادا جەراستى سۋلارىنىڭ ديناميكاسىن تەرەڭ تۇسىنۋگە, ءدال بولجام جاساۋعا جانە تيىمدى ينجەنەرلىك شەشىمدەر قابىلداۋعا جاعداي جاسايدى.
ۋنيۆەرسيتەت باسشىلىعى جاڭا زەرتحانالار ينفراقۇرىلىمىن كەڭەيتۋمەن شەكتەلمەي, عىلىم مەن ءبىلىم جانە ونەركاسىپ اراسىنداعى بايلانىستى نىعايتا وتىرىپ, عىلىمي ازىرلەمەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋدە ىقپالدى قادام جاساپ كەلەدى.
الماتى
