ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى باسىمدىققا يە مىندەتتەردى: ءبىرىنشى – ەكونوميكانىڭ جەدەلدەتىلگەن تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىن, ەكىنشى – بيزنەس-ورتانى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ جانە كەڭەيتۋىن, ءۇشىنشى – ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى, ءتورتىنشى – ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋدى, بەسىنشى – ينستيتۋتسيونالدىق وزگەرىستەرگە, قاۋىپسىزدىككە جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستى بەلگىلەدى. كەشەندى مىندەتتەردىڭ كوشىن تسيفرلى تەحنولوگيالار باستاپ تۇرۋى بەكەر ەمەس. زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەل ءومىرىنىڭ باسىم سالالارىنا ەنگىزۋ ارقىلى ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جاڭا مودەلىن جاساۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى.
ءبىز شيرەك عاسىردا ەكى جاڭعىرۋدى وتكىزدىك, ءبىرىنشىسى – نارىقتىق ەكونوميكا قاعيداتتارى بويىنشا مۇلدەم جاڭا مەملەكەت قۇرۋ, ەكىنشىسى – 2030 ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋ جانە ءبىزدىڭ وتانىمىزدىڭ ەلورداسى – استانانى قالىپتاستىرۋ. مەملەكەتىمىز الەمدىك ارەنادا بيىك بەلەستەرگە كوتەرىلىپ, دامۋ قارقىنىن وزىق ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىمەن دالەلدەدى.
كەزىندە ەلباسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ۇدەرىستەردى رەتتەۋدەگى ءبىرشاما وكىلەتتىكتەرىن ۇكىمەتكە جانە باسقا دا اتقارۋشى ورگاندارعا تاپسىراتىنىن ايتقان ەدى. مەملەكەت باسشىسى بۇل سالاعا ۇكىمەت, مينيسترلىك جانە اكىمدىكتەر تولىقتاي جاۋاپ بەرەدى جانە وكىلەتتىكتەردى بەرۋ ءتيىستى زاڭداردى وزگەرتۋ ارقىلى ىسكە اساتىنىن مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسى بيلىك تارماقتارىن ۇلەستىرۋ بارىسىندا 40-قا تارتا پرەزيدەنتتىك قۇزىرەتتىڭ پارلامەنتكە جانە ۇكىمەتكە بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ال ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتۋ ءۇشىن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە «قازاقستان كيبەرقالقانى» جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ شارالارىن قابىلداۋ تاپسىرىلدى. جاڭاشا دامۋدىڭ بۇل باعىتتارى قازاقستاندىق ەكونوميكا قارقىنىنىڭ ءوسۋىن ورتاشا الەمدىك دەڭگەيدەن جوعارىلاتىپ, قازاقستاننىڭ جەتەكشى 30 ەلدىڭ قاتارىنا كىرۋدە تۇراقتى ىلگەرىلەۋىن قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس.
ەلباسى جۇكتەگەن بەس باسىمدىقتىڭ ءتورتىنشىسى – ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. الەمدىك دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەلەرىن قالىپتاستىرماي, ءۇشىنشى جاڭعىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. ال ادام كاپيتالىنىڭ ەڭ وزەكتىسى – ءبىلىم. بولاشاق – دامۋدىڭ كەپىلى. ءبىلىم ارقىلى باسەكەگە ءتۇسۋ, سونىڭ كومەگىمەن وزۋ قاي جاعىنان ماڭىزدى. ەلباسى ن.نازارباەۆ وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس جاڭعىرتۋ قاجەتتىگىنە جەتە كوڭىل بولە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋدى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىنىڭ ورتالىق بۋىنىنا اينالدىرۋدى اتاپ ءوتتى.
بۇگىندە رەسپۋبليكامىزدا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا جۇيەسى جاسالىپ, الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەنۋگە باعىت الۋدا. سونىمەن قاتار بۇگىنگى تاڭدا ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا كوپتەگەن مودەرنيزاتسيا جۇرگىزىلىپ جاتىر. ورتا ءبىلىم بەرۋدىڭ 12 جىلدىق مودەلى, كاسىپتىك جانە تەحنيكالىق ءبىلىم بەرۋ مازمۇنىنىڭ جاڭارتىلۋى, ەلەكتروندى وقىتۋ, زياتكەرلىك مەكتەپتەر ارقىلى جوعارى وقۋ ورىندارىنا دارىندى شاكىرتتەر دايارلاۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا قويىلاتىن جاڭا تالاپتار, ماگيسترلەر مەن رھD دوكتورلاردى دايارلاۋ ارقىلى ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىمدى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ بىرقاتار يننوۆاتسيالىق جوباعا باستاما بولىپ, يننوۆاتسيالىق وقىتۋ ءادىسى كەڭىنەن قولدانىلا باستادى. سوندىقتان قازىرگى تاڭداعى ءبىلىمدى سودان ءارى دامىتۋدى قاجەت ەتەتىن اۋقىمدى جوبالار مەن الەم تاجىريبەسىنە نەگىزدەلگەن يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرىلۋى ءتيىس. ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى پراكتيكالىق ماڭىزى بار عىلىم مەن ءبىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتىنا سايكەس كەلەتىن يننوۆاتسيالىق جوبالاردى ىرىكتەۋ, ايماقتاعى عىلىمي-زەرتتەۋلەردى دامىتۋ جانە ايماقتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن عىلىم مەن ءبىلىم جەتىستىكتەرىن پايدالانۋ بولىپ وتىر.
قازىر جاھاندانۋ داۋىرىندە ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر قارقىندى دامۋ ۇستىندە. سوندىقتان ۇلتتىق ءبىلىم سالاسى الەمدىك ءبىلىم كەڭىستىگىنە كىرىگۋسىز دەربەس دامي المايتىنىن بۇگىنگى قوعام دالەلدەپ وتىر. جاڭا عاسىردىڭ شىنايى كىلتى سانالاتىن جاھاندانۋ ءبىلىم سالاسىنا مىقتاپ ەنىپ, سونىڭ نەگىزىندە الەمدىك ەكونوميكانىڭ ينتەگراتسيالانۋى, جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردىڭ پايدا بولۋى كەڭ قانات جايدى. سوندىقتان ءبىلىم سالاسىن مودەرنيزاتسيالاۋدا ۇلتتىق يننوۆاتسيالىق جۇيەنى جاساۋ ادام ءىس-ارەكەتىنىڭ جاڭا عىلىمي جانە كاسىبي باعىتتارىن ايقىنداۋدى كوزدەي وتىرىپ, كادرلار دايارلاۋدىڭ مامانداندىرىلعان جۇيەسىن ىسكە اسىرۋدى تالاپ ەتەدى.
قازىرگى كەزدەگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ مىندەتى – ءبىلىم الۋشىلاردىڭ ءبىلىمدى ۇيرەنىپ قانا قويماي, العان ءبىلىمىن ۇزدىكسىز دامىتىپ, ونى بويىنا ءسىڭىرىپ, تاربيەلى, ادەپتى, ينتەللەكتۋالدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ. ء«اربىر ۇستاز – بىلىكتى مامان, ال ءاربىر ءبىلىم الۋشى – ويشىل تۇلعا» دەگەن قاعيدالاردى ۇستانا وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ ۇردىسىندە كەز كەلگەن مۇعالىم ءبىلىم ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتىندا وقىتۋدىڭ تەحنولوگيالارىن, ءادىس-تاسىلدەرىن پايدالانۋ.
ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋ – بۇگىنگى زاماننىڭ تالابى. قازىرگى تاڭدا جاڭا تەحنولوگيالارمەن وقىتۋ جۇيەلى تۇردە جولعا قويىلىپ كەلەدى. وعان مامانداردى قايتا وقىتۋ, ينتەراكتيۆتى ءبىلىم بەرۋ, ءتۇرلى تەحنولوگيالىق ءتاسىل ارقىلى وقۋعا دەگەن قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ سىندى مىسالداردى ايتۋعا بولادى. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ءۇش باستى باعىت بويىنشا جۇزەگە اسۋدا. ءبىرىنشىسى, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن وڭتايلاندىرۋ; ەكىنشىسى, وقۋ-تاربيە ۇدەرىسىن جاڭعىرتۋ; سوڭعىسى, ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ تيىمدىلىگى مەن قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋ.
وسى تۇرعىدا نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبى جاڭا باسقارۋ نىسانىن ەنگىزۋگە, يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مەن عىلىمي جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ەڭ ۇزدىك الەمدىك پراكتيكانى ەسكەرە وتىرىپ, جاڭا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىن ەنگىزۋ ءۇشىن جاعداي جاسالادى. وقۋشىلار ەكى باعىت بويىنشا ءبىلىم الادى: ءبىرىنشىسى – فيزيكا-ماتەماتيكا, ەكىنشىسى – حيميا-بيولوگيا.
قاي كەزەڭدە بولسىن كوپ ءتىلدى مەڭگەرگەن حالىقتار مەن ۇلتتار الدىڭعى قاتارلى ەلدىڭ قاتارىنا كىرىپ, ءوزىنىڭ كوممۋنيكاتسيالىق جانە ينتەگراتسيالىق قابىلەتىن كەڭەيتىپ وتىرعان. قازىرگى تاڭدا الەمنىڭ الپاۋىت مەملەكەتتەرى بىرنەشە ءتىلدى, اسىرەسە حالىقارالىق تىلدەردى مەڭگەرۋدى ماڭىزدى مىندەت دەپ سانايدى. سوندىقتان دامىعان ەلدەر قاتارىنان قالماۋ ءۇشىن بىرنەشە ءتىل مەڭگەرۋىمىز قاجەت. بۇل – زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىرعان قاجەتتىلىك. سەبەبى بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەي دە, جازا دا بىلەتىن مامان باسەكەگە قابىلەتتى تۇلعاعا اينالاتىنى ءسوزسىز.
بۇگىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى جاھاندانعان زاماندا ءۇش ءتىلدى مەڭگەرتۋگە اسا نازار اۋدارىلىپ وتىر. ۇشتىلدىلىك – باسەكەگە قابىلەتتى ەلدەر قاتارىنا اپارار باستى باسپالداقتاردىڭ ءبىرى.
اعىلشىن ءتىلى – جاڭا تەحنولوگيا, جاڭا يندۋستريا ءتىلى. جاڭا ەكونوميكانىڭ قاتىناس قۇرالى. قازىر قولدانىسقا قاجەتتى جابدىقتىڭ 90 پايىزى وسى تىلدە. ءار ەكى جىل سايىن ولاردىڭ كولەمى 2 ەسەگە ۇلعايىپ وتىرادى. سوندىقتان بۇگىنگى جاس اعىلشىنشا ءتىل سىندىرماي, قازاقستان جالپىۇلتتىق پروگرەسكە جەتە المايدى. قازىرگى ءۇش ءتىلدى دامىتۋدىڭ ماسەلەسىنە تالاس-پىكىرلەر وتە كوپ, بىراق الەمدىك ارەناعا شىعۋ ءۇشىن اعىلشىن ءتىلىن جەتىك مەڭگەرگەن ماڭگىلىك ەلگە اينالۋىمىز كەرەك.
جاھاندانۋ زامانىنداعى ءبىلىم بەرۋ – انا ءتىلىن قۇرمەتتەۋ, ەلىمىزدىڭ تاريحىن جەتىك ءبىلۋ, ادەت-عۇرپىمىزدىڭ, سالت-ءداستۇرىمىزدىڭ سان قىرلىلىعىن يگەرۋ, تابيعاتتىڭ قايتالانباس كورىنىسىن بالانىڭ ەسىندە قالاتىنداي ەتىپ مۇعالىم ءوزى جاتقا ايتۋ كەرەك. مىسالى, تابيعاتتى جاس كەزىنەن بالا بويىنا سىڭىرۋدەگى ۇلتتىق تاربيەنى س.سەيفۋلليننىڭ «كوكشەتاۋ» ولەڭىنەن بايقاۋعا بولادى:
ارقانىڭ كەربەز سۇلۋ كوكشەتاۋى,
دامىلسىز سۇلۋ بەتىن جۋعان جاۋىن.
جان-جاقتان ەرتەلى-كەش بۇلتتار كەلىپ,
جۇرەدى ءبىلىپ كەتىپ ەسەن-ساۋىن.
سول سياقتى تابيعاتتى جاس كەزىنەن بالا بويىنا سىڭىرۋدە ۇلتتىق تاربيەگە نەگىز بولاتىن اقىن-جازۋشىلاردىڭ ولەڭدەرى دە از ەمەس.
ء«بىلىم بەرۋ جۇيەسىن دامىتۋ مەن مۇعالىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ سالاسىنا جاپونيا, سينگاپۋر, گونكونگ, فينليانديا, ۇلىبريتانيا سياقتى ەلدەردە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ءۇشىن قاراجات بولىنەدى. جانە دە مۇعالىمنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسى اتالعان ەلدەردىڭ ءبىلىم ساياساتىندا مەملەكەتتىڭ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ ورتالىقتارىنىڭ قولداۋىمەن جوعارى ورىندا. سونىمەن قاتار شەتەلدەردە ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋ جوعارى دامىعان», دەپ «ورلەۋ» ءباۇو» اق فيليال ديرەكتورى پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گ.ك.احمەتوۆانىڭ «رول پروفەسسيونالنوگو رازۆيتيا پەداگوگا ۆ مودەرنيزاتسي وبرازوۆانيا» اتتى بايانداماسىندا ايتىلعان.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ا.ب.بيگاليەۆتىڭ «پروبلەمى بەزوپاسنوستي جيزني ي سوۆرەمەننىە ناپراۆلەنيا ۆ ەكولوگي», ا.ي.گەرتسەن اتىنداعى رمپۋ پروفەسسورى, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆ.گ.سۋسلوۆتىڭ «سترۋكتۋرنايا مودەل ليچنوستنو-وريەنتيروۆاننوگو ۋچەبنيكا ي پراكتيكۋما پو ديداكتيكە گەوگرافي» باياندامالارىنان بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭاشا باعىتتاردى بايقاۋعا بولادى.
جاراتىلىستانۋ عىلىمىنداعى بۇگىنگى تالاپ – ءبىلىپ قانا قويماي, سونى ىسكە اسىرۋ, دامىتۋ, جەتىلدىرۋ. حالقىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن, ەكونوميكانى, عتر, ينتەرنەتتىڭ شىعۋىن, الەم كەڭىستىگىندەگى اقپاراتتاردى بالالارعا جەتكىزە وتىرىپ, بالانىڭ دۇنيەتانىمىن كەڭەيتۋ ارقىلى وي-ءورىسىن جەتىلدىرىپ, ويلاۋ, قابىلداۋ قابىلەتىن, پسيحولوگيالىق وي دارەجەسىن دامىتا وتىرىپ, جەكە تۇلعا رەتىندە قالىپتاستىرۋ.
ءاليا بەيسەنوۆا,
اباي اتىنداعى قازۇپۋ«گەوگرافيا-ەكولوگيا» زەرتحاناسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, ۇعا اكادەميگى
