بيىلعى جىلدىڭ باسىندا ۇلىبريتانيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى بوريس دجونسون ەۋروپالىق وداقتان شىعۋ جونىندەگى كەلىسىمگە قول قويدى. بريۋسسەلدەگى اتقامىنەرلەرمەن باسى پىسپەگەن بريتانيا باسشىلارى «برەكسيت» مەرزىمىن بىرنەشە رەت ۇزارتتى. مەجەلى ۋاقىتتا تۇك تىندىرا الماعان اعىلشىندار ەۋروپالىق وداقتىڭ استاناسى بريۋسسەلدەن 2020 جىلعى 31 قاڭتارعا دەيىن مۇرسات سۇراعان.
وسىلايشا قارت قۇرلىقتى اۋرە-سارساڭعا سالعان كەلىسىمگە قول قويىلىپ, 31 قاڭتار كۇنى ۇلىبريتانيا رەسمي تۇردە ەۋروپالىق وداقتان شىقتى. دەگەنمەن, ۇلىبريتانيا قارت قۇرلىقتان ءبىرجولا قول ۇزگەن جوق. ەكىجاقتى كەلىسىمگە سايكەس, بيىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىنگى ۋاقىت «ترانزيتتىك مەرزىم» سانالادى. وسى ۋاقىتتا داۋنينگ ستريت «برەكسيتتى» اياقتاۋعا قاجەتتى رەسمي قۇجاتتاردى, كەلىسىمدەردى پىسىقتاپ, ورتاق مامىلەگە قول جەتكىزۋى ءتيىس.
ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك, 2016 جىلى تۇماندى البيوندا جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋم ءوتىپ, قارت قۇرلىقپەن قوشتاسۋدى اڭسايتىندار باسىم شىققان-دى. وسىلايشا رەسمي تۇردە «برەكسيت» باستالدى. بىراق رەفەرەندۋم وتكىزۋ كۇردەلى تۇيتكىلدىڭ باسى عانا. ويتكەنى ۇلىبريتانيا ەۋروپالىق وداقپەن قوشتاسۋ ءۇشىن كوپتەگەن كەلىسىمدى قايتا قاراپ, وزەكتى ماسەلەلەردىڭ وڭتايلى شەشىمىن تابۋى ءتيىس.
ماسەلەن, ەۋرووداقتان شىققاننان كەيىن سولتۇستىك يرلانديا مەن يرلانديا اراسىنداعى شەكارا, وداقپەن قوشتاسقانى ءۇشىن تولەنەتىن ايىپپۇل سەكىلدى سۇراقتار ەۋروپا ساياساتكەرلەرىنىڭ دە, داۋنينگ ءستريتتىڭ دە ابدەن باسىن قاتىردى.
يرلانديا مەن سولتۇستىك يرلانديا اراسىنداعى شەكارا ماسەلەسى ءالى دە تالقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. بۇعان سەبەپ جەتەرلىك. XX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا يرلانديا ارالى تىنىشسىز ەدى. يرلانديانىڭ بىرىگۋىن قولداپ, بريتانيالىق باسقارۋدى توقتاتۋعا قارسىلار مەن ۇلىبريتانيانى قولدايتىندار اراسىندا قارۋلى قاقتىعىس ءجيى بولاتىن. شيەلەنىستى رەتتەۋ ءۇشىن 1998 جىلى بەلفاست كەلىسىمى جاسالدى. سوعان سايكەس, ەكى تاراپ تا قارۋىن تاستاپ, 30 جىلعا سوزىلعان تەكەتىرەسكە نۇكتە قويىلدى.
كەي ساراپشىلار «برەكسيتتىڭ» رەسمي اياقتالۋىمەن وتكەن عاسىردىڭ ەنشىسىندە قالعان قاقتىعىس قايتا باستالۋىنان قاۋىپتەنەدى. ويتكەنى تۇماندى البيوندى ۇرەيدە ۇستاعان يرلانديا رەسپۋبليكاشىلار اسكەرى (يرا) تاراعانىمەن, ونىڭ مۇشەلەرى ەشقايدا كەتكەن جوق. ولاردىڭ كەيبىرى سۋىق قارۋلارىن جاسىرىپ قالعانى بۇقارالىق اقپارات قۇرالى بەتىنە ارا-تۇرا شىعىپ تۇرادى. ونىڭ ۇستىنە, قارۋىن تاركىلەگەنمەن, سوعىس ونەرىنە ماشىقتانعان ادامنىڭ اسكەردە ۇيرەنگەنىن ۇمىتا قويۋى ەكىتالاي. ياعني, الدا-جالدا يرلانديادا قايتا قاقتىعىس تۋا قالسا, يرا-نىڭ قايتا توپتاسۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل – بىرىنشىدەن.
ەكىنشىدەن, شەكارا داۋى مۇنىمەن اياقتالماق ەمەس. يرلانديا مەن سولتۇستىك يرلانديا تۇيىسكەن جەردە كوپتەگەن اۋىل بار. مىسالى, ءدال شەكارادا ورنالاسقان ەلدى مەكەننىڭ بريتانيالىق جاعى بەلكۋ, ال يرلانديالىق جاعى بلەكلايون اۋىلى دەپ اتالادى. ەكى ورتانى بەلكۋ وزەنى ءبولىپ جاتىر. اۋىلدىڭ تۇرعىندارى دا كوپ ەمەس. بەلكۋدە بەس جۇزگە جۋىق, بلەكلايوندا ءۇش جۇزگە جۋىق ادام بار. ەكى مەملەكەتكە تيەسىلى ەكەنىنە قاراماستان, حالىقتىڭ «اۋىلى ارالاس, قويى قورالاس». ەلدى مەكەندەگى جالعىز ەت دۇكەنى يرلانديالىق تاراپتا ورنالاسقان. ال شاشتاراز, شارۋاشىلىق دۇكەنى ۇلىبريتانيا اۋماعىندا تۇر. تۇماندى البيوندا مۇنداي ەلدى مەكەندەر جەتىپ-ارتىلادى. ياعني, ۇلىبريتانيا قارت قۇرلىقتىڭ ەسىگىن جاپقاننان كەيىن, مۇنداي اۋىلدارداعى جاعداي قالاي بولماق؟ ءالى كۇنگە دەيىن بۇل ماسەلە شەشىمىن تاپقان جوق.
كەلەسى تۇيتكىل – يرلانديا مەن سولتۇستىك يرلاندياعا كەلەتىن تاۋارلاردى كەدەندىك راسىمدەۋ. ەۋروپالىق وداقتىڭ باسقا ەلدەرىنەن اكەلىنگەن تاۋارلارعا ۇلىبريتانيانىڭ باج سالىعى سالىنا ما؟ الدە, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ بەكىتكەن ەرەجەلەرى قولدانىلا ما؟ بۇل دا ءالى باسى اشىق تۇرعان ماسەلە.
بىلتىر ۇلىبريتانيانىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى «ترانزيتتىك مەرزىم» اياقتالعاننان كەيىن ەۋروپالىق ەكونوميكالىق ايماق پەن شۆەيتساريا ازاماتتارىنا تۇماندى البيوندا قالۋى ءۇشىن ارنايى باعدارلاما اشىپ, جارتى جىلعا مۇرسات بەرۋگە كەلىسكەن.
سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ازىرلەگەن قۇجاتتا قارت قۇرلىقتىڭ ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندارى ۇلىبريتانيادا بۇرىنعىداي جۇمىسىن جالعاستىرا بەرمەك. باستىسى, 2021 جىلعى 30 ماۋسىمعا دەيىن باعدارلاماعا ءوتىنىش بەرۋى ءتيىس. بىراق بۇل قۇجاتتىڭ شيكى تۇسى كوپ بولىپ تۇر. ماسەلەن, وسى زاڭ جوباسىنا سايكەس, ستۋدەنتتەر, زەينەتكەرلەر جانە كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى جۇمىسىنان ايىرىلعانداردىڭ انگليادا قالۋى قيىنداي تۇسپەك. ۇلىبريتانيادا زاڭدى تۇرۋى ءۇشىن ولار بيىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن ارنايى ساقتاندىرۋدان ءوتۋى كەرەك.
بۇل كوپتەگەن تۇيتكىلدىڭ ءبىر پاراسى عانا. بوريس مىرزا باستاعان اعىلشىن اتقامىنەرلەرى جاڭا جىلعا دەيىن قاراپ وتىرماۋى ءتيىس. وسى ۋاقىت ارالىعىندا كوپتەگەن كەلىسىمدى بىرجاقتى شەشىپ الۋى قاجەت. ماسەلەن, يرلانديا شەكاراسى, ەۋروپالىق وداققا كىرەتىن ەلدەر ازاماتتارىنىڭ قۇقىعى, تولەماقىنىڭ ناقتى سوماسى ءالى دە تولىق شەشىلگەن جوق.
ەو ازاماتتارىنىڭ قۇقىعى دا ءالى تالقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. وداق قۇرامىنا كىرەتىن مەملەكەتتەردىڭ تۇرعىندارى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اۋماعىندا ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋعا, كوشىپ-قونۋعا, جۇمىس ىستەۋگە قۇقىلى. 2021 جىلدان كەيىن تۇماندى البيونداعى ەۋروپالىقتار مەن قارت قۇرلىقتاعى اعىلشىنداردىڭ جاعدايى قالاي بولماق؟ بۇرىنعىداي ەمىن-ەركىن جۇرە بەرە مە, الدە ارنايى ۆيزا ازىرلەتۋى كەرەك پە؟ ەو قۇرامىنداعى ءبىر ەلدە جۇمىس ىستەپ, باسقا مەملەكەتتە زەينەتكە شىققاندار زەينەتاقىنى قالاي الادى؟
مۇنىڭ ءبارى جان-جاقتى تالقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. الدا-جالدا 31 جەلتوقسانعا دەيىن بۇل ماسەلەلەردىڭ ءبارى شەشىلمەسە, ۇلىبريتانياداعى جاعداي قيىندايدى. London School of Economics ۋنيۆەرسيتەتى عالىمدارىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, انگليا ەو-دان كەلىسىمسىز شىقسا, ونىڭ سالدارى كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنان دا اۋىر بولماق.
ونىڭ سەبەبى مىنادا. قازىر ەۋروپالىق وداق پەن ۇلىبريتانيا ورتاق نارىق ارقىلى جۇمىس ىستەيدى. ياعني, ەكى تاراپتىڭ تاۋارلارىنا سالىق سالىنبايدى. كەدەندىك تالاپتار دا ورتاق. ەگەر داۋنينگ ستريت مەجەلى مەرزىمدە بريۋسسەل شەنەۋنىكتەرىمەن كەلىسپەسە, قارت قۇرلىقتان ۇلىبريتانياعا كەلەتىن تاۋارلارعا نەمەسە كەرى باعىتتاعى ونىمدەر مەن قىزمەتتەرگە دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ ەرەجەلەرى قولدانىلادى.
ءوز كەزەگىندە, مۇنىڭ ءبارى تاۋاردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلمەك. ياعني, ۇلىبريتانيا ونىمدەرىنىڭ باعاسى ءوسىپ, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىندە باسەكەگە قابىلەتتى بولۋى قيىنداي تۇسەدى. مىسالى, اعىلشىندار تۇتىناتىن تاۋاردىڭ 30 پايىزى ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنەن اكەلىنەدى. «برەكسيت» كەلىسىمسىز اياقتالسا, اتالعان تاۋارلاردىڭ باعاسى وسپەك. اعىلشىن بانكى باسشىسى مارك كەرنەيدىڭ بولجاۋىنشا, ازىق-ت ۇلىك باعاسى 10 پايىزعا قىمباتتايدى.
سونىمەن قاتار ۇلىبريتانيا مەن ەۋروپالىق وداق ەلدەرى ازاماتتارىنىڭ ءوزارا قاتىناسى قيىنداي تۇسەدى. كەدەن بەكەتتەرىندە پاسپورت تەكسەرۋ ۋاقىت الىپ, بانك كارتالارىن, ءموبيلدى جەلىنى قولدانۋ بارىسى وزگەرىسكە ۇشىرايدى. پاتەر قۇنىنىڭ قىمباتتاۋى, كەدەندىك وتكىزۋ بەكەتتەرىندەگى كەزەكتەردىڭ ۇلعايۋى سەكىلدى ماسەلەلەر تۋىنداماق.
قورىتا ايتقاندا, كوروناۆيرۋس پاندەمياسى سالدارىنان ۇلىبريتانيانىڭ ەۋروپالىق وداقپەن «قوشتاسۋى» قيىنداي ءتۇستى. بۇعان دەيىن يرلاندياداعى شەكارا, كەدەندىك وداق سەكىلدى ماسەلەلەرمەن باسى قاتقان پرەمەر-مينيستر بوريس دجونسون ەندى جاھاندىق ىندەتتىڭ كەرى اسەرىن دە, «برەكسيتتىڭ» كەمشىلىگىن دە بولدىرماۋعا تىرىسۋى ءتيىس.
