پىكىر • 03 قىركۇيەك، 2020

مونوقالالاردىڭ «ەكىنشى تىنىسى»

34 رەت كورسەتىلدى

مونوقالالار ماسەلەسى مەملەكەتتىڭ نازارىنان كەندە ەمەس. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك باعدارلاما دا قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ جولداۋدا مونوقالالاردىڭ «ەكىنشى تىنىسى» اشىلۋى كەرەكتىگىن، قالانىڭ كۇرەتامىرىنا قان جۇگىرتەتىن كاسىپورىندارسىز بۇل مىندەتتى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن ەمەستىگىنە توقتالدى.

مەن پىكىرىمدى ستاتيستيكامەن دايەكتەپ كورەيىن. 2018 جىلى 7 مونوقالادا 15 «زاكىرلىك» جوبا جۇزەگە اسىپ، 2،4 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلدى. بۇل جوسپارلانعان 37 جوبانىڭ جارتىسى عانا. ءبىر جىل بۇرىنعى ەسەپ بويىنشا 64 جوبا جۇزەگە اسىپ، 26 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلعان بولاتىن. 2019 جىل بويىنشا باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسۋ ەسەبى اشىق دەرەككوزدە جوق.

قازاقستاننىڭ مونوقا­لا­لارىندا تۇراتىن حالىق سانى – 1،5 ملن. ۇكىمەت سوڭ­عى رەت بۇل ماسەلەگە 2018 جى­لى توقتالدى، ۇمىتىلىپ كەت­كەن باعدارلاما قايتا ەسكە الىن­دى. 2019 جىلعا مونو جانە ش­اعىن قالالاردا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا 10 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

قازاقستاننىڭ مونوقالا­لارىندا تۇراتىن حالىق سانى 1،5 ملن ادام ەكەنىن ەسكەرسەك، ولاردىڭ ەكونوميكاسىن ءارتا­راپتاندىرۋ ءۇشىن جۇزدەگەن مىڭ جۇمىس ورنى اشىلۋى ءتيىس. دەمەك، مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ماسەلەگە قايىرا سوعۋىنىڭ استارى تەرەڭ.

قازاقستاندىق كاسىپكەرلەر مونوقالالارداعى شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قول­داۋعا ىقىلاس تانىتپاي كەلدى دەپ بيزنەس بيلىككە وكپەلەي المايدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمدەي، مەملەكەتتىك باعدارلاما قابىل­داندى، قارجى ءبولىندى. بىراق ولاردىڭ بىردە-ءبىرى شاعىن قالا­لاردىڭ ءبارىنىڭ بىردەي «ەكىنشى تىنىسىن» اشا المادى. سەبەبى بۇل ماسەلەگە الەۋمەتتىك ەكپىن بەرۋ ءۇشىن جۇمىس ورىندارىن اشىپ، جۇرتتى جۇمىسپەن قامتا­ماسىز ەتۋ كەرەكتىگى تۇسىنىكتى. سول كەزدە عانا توز-توزى شىققان شاعىن قالالاردىڭ تامىرىنا قان جۇگىرىپ، حالىق تۇراقتايدى.

بۇعان دەيىن شاعىن قالالار­دى كوتەرۋ ماسەلەسى تەك ۇكىمەت دەڭگەيىندە قارالدى، ايتى­ل­عان ماسەلەلەر اۋىلعا جەت­پەدى. ەڭ باستى­سى، جەر­گىلىك­تى اكىمدىكتەر باعدار­لاما­نىڭ وزەكتى جەرىنە ءمان بەرمە­دى. قازىر شاعىن جانە ءىرى قالالار­داعى كاسىپورىنداردىڭ باسىم كوپشىلىگى جەكەشەلەنىپ كەتتى. پرەزيدەنت قالا تۇزەۋشى كاسىپ­ورىندار دەگەندە بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان سول ءوندىرىس ورىندارىن ايتىپ وتىر. ءبىز جوق جەردەن ەشتەڭەنى قايتا قۇرا المايمىز. مەنىڭشە، سول كاسىپورىنداردىڭ جانىنان شوب نىساندارىن كوپتەپ اشۋعا بولادى. بۇل فاكتور مونو­­قالالارعا ەل قوندىرادى. 

بۇعان دەيىن اكىمدەر «ينجە­نەرلىك جۇيەلەردى رەتتەپ، جولدار مەن جەلىلەردى جوندەپ قوي­ساق بولدى» دەگەننەن باسقا ەش­تەڭە ايتا المادى. باعدار­لاما­نىڭ باس­تى باعىتى شوب-تى دامى­تۋعا، ەكونوميكانى ار­­تا­راپ­­تا­ن­دىرۋعا، سول ارقىلى حالىقت­ى ەڭ­بەكپەن قام­تاماسىز ەتىپ، مونوقا­لالار­دىڭ الەۋ­­مەت­تىك دەڭگەيىن كوتەرۋگە ارنال­­عانىن تۇسىنگەندەر از بولدى.

مونوقالالاردى دامىتۋ ءۇشىن جاپپاي ينجەنەرلىك جۇيە­لەردى اۋىستىرىپ، توزعان عيما­رات­­تاردى بۇزىپ تاستاۋدان دا ما­ڭىز­­دىراق بولىپ تۇرعانى – شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتىپ، تۇرعىنداردى ەڭبەكپەن قام­تاماسىز ەتۋ. ونى مەملەكەت باس­شىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اشىق ايتىپ وتىر. ەندى مەم­­لەكەت­تىك دەڭگەيدە ساقال­دى باع­­دارلاما اتانىپ كەتكەن م­اسە­ل­ەگە باسقا قىرىنان قارايتىن كەز كەلدى.

 

بەيسەنبەك زيابەكوۆ،

ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

اراق ساتىلمايتىن اۋدان

ايماقتار • كەشە

ەرلىككە تولى سۋرەتتەر

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار