قولدانىستاعى اتا زاڭىمىز ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىنان بەرگى ارالىقتا ءومىردىڭ تالاپ تىلەگىنە وراي, سىناپتاي سىرعىعان ۋاقىتتىڭ سۇرانىستارىن ەسكەرە وتىرىپ, وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ جەتىلدىرىلدى.
اتا زاڭ ءبىزدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ, رۋحاني كودىمىزدىڭ, ءدىلىمىزدىڭ بەرىك قورعانى جانە نەگىزگى كەپىلى.
ەلىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىنىڭ العاشقى بابىندا «مەملەكەتىمىزدىڭ ەڭ قىمبات قازىناسى – ادام جانە ادامنىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى» ەكەنى ايتىلا وتىرىپ, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ بىردەن-ءبىر باستاۋى – حالىق بولىپ سانالاتىنىنا باسا نازار اۋدارىلدى. كونستيتۋتسيامىزدىڭ ءىى-ءبولىمى «ادام جانە ازامات» دەپ اتالادى. وندا ادامعا قاجەتتى رۋحاني يگىلىكتەرگە ايرىقشا ءمان بەرىلگەن.
ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ ەندىگى ماڭىزدى سالاسى – ءدىن. ونىڭ بەلگىلى ءبىر حالىقتىڭ, ۇلتتىڭ ومىرىندە ۇلكەن رۋحاني-يدەولوگيالىق ءرول اتقاراتىنى ەش دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيتىن جايت. بۇل ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭ اياسىندا رەتتەلەدى. 6 تاراۋ, 25 باپتان تۇراتىن اتالعان زاڭ اتا زاڭنان تۋىنداپ وتىرعانى ءمالىم. ءدىني سەنىم-نانىمعا بايلانىستى ماسەلەلەر كونستيتۋتسيامىزدىڭ بىرنەشە (19, 22) بابىندا ايرىقشا اتالعان. ولاردا – اركىمنىڭ قاي ۇلتقا, قاي پارتياعا جانە قاي دىنگە جاتاتىنىن ءوزى انىقتاۋعا حاقىلىعى, كەز كەلگەن ادامنىڭ ار-وجدان بوستاندىعىنا قۇقى بار ەكەنى, ونى جۇزەگە اسىرۋ جالپىادامزاتتىق جانە ازاماتتىق قۇقىقتار مەن مەملەكەت الدىنداعى مىندەتتەرگە بايلانىستى بولماۋعا نەمەسە ولاردى شەكتەمەۋگە ءتيىس ەكەنى ەسكەرىلگەن.
رۋحاني كودىمىزدىڭ كەلەسى ءبىر سۇبەلى تارماعى – ۇلتتىق مادەنيەتىمىز. «مادەنيەت تۋرالى» زاڭ 8 تاراۋداعى 40-باپتا سارالانىپ قاراستىرىلعان. مۇندا حالقىمىزدىڭ مادەني قۇندىلىقتارى مەن ۇلتتىق مادەني يگىلىكتەرى, مادەني مۇرالار مەن ولاردى ساقتاۋ, سالت-ءداستۇر, تاريحي-مادەني ماڭىزى بار ونەر جادىگەرلىكتەرىن قورعاۋ, قامقورلىق جاساۋ ماسەلەلەرى جىلىكتەپ بەرىلگەن. ارينە مۇنىڭ دا باستى كەپىلى ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى. ويتكەنى كونستيتۋتسيانىڭ 37-بابىندا; «...قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتارى تاريحي جانە مادەني مۇرالاردىڭ ساقتالۋىنا قامقورلىق جاساۋعا, تاريح پەن مادەني مۇرالاردىڭ ساقتالۋىنا قامقورلىق جاساۋعا, تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىن قورعاۋعا مىندەتتى», دەپ ەرەكشە ەسكەرتىلگەن بولاتىن.
وسى اتالعان ماسەلەلەردىڭ قاتارىندا 38-باپتاعى قازاقستان ازاماتتارىنىڭ تابيعاتتى ساقتاۋعا جانە تابيعات بايلىقتارىنا ۇقىپتى قاراۋعا مىندەتتى دەگەن قاعيدانى دا ۇلتتىق قۇندىلىقتار قاتارىندا اتاپ ءوتۋدى ورىندى دەپ بىلەمىز. سەبەبى تۋعان جەر, ونىڭ اسەم تابيعاتى, بۇكىل – جەراستى جانە جەرۇستى بايلىقتارى حالىقتىڭ باعا جەتپەس يگىلىگى ءارى اسا ماڭىزدى قۇندىلىعى ەكەنىن ەش ۋاقىتتا ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
ەلىمىزدىڭ تۋى, ەلتاڭباسى, ءانۇرانى مەملەكەتتىك جانە ۇلتتىق قۇندىلىقتار رەتىندە اتا زاڭنىڭ 9-بابىندا اتاپ كورسەتىلگەن. ولاردىڭ سيپاتتاماسى جانە پايدالانۋ ءتارتىبى كونستيتۋتسيالىق زاڭمەن بەلگىلەنگەن. ال 34-باپتاعى ەكى تارماقتا اركىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن جانە زاڭدارىن ساقتاۋعا, باسقا ادامدار قۇقىقتارىن, بوستاندىقتارىن, ابىرويى مەن قادىر-قاسيەتىن قۇرمەتتەۋگە, اركىم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى ەكەندىگى قاداپ ايتىلعان. بۇل ماسەلەگە دە ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى ەرەكشە ءمان بەرگەنى ورىندى.
ءبىزدىڭ بۇگىنگى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى – وتباسى. ول مەملەكەتتىڭ شاعىن بولشەگى ىسپەتتى. «وتان – وتباسىنان باستالادى», دەگەن اتالارىمىز. سوندىقتان بۇل جايت قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىندا ارنايى باپپەن قورعالعان. 3 تارماقتان تۇراتىن 27-باپتا كورسەتىلگەندەي, نەكە مەن وتباسى, انا مەن اكە مەملەكەتتىڭ قورعاۋىندا بولاتىنى, بالالارعا قامقورلىق جاساۋ جانە تاربيەلەۋ اتا-انانىڭ ەتەنە قۇقىعى ءارى مىندەتى ەكەنى, كامەلەتكە تولعان, ەڭبەككە قابىلەتتى بالالارعا ەڭبەككە جارامسىز اتا-اناسىنا قامقورلىق جاساۋ مىندەتتەلەتىنى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان.
ءاربىر ەلدىڭ, ءاربىر حالىقتىڭ, كەز كەلگەن مەملەكەتتىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى, تابىستى بولۋى ءبىلىم مەن عىلىمعا تىكەلەي بايلانىستى ەكەنى ايتپاسا دا بەلگىلى. سول سەبەپتى دە بۇل سالالاردى رۋحاني يگىلىكتەردىڭ, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ قاتارىندا اتاعانىمىز ءجون. قوعامدىق ءومىردىڭ اتالعان ەكى سالاسىنا ەكى بىردەي زاڭ ارنالعان. وقۋ-ءبىلىم سالاسى – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءبىلىم تۋرالى» زاڭىمەن رەتتەلەدى. ول 12 تاراۋ, 68 باپتان تۇرادى. ال «عىلىم تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى (5 تاراۋ, 22 باپتان تۇرادى) عىلىم جانە عىلىمي-تەحنيكالىق سالاداعى قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەيدى. بۇل ەكى زاڭنىڭ دا ىسكە اسىرىلۋىنا اتا زاڭىمىزدىڭ ءتيىستى باپتارىندا كەپىلدىكتەر بەرىلگەن.
وسى رەتتە اتالعان ەكى ماڭىزدى ماسەلەگە دە ەل پرەزيدەنتى جولداۋىنىڭ «الەۋمەتتىك جاڭعىرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى» اتتى IV تاراۋىندا باسا نازار اۋدارىلعان.
جيىنى ءىح ءبولىم, 98 باپتان تۇراتىن قازاقستاننىڭ اتا زاڭى – «پرەزيدەنت», «پارلامەنت», «ۇكىمەت», «كونستيتۋتسيالىق كەڭەس», «سوتتار جانە سوت تورەلىگى», «جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ», سونداي-اق قورىتىندى مەن وتپەلى ەرەجەلەردى قامتىعان اسا ماڭىزدى تاريحي ءمانى بار قۇجات. «قازاقستان» ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدياسىندا اتا زاڭعا:
«... كونستيتۋتسيا – كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىستىڭ قۇندىلىقتارى, ينستيتۋتتارى مەن نورمالارى, الەۋمەتتىك بايلانىستار مەن مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ قاتىناستارىن مەملەكەتتىك – قۇقىقتىق رەتتەۋ نەگىزدەرى رەسمي تۇردە باياندى ەتىلەتىن ەڭ جوعارعى قۇقىقتىق نىسان. كونستيتۋتسيا وسى زامانعى مەملەكەتتىلىكتىڭ ماڭىزدى بەلگىسى بولىپ تابىلادى», دەگەن انىقتاما بەرىلگەن. ولاي بولسا, ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتى, ءاربىر تۇرعىنى, اتا زاڭىمىزدى جانە ودان تۋىندايتىن باسقا دا سالالىق زاڭنامالاردى كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ونى قادىرلەپ-قاستەرلەۋى كەرەك. ويتكەنى, مەملەكەتىمىزدىڭ باستى زاڭى – كونستيتۋتسيامىز بۇكىل قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋى مەن ءوسىپ-وركەندەۋىنىڭ, مەملەكەتىمىزدىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ بەرىك نەگىزى, رەسپۋبليكا حالقىنىڭ جارقىن بولاشاعىنىڭ بىرەگەي كەپىلى, سونىمەن بىرگە تۇعىرلى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ تەمىردەي تىرەگى. سوندىقتان مۇنى ارقايسىمىز جادىمىزدا ۇستاعانىمىز ابزال.
اقمارال سمانوۆا,
ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى,
زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
