ءبىلىم • 17 تامىز، 2020

بيىل گرانت قالاي ءبولىندى؟

178 رەت كورسەتىلدى

اتا-انالار ۇمىتپەن كۇتكەن، تالاپ­كەرلەر تاعاتسىزدانا توسقان جاڭالىق تا بەلگىلى بولىپ، مەم­لەكەتتىك ءبىلىم گرانتى يەگەرلەرىنىڭ ءتىزىمى جاريالاندى. بيىل گرانت كىمگە بۇيىردى؟ انىعى، قاي سالا، قانداي ماماندىقتارعا ءبولىندى؟

 

الاڭداۋعا قوس سەبەپ

مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن تاعايىندايتىن كوميسسيانىڭ وتىرىسى اياقتالىسىمەن، ونىڭ قورىتىندىسى جىلداعى ءداستۇر بويىنشا باس باسىلىم – «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە شىعادى. سول قالىپتاسقان ءۇردىستى بىلەتىن اتا-انالاردىڭ ءبىرى حابارلاسىپ: «گرانت ناتيجەسى گازەتتىڭ ەرتەڭگى نومىرىنە كەتىپ بارا جاتسا، كورىپ بەرىڭىزشى. قىزىما الاڭداپ وتىرمىن»، دەگەن ءوتىنىشىن جەتكىزدى. ءبىر بايقاعانىمىز، بيىل اتا-انالاردىڭ الاڭى – بۇرىنعىدان بولەكتەۋ. ونىڭ سەبەبى دە تۇسىنىكتى بولار، كارانتين تالاپتارىن ساقتاۋ ءبىلىم جۇيەسىن ءبىراز وزگەرىسكە ۇشىراتتى. تالاپكەرلەر ءوز دەنساۋلىعىن تاۋەكەلگە تىگىپ، تەستىلەۋ سىناعىن تاپسىردى. ۋايىم كوبەيگەندىكتەن ويدىڭ دا ەكىگە ءبولىنىپ، ۇبت ناتيجەسىنە ەداۋىر اسەر ەتكەنىن ءبىرشاما تەست تاپسىرۋشى ورەندەردەن بىلدىك. سونداي-اق اتا-انالار مەن تالاپكەرلەردىڭ گرانت قورىتىندىسىنا الاڭداۋىنا تۇرارلىق ەكىنشى سەبەپ بار. بۇل – گرانتقا دەگەن باسەكەلەستىكتىڭ از دا بولسا ارتۋى.

ايتالىق، 2019-2020 وقۋ جىلىنا بو­لىن­گەن 53 مىڭ 785 گرانتقا 64 مىڭ 452 تالاپكەر تالاستى. سوندا 1 ورىنعا 2 ادام دا تالاسىپ تۇرعان جوق. ءبىز بىلتىر مەم­لەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن تاعايىندايتىن كوميسسيانىڭ مۇشە­سى رەتىندە كەيبىر ماماندىقتارعا ءوتىنىش بەرگەن تالاپكەرلەردىڭ بولما­شى بالمەن گرانتقا تۇسكەنىنە كوز جەت­كىز­گەنبىز. ال بيىل بىلتىرعى كولەمدە بولىنگەن گرانتقا 80 مىڭنان اسا ادام ءۇمىتتى بولدى. 1 ورىنعا 2 ادام تالاسىپ تۇرماسا دا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ گرانتىنا ءوتىنىش بەرۋشىلەر سانى وتكەن جىلعىدان 20 مىڭعا كوبەيگەن. بۇل ءسوزسىز باسەكەلەستىككە باستايدى.

 

كوشباسشى ماماندىقتار مىنبەرى

بيىل قانداي ماماندىقتارعا گرانت كوپ تاعايىندالعانىنا توقتالايىق. وسى جولى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ەڭ كوپ بولىنگەن ماماندىقتار تىزىمىندە 2500 گرانتپەن «قالا قۇرىلىسى، قۇ­رى­لىس جۇمىستارى جانە ازاماتتىق قۇرى­لىس» ماماندىعى كوش باستادى. بۇل ماماندىققا بولىنگەن گرانت سانى بىل­تىر­عىمەن سالىستىرعاندا ءبىر تسيفرعا دا وزگەرمەگەن. ال «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» ماماندىعىنا مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى ازايعان. بىلتىر ءبىرىنشى ورىندا بولعان «اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» ماماندىعى 2468 گرانتپەن بيىل 2 ورىنعا تۇراقتاپ تۇر. ماماندىق بويىنشا مەملەكەتتىك گرانت ەڭ كوپ قاراستىرىلعان ماماندىقتاردىڭ ۇزدىك ۇشتىگىن 2147 گرانتپەن «جالپى مەديتسينا» ماماندىعى اياقتايدى.

ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بيىل 21 شىلدەدە جاريالاعان اقپارا­تىنا سۇيەنسەك، «قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» ماماندىعىنا 2147 گرانت قاراس­تىرىلعان. ال جوعارىداعى «جالپى مەديتسينا» ماماندىعىنا تۋرا وسى كولەمدەگى 2147 گرانتتىڭ تاعايىندالعانى تۋرالى ما­لى­مەت «ادىلەت» سايتىنان الىندى. نورماميۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر جاريا­لاناتىن بۇل سايتتاعى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمى بار كادرلاردى دايارلاۋعا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن ءبولۋ تۋرالى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ 2019 جىلعى 28 ماۋسىمداعى № 287 بۇيرىعىندا «ق­و­عامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ» مامان­دىعىنا بيىل بولىنگەن گرانت كولەمى 100-ءدى كورسەتىپ تۇر. ەڭ قىزىعى، ەكى دەرەككوزدە دە جالپى مەديتسينالىق ما­ماندىقتارعا قاراستىرىلعان مەم­لەكەتتىك تاپسىرىس سانى (بارلىعى 2700) وزگەرتىلمەگەن. سوندا گرانت ەسەبى قا­لاي بولدى؟ ءبىر بولجامىمىز بار، مەم­لە­كەتتىك كوميسسيا جاعدايعا قاراي №287 بۇيرىققا وزگەرىس ەنگىزگەن بولۋى مۇم­كىن. سونىڭ ناتيجەسىندە «جالپى مەدي­تسينا» مەن «قوعامدىق دەنساۋلىق ساق­تاۋ» ماماندىعىنا بولىنگەن گرانت سانى­نىڭ ورىنى اۋىسقان. بىراق ماتە­ريال وندىرىسكە دايارلانىپ جاتقان ۋاقىت­تا مينيسترلىكتەن جاۋاپ جەتىپ، ناتي­جە­سىندە ۆەدومستۆو تاراتقان اقپاراتتىڭ قاتە ەكەنى جانە «ادىلەت» سايتىنداعى بۇي­رىقتىڭ وزگەرمەگەنى بەلگىلى بولدى.

ءسويتىپ قوعام تاراپىنان جانە قو­عامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىن زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ بىرنەشە رەت ارىپ­تەس­تەرىنىڭ ازدىعىنا الاڭداپ شى­­رىلدا­عانى جانە وسى پروبلەمانى شەشۋ ءۇشىن اتالعان ماماندىققا شەتەل­دەر­دەگىدەي كوپتەپ گرانت ءبولۋدى ۇسىن­عانى ەسكەرىلگەن سىڭايلى. ونىڭ ۇستىنە پان­دەمياعا بايلانىستى ەلدەگى قوعام­دىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ جارتى جىل ىشىندە كۇرت ارتۋى دا ىقپال ەتكەنى انىق. ال­بەتتە مۇنداي ماسەلە ازاماتتارىنىڭ دەن­ساۋلىعىن الدىڭعى قاتارعا قوياتىن ەلدەردە الدەقاشان جولعا قويىلعان. دەگەنمەن ءبىز «ەشتەن – كەش جاقسى» دەپ ەرتەرەك قۋانىپ قويىپپىز.

 

مەملەكەتتىك سۇرانىستاعى سالا

كەلەسى كەزەكتە مەملەكەتتىڭ سۇرانى­سىن­داعى سالالاردى ايقىندايىق. انىق­تاۋ ءۇشىن البەتتە تاعى سول ءبىلىم بەرۋگە بولىنگەن مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولە­مىنە كوز جۇگىرتەمىز. سالا بويىنشا گرانت كوپ قاراستىرىلعان ۇزدىك ۇشتىكتە ينجەنەرلىك، وڭدەۋ جانە قۇرىلىس سالاسى – ءبىرىنشى ورىندا. اتالعان سالاعا كۆوتالاردى قوسپاعاندا بارلىعى 13 مىڭ 727 گرانت بولىنگەن، بىلتىرعىمەن (13 مىڭ 687) سالىستىرعاندا بۇل كورسەت­كىش ايتارلىقتاي وزگەرمەدى. ال پەداگو­گيكالىق سالا جىلداعىداي ەكىنشى ورىن­دا تۇر. مۇندا جەتىم نەمەسە اتا-انا­نىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار، مۇگەدەك تالاپكەرلەر مەن قازاقستان ازامات­تىعىن ءالى الماعان ەتنيكالىق قازاق­تارعا قاراستىرىلعان كۆوتالاردى قوس­قاندا 8 مىڭ 252 ورىنعا مەملەكەت تاپ­سىرىس بەرىلگەن. ءبىلىم بەرۋ گرانتى ەڭ كوپ قاراستىرىلعان العاشقى ۇشتىكتى سالا بويىنشا بارلىعى 4088 گرانتپەن «جا­را­تىلىستانۋ عىلىمدارى، ماتەماتيكا جانە ستاتيستيكا» اياقتايدى. بىل­تىر دا وسى سالاعا ءدال وسىنشا گرانت بولىنگەن بولاتىن.

 

اتاۋلى گرانتتار ءبولىنىسى

«ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋس­ترياعا!» جوباسى شەڭبەرىندە ستۋدەنت­تەردى وقىتۋعا وتكەن جىلى 5109 گرانت بولىنسە، بۇل جولى ەداۋىر وزگەرىسسىز 5107 ورىن قاراستىرىلعان. بۇل – 2014 جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلە جاتقان «سەرپىن-2050» الەۋمەتتىك باعىتىنداعى مەملەكەتتىك باعدارلاما. اتالعان جوبا حالىق تىعىز ورنالاسقان ەلىمىزدىڭ وڭ­تۇستىك وڭىرلەرىندەگى (الماتى، تۇركىستان، جامبىل، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ وبلىستارى) جاستاردى كادر جەتىسپەي جاتقان قازاقستاننىڭ شىعىس، سولتۇستىك جانە ورتالىق وبلىستارىندا وقىتىپ، جۇمىسقا ورنالاستىرۋدى كوزدەيدى. سوڭعى كەزدە ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپشىلارى تاراپىنان «سەرپىندە» سەرپىن بولماي جۇرگەنى ءجيى ايتىلسا دا بۇل باعدارلاماعا بولىنەتىن گرانتتىڭ كولەمى ازايار ەمەس.

گرانتتار بولىنىسىنە سالا بويىنشا نازار سالساق، «ينجەنەرلىك، وڭدەۋ جانە قۇرىلىس سالالارى» الدىڭعى قاتاردا تۇر. وسى سالاعا «ماڭگىلىك ەل جاستارى – يندۋسترياعا!» جوباسىمەن 2 مىڭ گرانت قاراستىرىلعان. بىلتىر دا ءدال وسىنداي كورسەتكىش ورىن العان ەدى. ەكىنشى ورىنعا تۇراقتاعان 1500 ورىنمەن «اق­پاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار» سالاسى بىلتىرعى سانىنان جا­ڭىلماپتى. باعدارلاماعا ەڭ كوپ گرانت بولىنگەن العاشقى ۇشتىكتى 1277 ورىنمەن پەداگوگيكالىق سالا ءتامامدايدى. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 1279-دى قۇراعان.

ال ماماندىقتار بويىنشا بيىل «اق­پاراتتىق تەحنولوگيالار» (1250 ورىن); «مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋ جانە تاربيەلەۋ» (494 ورىن); «ەلەكتر تەحنيكاسى جانە ەنەرگەتيكا»، «قالا قۇرى­لىسى، قۇرىلىس جۇمىستارى جانە ازا­ماتتىق قۇرىلىس» (ارقايسىسى 300 ورىننان) ماماندارىن دايارلاۋعا گرانت كوپ بولىنگەن. ماماندىقتار بويىنشا اتاۋلى گرانت ەڭ كوپ قاراستىرىلعان ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارى بىلتىرعىدان مۇلدە وز­گەرمەگەن.

سوڭعى جاڭالىقتار

مەرەكە قارساڭىندا ماراپاتتالدى

ايماقتار • بۇگىن، 13:58

6 مامىرعا ارنالعان ۆاليۋتا باعامى

ەكونوميكا • بۇگىن، 11:16

«چەلسي» فينالعا شىقتى

سپورت • بۇگىن، 10:48

ۇقساس جاڭالىقتار