ەكىجاقتى قارسىلىق
قاشىقتان وقىتۋدى ەڭ الدىمەن پەداگوگ قاۋىم قولداپ وتىر. بۇلاي دەۋىمىزگە الەۋمەتتىك جەلىدە ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ اتىنا جازىلعان پەداگوگتەردىڭ پەتيتسياسى سەبەپ. ۇجىمدىق ۇندەۋدە مۇعالىمدەر: «وقىتا بىلەتىن مۇعالىم قانداي جاعداي بولسىن وقىتادى. وقي بىلەتىن بالا قانداي جاعداي بولسىن وقيدى. كەزىندە مايشاممەن دە كىتاپ وقىعانبىز. بىراق دەنساۋلىق ماڭىزدى. بالانىڭ دەنساۋلىعى – بولاشاعىمىزدىڭ دەنساۋلىعى» دەي كەلە, مەكتەپ مۇعالىمدەرى ءۇشىن قاشىقتان وقىتۋ – جاڭا ءارى قيىن فورمات بولعانىنا قاراماستان ءبىر-بىرىنە قولداۋ كورسەتىپ, جۇمىستى جەڭىل جۇرگىزىپ كەتكەنىن نەگىزگە الىپ, قاشىقتان وقىتۋدى قولدايتىنىن جازعان.
دەسە دە, ءبىراز اتا-انا رەداكتسيامىزعا جازعان جانە الەۋمەتتىك جەلىدەگى ساۋالدامامىزعا بەرگەن جاۋابى ارقىلى قاشىقتان وقىتۋعا قارسىلىق تانىتىپ وتىر. سونداي اتا-انانىڭ ءبىرى نۇرلىبەك زينابدين: «بالام وسى وقۋ جىلىندا ءبىرىنشى سىنىپقا بارادى. وتباسىندا قولعا قالام ۇستاتىپ, وقۋ مەن جازۋدى دۇرىس ۇيرەتە الامىز با, قايدام. مۇعالىمسىز, ۇيدەن ساۋات اشۋ وتە قيىن بولادى. ۇستازدىڭ تۇلعاسىن كورىپ, مەكتەپتىڭ اۋراسىن سەزىنۋى كەرەك. ءبىز – اتا-انالار وقۋ, جازۋدى دۇرىس مەڭگەرتۋدە مۇعالىمدەي بولا المايمىز. ەگەر بالا ەڭ بولماعاندا جازىپ, وقي السا, قاشىقتان ءبىلىم الۋعا بولار ەدى. ال ءالى مەكتەپتى كورمەگەن بالاعا قاشىقتان وقۋ قيىن», دەيدى. وسىعان دەيىن كوز جەتكىزگەنىمىزدەي, كەيبىر شەتەلدەردە پاندەميا ءورشىپ تۇرعان ۋاقىتتا دا باستاۋىش سىنىپتاردى ءداستۇرلى فورماتتا وقىتتى, البەتتە بارلىق سانيتاريا تالاپتارى قاتاڭ ساقتالدى. وسى رەتتە بالاسى 1-سىنىپقا باراتىن اتا-انالاردىڭ الاڭداۋى باسىم. جوعارىدا اتا-انانىڭ سوزىنەن جانە سونداي مازمۇنداعى بىرنەشە اتا-انانىڭ پىكىرىنەن بۇل ۋايىمنىڭ بارىنا انىق كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. وسىدان دا سۇراق تۋادى: مۇعالىم ءوزى ءالى ءالىپبيدى تولىق مەڭگەرمەگەن بالاعا ءارىپتى قاشىقتان قالاي تانىتادى؟ بۇل – ءبىزدىڭ عانا ەمەس, بيىل 1-سىنىپتى قابىلدايتىن مۇعالىمدەردىڭ دە كوكەيىندەگى سۇراق.
وسى جەردە ەكى جاقتى قارسىلىقتىڭ بارىن بىلدىك. ويتكەنى ساۋالدامامىزعا: «مەن قاشىقتان وقىتۋعا قارسىمىن. بيىل ءبىرىنشى سىنىپتى الامىن. ءارىپ تانىمايتىن بالانى قالاي قاشىقتان وقىتامىن؟» دەپ شىرىلداعان مۇعالىمدەر دە بولدى. سوندىقتان شەتەلدىك تاجىريبە قولدانىلىپ, باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى مەكتەپتە وقي الا ما؟
شەشىمى بار ما؟
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ كەشە وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جاڭا وقۋ جىلىندا وقىتۋدىڭ 3 نۇسقاسىن ۇسىندى. بىرىنشىدەن, وقۋشىلاردىڭ بارلىعىن جاپپاي قاشىقتان وقىتۋ. بۇل رەتتە شالعاي ەلدى مەكەندەردە ورنالاسقان شاعىن جيناقتى مەكتەپتەر ءداستۇرلى فورماتتا وقىتا بەرمەك. ۆەدومستۆو باسشىسى وسى نۇسقاداعى نەگىزى ماسەلەگە: «بىزدە 2019-2020 وقۋ جىلىنداعى ءتورتىنشى توقساننىڭ تاجىريبەسى بار. الىستا ورنالاسقان ءار بالا سانى از مەكتەپتەردەگى وقۋشىلار ءداستۇرلى فورماتتا وقىدى. مۇنداي مەكتەپتەردە ءبىر سىنىپتا 5, 10, 15 بالادان وقيدى, سونداي-اق مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلار مەكتەپكە جاياۋ قاتىنايدى. وسىنداي جاعدايدا قاۋىپ از بولاتىنىنا كوز جەتكىزدىك. سول سەبەپتى قاۋىپ جوق وڭىرلەردە ورنالاسقان مەكتەپتەردە شتاتتى رەجىمدە وقىتۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىرمىز», دەدى. ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, ءداستۇرلى فورماتتا وقىتۋ ءۇشىن سول وڭىردەگى, اۋىلداعى پاندەميا جاعدايى تولىعىمەن ەسكەرىلىپ, وبلىستىق ءبىلىم باسقارمالارىمەن بىرلەسىپ شەشىم شىعارىلۋى ءتيىس. ەگەر شاعىن جيناقتى مەكتەبى بار اۋىلدىڭ وزىندە ۆيرۋس ءورشىپ تۇرسا, قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا كوشىرىلەدى. قوسا كەتەيىك, ەلىمىزدە بارلىعى 127 مىڭ بالا ءبىلىم الاتىن 1 934 شاعىن جيناقتى مەكتەپ بار. ءبىرىنشى نۇسقاداعى ماڭىزدى ماسەلە وسى 2 مىڭعا جۋىق مەكتەپكە قاتىستى بولىپ وتىر.
ەكىنشىدەن, كەيبىر سىنىپتاردى سانيتاريا تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاي وتىرىپ ءداستۇرلى فورماتتا وقىتۋ. بۇل نۇسقادا قاشىقتان وقىتۋعا ەكى جاقتى قارسىلىق ەسكەرىلگەندەي. ياعني باستاۋىش سىنىپتىڭ وقۋشىلارى اتا-انالارىنىڭ جازباشا وتىنىشىمەن ءداستۇرلى فورماتتا, مەكتەپتە وقىتىلادى. اتا-انالارىنىڭ كەلىسىمىمەن ءداستۇرلى فورماتتا ءبىلىم الاتىن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى ءۇشىن كەزەكشى سىنىپتار بولادى. وسى نۇسقانى پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە تولىعىراق تۇسىندىرگەن مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ: «بۇل جەردە ءبىز ءبىر نارسەنىڭ باسىن اشىپ الۋىمىز كەرەك. كەزەكشى سىنىپتاردىڭ وقۋشىلارى بارلىق ءپاندى مەكتەپتە وقيدى دەۋگە بولمايدى. قاشىقتان وقىتۋعا قيىندىق تۋعىزاتىن نەگىزگى پاندەر بار. ماسەلەن, ماتەماتيكادان ەسەپ شىعارۋ, اسىرەسە جاڭا تاقىرىپتى الىپ كەتۋ وڭاي ەمەس. سونىمەن قاتار 1-سىنىپ وقۋشىلارىنا ءارىپ تانىتۋ كەرەك. مۇنداي ماڭىزدى ساباقتاردى قاشىقتان وقىتۋ وتە قيىن. سونداي نەگىزگى پاندەردى مەكتەپكە قاتىناپ وقيدى. ال مۋزىكا, ەڭبەككە باۋلۋ سەكىلدى جاڭا تاقىرىپتارىن الىستان ۇيرەتۋگە بولاتىن پاندەر قاشىقتان وقىتىلادى», دەدى.
ۇشىنشىدەن, شتاتتىق رەجىمدە وقىتۋ. مۇنداي جاعدايدا البەتتە بارلىق وقۋشىلار مەكتەپتە وقيدى, سانيتاريا تالاپتارى قاتاڭ تۇردە ساقتالۋعا ءتيىس. بىراق بۇل ۇسىنىس دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان قولداۋ تاپپاعان سىڭايلى. سەبەبى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنا قاتىستى جاعداي تۋرالى ەسەپ بەرگەن بايانداماسىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى الەكسەي تسوي: «كارانتين كەزىندە بالالار مەن ۇجىمدىق توپتار اراسىندا ۆيرۋستى جۇقتىرۋ دەڭگەيى تومەندەدى. كۇزدەگى تۇماۋ ماۋسىمىن, وعان قوسا كوروناۆيرۋس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىن ەسەپكە الساق, بالالاردىڭ ساباققا بارۋى ولاردىڭ اراسىنداعى اۋرۋدى ءورشىتىپ جىبەرۋى مۇمكىن. سوندىقتان وقۋ جىلىنىڭ ءبىرىنشى توقسانىندا از قامتىلعان مەكتەپتەردەن باسقا بارلىق ورتا مەكتەپ وقۋشىلارىن قاشىقتان وقىتۋدى ۇسىنامىن», دەدى. سول سەبەپتى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ ءۇشىنشى نۇسقاسى ەلدەگى ەپيدەميالىق جاعداي ابدەن تۇراقتالىپ, جاعداي جاقسارمايىنشا, جۇزەگە اسپايتىن سەكىلدى.
نە كەدەرگى؟
بۇل سۇراققا نەگىزىنەن پرەزيدەنت ق.توقاەۆ: «مۇعالىمدەردىڭ 20 پايىزدان كوبى ۇيلەرىندە تولىققاندى ينتەرنەت پەن كومپيۋتەر جوق بولعاندىقتان, قاشىقتان ءتيىمدى وقىتا المادى. مەكتەپتەردىڭ بالانسىنداعى 400 مىڭنان اسا كومپيۋتەردىڭ تەك 40 پايىزى عانا ىسكە جارادى. بۇل – اكىمدىكتەر مەن مينيسترلىك جۇمىسىنىڭ ناتيجەسى. اكىمدىكتەر جاڭا وقۋ جىلىنا دەرەۋ دايىندالىپ, مەكتەپتەر مەن جەكەلەگەن مۇقتاج وتباسىلاردى قاجەتتى تەحنيكامەن جابدىقتاۋى ءتيىس», دەپ جاۋاپ بەرگەن بولاتىن. ءيا, قاشىقتان وقىتۋ فورماتىنا كوشۋدە ينتەرنەت پەن تەحنيكانىڭ تاپشىلىعى قول بايلايدى. مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلاردىڭ بۇل كەدەرگىگە وتكەن «توتەنشە» توقساندا كەزىككەنىن كوردىك. ال الداعى توقساندا تاعى الدىمىزدان شىعاتىن توسقاۋىلعا ەندى قالاي توتەپ بەرمەكپىز؟
كوكتەمدە تەحنيكا تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا مينيسترلىك مەكتەپتەردەگى كومپيۋتەرلەردى وعان مۇقتاج مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا تاراتىپ بەردى. سونىمەن قاتار قاشىقتان وقىتۋ ماسەلەلەرى جونىندە وتكەن 17 ساۋىردەگى ءباسپاسوز جيىنىندا ءبىلىم جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى شولپان كارينوۆا مۇعالىمدەر مەن وقۋشىلارعا 11 مىڭ تەحنيكا ساتىپ الىنعانىن ايتتى. سول ۋاقىتتا مينيستر 80 مىڭ تەحنيكا الۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزگەن. وسى تەحنيكالار ءوز يەسىن تاپتى ما؟ ناقتى قاي وبلىستارعا تاراتىلدى؟ بۇل سۇراقتارعا ءتيىستى مينيسترلىكتەن ازىرگە جاۋاپ الا المادىق. ءبىر انىعى, مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى بريفينگتە: ء«بىز تەحنيكا تاپشىلىعىنىڭ بار ەكەنىن جاسىرمايمىز. ءيا, شىن مانىندە مەملەكەت باسشىسى ايتقانداي, مەكتەپتەردىڭ بالانسىنداعى كوپ كومپيۋتەرلەر جۇمىسقا جارامسىز. دەگەنمەن بۇل ءبىر جىلدا ورىن العان پروبلەما ەمەس, قانشا جىلدان بەرگى جينالعان تۇيتكىلدەر. ىستەن شىققان كومپيۋتەرلەردى, ولاردىڭ جالپى جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەر ۋاقتىلى جاڭارتىلماعاندىقتان, ماسەلە كۇردەلەنىپ وتىر. قازىردىڭ وزىندە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسكەن جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە 36 مىڭ جاڭا كومپيۋتەر ساتىپ الىندى. جاڭا وقۋ جىلىنا دەيىن تاعى دا ساتىپ الۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرامىز», دەدى.
ەندى قاراڭىز: مەكتەپتەردىڭ بالانسىندا بارلىعى 405 مىڭ كومپيۋتەر بار, ونىڭ 162 مىڭى عانا (40 پايىزى) جۇمىس ىستەيدى. وعان ۆەدومستۆو باسشىسى ايتقان 36 مىڭ جاڭا تەحنيكانى قوسساق, 198 مىڭعا جەتەدى. سوندا ءالى 207 مىڭ كومپيۋتەر كەرەك. ءار كومپيۋتەردى ەڭ ارزان باعامەن (150 مىڭ تەڭگە) ەسەپتەگەننىڭ وزىندە كەمى 31 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجى قاجەت. بۇل – تەك قانا تەحنيكا تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن جاسالۋى ءتيىس قادام. ءبىز ءالى ينتەرنەت ماسەلەسىن قوزعاعان جوقپىز.
نەگىزىنەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى جاۋاپ بەرەتىن جالپى قازاقستانعا ورتاق ينتەرنەت پروبلەماسىن كوكتەمدەگى «توتەنشە» توقساندا ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى تەلەارنالارداعى ۆيدەو, راديوداعى اۋديو ساباقتار مەن پوشتا قىزمەتى ارقىلى شەشكەندەي بولدى. بىراق مۇندايدا ساپالى ءبىلىم تۋرالى ءسوز قوزعاۋدىڭ ءوزى قيسىنسىز...
