ءبىز ەلوردالىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ كوپشىلىگىن ەڭ العاش وسى ورتالىقتان كوردىك. مۇندا مەملەكەتتىك دارەجەدەگى ءىرى جيىنداردان باستاپ اقىن-جازۋشىلاردىڭ, عالىمداردىڭ, انشىلەر مەن جىرشىلاردىڭ كەشتەرى, سۋرەتشىلەردىڭ كورمەلەرى ۇيىمداستىرىلاتىن. بىراق, ءبىر قىزىعى, سول كەشتەردىڭ كوبىندە قالامگەرلەر قاۋىمىنىڭ قايماعى بۇزىلماي, ءبىر قاتارعا كەپ جايعاسار ەدى. الدىمەن كەش يەسىنىڭ ەرەكشەلىگىن ءبىر ايتىپ ءوتىپ, سوڭىنان ەلدىك مۇددەگە اۋىساتىن, ءسويتىپ قۇلاعىڭنىڭ قۇرىشىن قاندىراتىن تەلەگەي تەڭىز اڭگىمەلەردىڭ سوڭى ەلوردانى كوركەيتۋگە كەلىپ تىرەلىپ جاتاتىن. مادەنيەت ورتالىعىنىڭ ساحناسىنا كوتەرىلگەن شەشەننىڭ اراسىندا وسالى جوق-تىن. ولاردى تىڭداپ وتىراتىن كورەرمەندەردىڭ دە رۋحاني الەمگە دەگەن قىزىعۋشىلىعى مەن سۇرانىسى باسىم ءتۇسىپ جاتاتىن. سولايشا قالامگەر مەن وقىرماننىڭ اراسىندا ونلاين ەمەس, «جاندى بايلانىس» ورناعانىنا تالاي رەت كۋا بولعانبىز.
ءابىش كەكىلباي ۇلى, اقسەلەۋ سەيدىمبەك, فاريزا وڭعارسىن, رىمعالي نۇرعالي, كاكىمبەك سالىقوۆ, تولەن ابدىك, الىبەك اسقار, قويشىعارا سالعارا, دۇكەنباي دوسجان, نۇرعوجا وراز... بۇل ءتىزىمدى تاعى دا جالعاي بەرۋگە بولادى. ءبىر وكىنىشتىسى, العاشقىلاردىڭ قاتارىندا ەلورداعا قونىس اۋدارىپ, وسىندا شىعارماشىلىقتارىن شىڭداعان, ادەبي-مادەني ورتالاردىڭ نەگىزىن قالاعان, سوڭدارىنان ەرگەن ءىزباسارلارىنا قامقورلىق كورسەتكەن اعا بۋىن قالامگەرلەردىڭ كوپشىلىگى قازىر ارامىزدا جوق. اياۋلى بەينەلەرى ساعىنىشقا اينالىپ, الىستاپ كەتتى. ولار ەندى ساحناعا شىعىپ ەلدىك مۇرات, ۇلتتىق مۇددە, وتانشىلدىق تۋرالى ويلارىن ورتاعا سالمايدى, «ەل ورداسىن مادەني استاناعا اينالدىرۋ كەرەك» دەپ اقىل ايتپايدى, ەشكىمنىڭ شىعارماشىلىعىن تالقىلامايدى, ولەڭ وقىمايدى. ولەڭ دەمەكشى, بىردە ناعىز قارا ءسوزدىڭ قايماعىن قالقىعان شەشەن اقسەلەۋ سەيدىمبەك ولەڭ وقىدى. تالاي جەردە, تالايلاردىڭ ءوزىنىڭ بولسىن, وزگەنىڭ بولسىن ولەڭىن وقىعانىن كورىپ ءجۇرمىز عوي, بىراق سول كىسىنىڭ ءدال سول جولى ساحنادا: ء«الى تالاي كوكتەمدەرگە قونعىم بار. ءالى تالاي كەلەدى ءاندى تىڭداعىم. نەگە ماعان سونشا قاتال بولدىڭدار. جىلدارىم», دەپ ءتىپ-تىك قالپىندا مۇڭايىپ تۇرعان بەينەسى, قوڭىر داۋسى كوكەيىمىزدە قالدى.
* * *
ەلوردا جايلى وسى ۋاقىتقا دەيىن جازىلعان شىعارمالاردى جيناقتاسا, كەم دەگەندە بەس توم بولاتىن شىعار. ونىڭ ىشىندە ولەڭ-جىرلاردىڭ ۇلەس سالماعى كوبىرەك ەكەنىنە ءباس تىگەمىز. اقىنجاندى حالىقپىز عوي, قارا سوزدەن گورى ولەڭ ءسوزدى ءىشىمىز قالاپ تۇرادى. جىل سايىن ەلوردانىڭ قۇرمەتىنە ارنايى ۇيىمداستىرىلىپ كەلگەن ءمۇشايرالاردا دا ولەڭدەردىڭ سالماعى باسىم ءتۇسىپ جاتتى. جالپى, بىلۋىمشە, استاناعا ولەڭ ارناماعان اقىن كەمدە-كەم. ءبىر ولەڭمەن شەكتەلگەندەرى بار, سونداي-اق پوەما, باللادا, ولەڭدەر تسيكلىن ارناعان اقىندار دا بار. ولار سولايشا ەل ورداسىنىڭ كوركەم ادەبيەتتەگى وبرازىن قالىپتاستىردى. ءوز باسىمىز جاڭا استانانى جىرلاۋدا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن اقىندار دەپ كاكىمبەك سالىقوۆ پەن نەسىپبەك ايت ۇلىن اتار ەدىك.
اقمولا ماڭىن, وسىنداعى تاريحي تۇلعالاردى, كوزى ءتىرى اتاقتى ادامداردى, جاڭا استانانى جىرلاۋدا, مەنىڭشە, مارقۇم كاكىمبەك اقىننىڭ الدىنا ەشكىم شىققان جوق سياقتى. ول ءتىپتى قالادا جاڭادان بوي كوتەرگەن «قازاق ەلى» مونۋمەنتىنە, بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم سارايىنا, «ازىرەت سۇلتان» مەشىتىنە, «حان شاتىرعا», «ماڭگىلىك ەل» قاقپاسىنا, «استانا وپەرا» سارايىنا, اقورداعا جەكە-جەكە جىر ارناپ, ولاردى ەلدىڭ جەتى كەرەمەتىنە تەڭەگەنى ەسىمىزدە. سونداي-اق ونىڭ كوزى تىرىسىندە تەك قانا استانا تۋرالى ولەڭدەرى توپتاستىرىلعان «استانا – ەلدىڭ اجارى» اتتى كىتابى دا جارىق كوردى. سول كىتاپتاعى ءبىر ولەڭىندە اقىن استانانى ازيانىڭ ارۋ قىزىنا تەڭەيدى.
«اي قاباق, جايما شۋاق
ءجۇزى قانداي.
اق گۇلدەي سۇيگىڭ كەلەر
ءۇزىپ الماي.
استانا – ازيانىڭ
جاس قالاسى,
اجارىن كورگەن ادام
قىزىعارداي»,
– دەپ باستالاتىن ولەڭ جولدارىندا «ەسىلدىڭ جاعالاۋىن جارقىراتقان, اققۋدىڭ ۇياسىنداي اسەم قالا», «بوي جازعان سارىارقانىڭ سامالىندا. استانا – ازيانىڭ ارۋ قىزى» دەيتىن ءساتتى تەڭەۋلەر بارشىلىق. نەگىزى كاكىمبەك اقىننىڭ جاڭا استانا جايلى جىرلارىن وقيتىن بولساڭىز, قالاي بولعاندا دا ولاردىڭ شىن تەبىرەنىستەن تۋعان ولەڭدەر ەكەنىن تۇسىنەر ەدىڭىز.
اقىن نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ ەلورداعا تىكەلەي قاتىستى ءۇش پوەماسى بار. ولار – «اقمولا شايقاسى», «جەر – جاننان قىمبات» جانە «بايتەرەك» پوەمالارى. سونىڭ ىشىندە كوپشىلىك جاڭا استانانىڭ داۋلەتى مەن ساۋلەتىن كەسكىندەگەن «بايتەرەك» پوەماسىنان كوبىرەك حاباردار. «بايتەرەك» اقىننىڭ جىرلاۋىندا تەك استانانىڭ ەمەس, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ سيمۆولى. جاڭا استانامەن جاڭا داۋىرگە قادام باسقان قازاق ەلىنىڭ ەركىندىگىن, تاۋەلسىزدىگىن, وسى جولدا تەر توككەن تۇلعالاردى ايشىقتاعان پوەمانىڭ ءتىلى شۇرايلى, مازمۇنى تەرەڭ. بۇل تەك شاتتىق جىرى ەمەس, اقىننىڭ ەل ەرتەڭىنە دەگەن الاڭ كوڭىلىن دە تانۋعا بولاتىنداي. «تىرشىلىك تۇزەگەندە كوركىن جاڭا. سۇراپىل سوقپاسا ەكەن تولقىن جارا. ارمىسىڭ, ازاتتىقتىڭ استاناسى – تالپىنعان ارمانىنا ەركىن قالا!», دەپ جىرلاعان اقىن وقىرماندارىن «تۋىڭداي قانات كەرگەن جەلدى كۇنگى, تانىتتى كەڭ الەمگە تەڭدىگىڭدى. تۇرعاندا بايتەرەگىڭ كوككە شىرقاپ, ۇستاي ءبىل اسقاقتاتىپ ەلدىگىڭدى», دەگەن جولدارمەن جىگەرلەندىرەدى.
جالپى, ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – بۇل پوەمانى تالداۋ ەمەس. تەك ەلوردانى جىرعا قوسۋدا اقىنداردىڭ كەمدىگى بولماعانىن ايتۋ. سونىڭ ىشىندە جارقىراي كوزگە تۇسكەن قوس اقىن جايلى از بولسا دا جازبا ارناۋدى ءجون سانادىق.
