ءبىلىم • 07 شىلدە، 2020

ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ استاناسى

17 رەت كورسەتىلدى

وسىدان 10-15 جىل بۇرىن وڭىرلەردەگى قالالار مەن شالعايداعى ەلدى-مەكەندەردىڭ مەكتەپتەرىن تامامداعان تۇلەكتەر ساپالى جوعارى ءبىلىم الۋ ءۇشىن الماتىعا، وبلىس ورتالىقتارىنا نەمەسە شەتەلگە ات باسىن بۇراتىن. بۇل شەشىم ولار ءۇشىن ءبىلىمنىڭ بيىگىنە قول جەتكىزۋمەن تەڭ ەدى. ال قازىر اۋىلدان استاناعا ارمان قۋىپ اتتاناتىندار از ەمەس. سول ءبىلىم قۋىپ كەلگەن ىزدەنۋشىلەردىڭ ءبىر بولىگى بۇگىندە ىزدەنۋىن ءارى قاراي جالعاستىرۋ ماقساتىندا جاس قالادا قالدى. ويتكەنى ولار ءۇشىن ەلوردا – ەلدىڭ عانا ەمەس، ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ دا استاناسى.

بالاباقشا باسپالداعى

باس قالادا مامان بولىپ قال­عان جاندار باس قوسىپ، جاس وتبا­سى­لاردىڭ قاتارى جىل سايىن كو­بە­يىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە بالا تۋ كورسەتكىشى دە جىل ساناپ جوعارىلاپ، بالاباقشالارعا سۇ­را­نىس ارتتى. نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ بىلتىر جىل سوڭىندا تاراتقان مالىمەتىنە سۇ­يەن­سەك، ەلوردادا 369 مەكتەپكە دە­يىنگى ۇيىم بار. ونىڭ 90-ى – مەم­لە­كەتتىك، 3-ەۋى – ۆەدومستۆولىق، 214-ءى – جەكەمەنشىك بالاباقشا، ال 43-ءى – مەملەكەتتىك تاپسىرىس الاتىن شاعىن ورتالىقتار. وسىنشاما مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدا 50 مىڭنان اسا بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ءبىر قاراعاندا از كورىنەتىن شىعار، الايدا بۇل – ءبىر اۋدانداعى حالىقتىڭ سا­نىنداي كورسەتكىش. دەمەك الداعى ۋا­قىتتا استانامىزدىڭ اۋقىمى ار­تا بەرەتىنى ءسوزسىز. مۇنىمەن بىر­گە بالاباقشالاردىڭ، ونداعى با­لا­­لارعا ارنالعان ورىنداردىڭ كولە­مى دە كوبەيە تۇسەدى. قالالىق ءبىلىم باسقارماسى جىل سايىن 240 ورىن­عا لا­يىقتالعان 1-2 مەملەكەتتىك بالا­باق­­شانىڭ سالىناتىنىن ايتادى. سو­نىڭ جانىندا تاعى 10 شاقتى جە­كە­­مەنشىك مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم­دار تاربيەلەنۋشىلەرگە ەسىگىن اشادى.

مۇنىڭ بارلىعى جاس ماماندارعا جۇ­مىس ورنىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. جادىرا وسپانوۆا ەلورداداعى «حان­شايىم» جەكەمەنشىك بالا­باق­شا­سىندا تاربيەشى بولىپ جۇمىس ىس­تەي­دى. تۋعان جەرىنەن ناپاقا تابۋعا عانا ەمەس، جاس قالامەن بولاشاعىن بايلانىستىرۋعا كەلگەن ول مۇنداعى بالاقايلاردىڭ تاربيەسىنە ەرەكشە ءمان بەرەتىنىن ايتادى. «ەلوردالىق با­لالاردى تاربيەلەپ جۇرگەنىمە كوپ بولعان جوق. وسى از ۋاقىتتا قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەر بار­شى­لىق. تاربيەلەنۋشىلەرىم وزدەرى تۋعان جانە ءوسىپ كەلە جاتقان شا­ھا­رىن سۇيەدى، سوندىقتان دا باس قا­­لانىڭ بەينەسىن قاعاز بەتى­نە سۇ­يىس­­پەنشىلىكپەن جانە ماق­تا­نىش­­پەن سالادى. مەن ولاردى ءوز قيال­دا­رىنداعى عاجايىپ قالانىڭ ەڭ دەنى ساۋ، تاربيەلى، ىزەتتى، ءوز بەتىنشە ارەكەت ەتە الاتىن، قورشاعان ورتاسى­نا مەيىرىممەن قارايتىن، ءبىلىمدى دە ءتارتىپتى تۇرعىندارى بولعانىن قا­لاي­­مىن. سول ءۇشىن ءار كۇنىمدى بالا­لارعا بارىمدى بەرۋگە، ومىردە قا­جەت­تىنىڭ ءبارىن ۇيرەتۋگە ارنايمىن»، دەي­دى تاربيەشى جادىرا. بىزگە بەينە بايلانىسقا شىققان ول ەرەسەك توپ­تاعى تاربيەلەنۋشىلەرىنىڭ مەكتەپكە ساقاداي ساي ەكەنىن كورسەتتى. بالا­لار­دىڭ ارقايسىسى ءارىپتى تانيتىنىن، بۋىنداردى قوسىپ وقي الاتىنىن جانە ساناۋعا دا جۇيرىك ەكەنىن ءبىر-بىرىمەن جارىسىپ كورسەتتى. ءيا، ولار – ەلوردانىڭ عانا ەمەس، ەلى­مىز­دىڭ ەرتەڭى.

 

مەكتەپتەن ماماندانىپ شىعاتىن شاكىرتتەر

ەلوردادا بۇگىندە 180 مىڭنان اسا وقۋشى بار ەكەن. ەلوردا اكىمى التاي كولگىنوۆ 2020 جىلى 12 مەكتەپ سا­لۋ جوسپارلانعانىن جانە الداعى 5 جىلدا 60 مىڭ ورىنعا 50 مىڭ وقۋ وشاعى بوي كوتەرەتىنىن ايتقان ەدى. وسى ماتەريالدى ازىرلەۋ بارىسىندا نۇر-سۇلتان قالاسى ءبىلىم باسقارماسىنىڭ دەرەكتەرى اراسىنان ءبىر كورسەتكىشكە كوزىمىز ءتۇستى. ەل استاناسى ارقاعا كوشىرىلمەي تۇرعاندا قالادا نەبارى 35 مەكتەپ بولعان ەكەن. ال قازىر ورتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وشاقتارىنىڭ سانى 100-گە جۋىقتايدى. ەندى مىنا ءبىر دەرەككە نازار سالساق، ەل ەگەمەندىگىن العان جىلى قالاداعى ءبىر عانا وقۋشى «التىن بەلگىگە» ۇمىتكەر بولىپتى. ال قازىر ءار مەكتەپتەن كەمى ەكى-ءۇش وقۋشى «التىن بەلگىمەن» بىتىرەدى. سان ءاردايىم ساپاعا اسەر ەتەدى، با­سە­كە قاشاندا بيىكتەۋگە باستايدى.

ءاليحان راحمەتوۆ ەلورداداعى №73 فيزيكا-تەحنيكالىق مەكتەپ-ليتسەيىن بيىل ءبىتىردى. اتالعان وقۋ وشاعىنىڭ ەرەكشەلىگى – ەل استاناسىندا عانا ەمەس، ەلىمىز بويىنشا بىرەگەي باعىتقا بەيىمدەلگەنىندە. قازاقستاندا فيزيكا-ماتەماتيكالىق مەكتەپتەر كوپ، بىراق فيزيكا-تەح­ني­كالىق باعىتتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ وشاعى جوق ەدى. 2014 جىلى باس قالادا بوي كوتەرگەن، بۇگىندە بولەكشە باعىتتا ءبىلىم بەرەتىن وقۋ ورداسىنىڭ تۇلەگى ءاليحان مەك­تەپ­تەن-اق ماماندانىپ شىقتى. البەتتە كاسىبي شىڭدالىپ شىقپاسا دا، مەكتەپ قابىرعاسىندا ءجۇرىپ ومىرلىك كاسىبىنىڭ ىرگەتاسىن قالاي الدى. ول №73 فيزيكا-تەحنيكالىق مەكتەپ-ليتسەيىندە اشىلعان STEM زەرتحاناسىندا زاعيپ جاندارعا جولدا جۇرۋگە كومەكتەسىپ، سيگنالدار ارقىلى كەڭىستىكتى باعدارلاۋعا جار­دەمدەسەتىن قۇرىلعى جاسادى. «استا­نامىز بارلىق جاعىنان، اسى­رە­سە ءبىز سەكىلدى وقۋعا، بىلۋگە، جاڭا­لىق اشۋعا ۇمتىلعان ۇلاندار ءۇشىن ءبىلىم باسەكەسىندە دە باس بولىپ كەلەدى. مەن مەكتەپتەگى بىلىمىممەن مۇمكىندىگى شەك­تەۋلى جانداردىڭ مۇمكىندىك ايا­سىن كەڭەيتۋدى كوزدەدىم. ەندى وسى ويلاپ تاپقان قۇرىلعىمدى ءارى قاراي جەتىلدىرگىم كەلەدى. بۇل ءۇشىن جوعارى ءبىلىم الۋ كەرەك. بولاشاقتا باعدارلامالاۋ باعىتىندا ماماندانسام دەيمىن. بۇل ماقساتىما شەتەلگە كەتپەي-اق استانا ءىت ۋني­ۆەر­سي­تە­تىندە ءبىلىم الىپ قول جەتكىزە الاتىنىما سەنىمدىمىن»، دەيدى ءاليحان.

 

ىرگەلى قالانىڭ ىزدەنۋشىلەرى

نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگىنىڭ دەرەگى بويىنشا باس قالادا 35 كا­سىپ­تىك-تەحنيكالىق كوللەدج بار. كول­لەدجدەردە 23 مىڭنان اسا ما­مان دايارلانىپ جاتىر. وتكەن جىلى ءدال وسى ۋاقىتتا ەلوردالىق كول­لەد­جدەردىڭ جارمەڭكەسى بولدى. بيىل ەلدەگى جاعداي وڭ بولعاندا، تاعى دا وتكىزىلەر ەدى. وتكەن جىلعى جار­مەڭكەدە استانالىق ارناۋلى وقۋ ورنىندا كاسىپتىك-تەحنيكالىق ءبىلىم الىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەردىڭ بىلىگىن بايقادىق. ءبىرى تىگىن تىگىپ، ديزاينەرلىك جۇمىسىن كوپشىلىككە ۇسىنسا، ەكىنشىسى ارناۋلى اپپاراتپەن ەمدەلۋشىسىنىڭ اۋىز قۋىسىنداعى تىستەرىنە دياگنوستيكا جۇرگىزىپ جاتتى. ءۇشىنشى ءبىر كوللەدج ستۋدەنتى تاعام نەمەسە سۋسىن ءتۇرىن ازىرلەۋدىڭ تەح­نولوگياسىن كورسەتتى، ال كەلەسى ءبىرى شاش ۇلگىسىنىڭ جاڭا ءتۇرىن جاساپ شىقتى. ال اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاجەتتى قۇرالدى قۇراستىرعان ستۋ­دەنت­­تەر ءتىپتى سۇيسىندىرەدى. وسى قا­­تار­دى تولاسسىز تىزبەكتەي بەرۋگە بولادى. شىنى سول، استانالىق مەك­تەپ­تىڭ 9 سىنىبىن تاۋىسقان تۇلەك كەز كەلگەن ماماندىققا دايارلايتىن كوللەدجدى ءوزى تۋعان، تۇراتىن قالادان تابا الاتىنىنا كۋا بولاسىز.

باس قالاداعى جوعارى وقۋ ورىن­دارى مەن ولاردىڭ بەدەلى دە، ءسوز باسىندا ايتقانىمىزداي، الىس­تا­عى مەكتەپ تۇلەكتەرىن، ءتىپتى شە­تەل­دە­گى قازاق جاستارىن تۋعان جەرگە تار­تۋ­عا تۇرتكى بولىپ وتىر. ويتكەنى مۇن­داعى وقۋ ورىندارىنىڭ باسىم بو­لىگى قازاقستاندىق جانە الەم­دىك رەيتينگتەردە ۇزدىكتەر قاتا­رى­نان كورىنىپ كەلەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتىنا قاراعاندا، ەلوردادا 18 جوعارى وقۋ ورنى بار ەكەن. سونىڭ ىشىندە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلت­تىق ۋنيۆەرسيتەتى Quacquarelli Symonds (QS) حالىقارالىق رەيتينگى جا­ريا­لا­عان «الەمنىڭ ۇزدىك 1000 جوعارى وقۋ ورنى» ءتىزىمىنىڭ 365-ورنىنا تۇراقتادى. ەل استاناسىنداعى وسىنداي الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەر ءوز كەزەگىندە ماماندار دايارلاۋمەن شەكتەلمەي، ولارعا جۇمىس تاۋىپ بەرەتىن ءارى عىلىمي ورتا سىيلايتىن الاڭعا اينالىپ وتىر. ماسەلەن، جوعارىدا اتالعان ءبىر عانا جوو-دا 11 اكادەميك، 533 عىلىم كانديداتى، 164 PhD دوكتورى، 181 عىلىم دوكتورى، 163 پروفەسسور، 299 دوتسەنت، 48 قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور ەڭبەك ەتەدى. ال ءبىلىم ساپاسىن ۇلتتىق جانە حالىقارالىق FIBAA، IQAA، ACCA اگەنتتىكتەرىندە الدىڭعى ورىننان كورىنىپ كەلە جاتقان، «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ زەرت­تەۋ ناتيجەسى بويىنشا تۇلەك­تە­رىنىڭ 88%-ى وقۋ بىتىرگەننەن كەيىنگى العاشقى ايلاردا جۇمىسقا ورنالاساتىن، قازىرگى تاڭدا 7 پروفەسسور، 8 اكادەميالىق پروفەسسور، 34 عىلىم كانديداتى، 25 PhD دوكتورى، 10 عىلىم دوكتورىنا عىلىمي ورتا سىيلاپ وتىرعان م.نارىكباەۆ اتىنداعى زاڭ ۋنيۆەرسيتەتى ءتۇرلى ءىرى كومپانيالاردا قىزمەت ەتەتىن مامانداردى جۇمىسقا تارتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. جالپى عىلىمي-وقىتۋشىلىق قۇرامدى شەتەلدىك بىلىكتى ماماندارمەن تولىقتىرۋدا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى الدا كە­لە­دى. قۇرىلعانىنا بيىل 10 جىل تولعان نۋ ستۋدەنتتەرىن دايارلاۋعا اقش، ۇلىبريتانيا، كانادا، گرەكيا، يتاليا، وڭتۇستىك كورەيا، رەسەي، اۋستراليا، تۇركيا جانە ءۇن­­دىستان ەلدەرىنىڭ ۇزدىك ۇلتتىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەرى جۇمىس­قا شاقىرىلعان. وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن عىلىمي قىزمەت­كەر­لەردىڭ 74 پايىزى (477 ادام) الەمنىڭ 53 ەلىنەن كەلگەن، ال 26 پا­يىزى – ۇلتتىق كادرلار. كادرى ساپالى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بەرەتىن ءبىلىمى دە ساپالى بولاتىنى ءسوزسىز، ال جوعارىداعىداي قاتاردى استانالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ بىلىكتى ماماندارىمەن تولىقتىرا تۇسۋگە بولار. ماڭىزدىسى 59 297 باكالاۆريات، 7 100 ماگيسترانت پەن 1 473 دوكتورانت ەلورداداعى جوعارى وقۋ ورىندارىن بەكەر تاڭداماعانى انىق.

سوڭعى جاڭالىقتار

قحل كەستەسى جاريالاندى

حوككەي • بۇگىن، 08:16

تايجان مۇراسى توزبايدى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:15

95 جاسىندا كۋالىك الدى

وقيعا • بۇگىن، 08:11

جەمقورلار اللەياسى كەرەك پە؟

ساياسات • بۇگىن، 08:03

ەكپەنى وزدەرىنە سالدىردى

قوعام • بۇگىن، 08:00

پاندەميا كەزىندەگى پەرزەنتحانا

مەديتسينا • بۇگىن، 07:57

جاڭا ماۋسىمداعى وزگەرىستەر

فۋتبول • بۇگىن، 07:37

قاتەرلى ماۋسىم

الەم • بۇگىن، 07:26

ۇزدىك 8 كوماندا انىقتالدى

فۋتبول • بۇگىن، 07:20

قۇلقىن ءھام قۇلدىق

قوعام • بۇگىن، 07:15

ءتىلسىز جاۋدىڭ تاقسىرەتى

ايماقتار • بۇگىن، 07:08

تەگىن ءدارى-دارمەك كىمگە تيەسىلى؟

مەديتسينا • بۇگىن، 06:50

شاراپاتى مول «شەت-كومەك»

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:39

ەگىنگە وراق ەرتە ءتۇستى

قوعام • بۇگىن، 06:33

جەزقازعانعا گاز جەتكەندە...

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:31

«ينتەر» – جارتىلاي فينالدا!

سپورت • بۇگىن، 02:50

ۇقساس جاڭالىقتار