ءتىل عىلىمىنىڭ كورنەكتى وكىلى سەيىلبەك يساەۆ «قازاقتىڭ مەرزىمدى ءباسپاسوز ءتىلىنىڭ دامۋى» (1983ج) ەڭبەگىندە: «...اراب, يران تىلدەرىنىڭ اسەرى دەگەندە, يران تىلدەرىنىڭ اسەرى اراب تىلدەرىنەن گورى ەرتەرەك باستالاتىنىن دا جوققا شىعارمايمىز» دەپ جازسا, قازاقتىڭ تاعى ءبىر بەلگىلى عالىمى لەنينشىل رۇستەموۆ سول كەزدەگى عىلىمي ادەبيەتتەر مەن قازاق ءتىلى سوزدىك قۇرامىنداعى اراب, پارسى سوزدەرى شامامەن 17 پايىزدى قۇرايتىنىن العا تارتقان ەدى. وزبەك, قىرعىز, تاتار, باشقۇرت تىلدەرىنە قاراعاندا انا تىلىمىزدەگى كىرمە سوزدەر از دەگەنىمىزبەن, كەيبىر زەرتتەۋشى-عالىمدار بۇلاردىڭ دەنى الدىمەن قازاق حالقىن قۇراعان سول كەزدەگى تايپالار تىلىنە ارالاسىپ, تىلدىك ەرەكشەلىگىمىزگە قاراي فونەتيكالىق وزگەرىسكە ۇشىراپ, سوزدىك قوردى مولايتقانىن جوققا شىعارمايدى. مىسالى, قازىرگى قولدانىستاعى حالىق, ادام, داۋلەت, قۇدىرەت, مەزگىل, سابىن, عيبرات, مەحنات, ماقۇرىم... سياقتى ت.ب. كوپتەگەن سوزدەر تىلىمىزگە وزگە حالىقتاردىڭ ارالاسۋىمەن ساتىلاپ جەتكەن كىرمە سوزدەر ەكەنىن فيلولوگ-ماماندار بولماسا كوپشىلىگىمىز بىلە بەرمەۋىمىز مۇمكىن. كىتاپ, تاريح, اينا, بازار, بايراق, باتپان, ورامال, دۇنيە, قالام, قاعاز, مەكتەپ, مەدرەسە, مەرەكە, ەمتيحان, عالىم, عىلىم... سەكىلدى مادەني-عىلىمي اينالىمداعى قانشاما كوركەم سوزدەردىڭ ءتۇپ-توركىنى دە سولاي – ءتىل الەمىنىڭ تۇڭعيىق تىلسىمىنا جەتەلەيتىن قۇندىلىقتار.
ال ەندى قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ سوزدىك قۇرامى تۋرالى ايتاتىن بولساق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرى ارقىلى ەنگەن حالىقارالىق تەرميندەر جايىنا سوقپاي كەتە الماسىمىز حاق. ورىسشا سوزدەردىڭ تىلدىك قورىمىزعا اسەرى قاي كەزەڭنەن باستالادى دەسەك, قازاق عالىمدارى XIV عاسىر ەسكەرتكىشى سانالاتىن «كودەكس كۋمانيكۋستىڭ» وزىندە ورىستىڭ «پەچ», «يزبا» سياقتى سوزدەرى كەزدەسىپ قالاتىنىن جازادى. الايدا مۇنداي مىسالداردان وزگە ءتىل ەلەمەنتتەرىن, تەرميندىك اتاۋلاردى, تىڭ ءسوز ورالىمدارىن وزگەرتپەي سول كۇيىندە قولدانا بەرۋگە بولادى دەگەن وي تۋماۋعا ءتيىس.
بەلگىلى ءتىل عالىمى ماۋلەن بالاقاەۆ: «ۋ.شەكسپير سانى كوپ, ساپاسى زور نەشە الۋان درامالىق شىعارمالاردى كوپ تۋعىزعاندىقتان, ونىڭ سوزدىگى 18 مىڭ جەكە سوزدەن قۇرالعان. مۇحتار اۋەزوۆ وسىنى ايتقان كەزدە (1950 ج.) اباي شىعارمالارىنىڭ ءسوز سانى قانشا ەكەنى بەلگىسىز بولاتىن, ول «اباي ءتىلى سوزدىگى» شىققاننان كەيىن انىقتالدى. ول سوزدىككە 5017 ءسوز ەنگەن. وسىنى د.مامين-سيبيرياكتىڭ «پريۆالوۆسكيە ميلليونى» رومانىمەن (وندا 11283 ءسوز بار), ۋ.شەكسپيردىڭ شىعارمالارى سوزدەرىنىڭ سانىمەن (وندا 18000, تاعى ءبىر ەسەپ بويىنشا –15000) سالىستىرساق, ارينە م.اۋەزوۆ ايتقان سەبەپتەر بويىنشا وندا وتە از. بىراق «اباي قازاقتىڭ حالىقتىق, سالتتىق جانە وزىنەن بۇرىنعى اۋىز ادەبيەتىنە كورىك بەرگەن مول, شەبەر سوزدىك قورىنان تۇگەل پايدالانىپ, حالىقتىڭ ادەبي ءتىلىن قالاي جاساۋدىڭ جولىن كورسەتتى» دەپ «قازاق سوزدەرىن كوركەم سۋرەتتىڭ التىن قورىنا اينالدىرعان» اقىننىڭ ءتىل تاعىلىمىن تىلگە تيەك ەتكەن ەدى. وسى دەرەككە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىندا 16983 ءسوز قولدانعانىن قوسساق, قازاق ءتىلى – تۇركى تىلدەرىنىڭ ىشىندەگى تازا تىلدەردىڭ ءبىرى ءھام الەمدەگى ەڭ باي تىلدەر ساناتىنا جاتاتىن شەكسىز بايلىعىمىز ەكەنىنە كوزىڭىز جەتە تۇسەدى.
سولاي بولا تۇرا عاجاپ ءتىلىمىزدىڭ قولدانىس اياسى نەگە تارىلىپ كەتتى, تۋعان ءتىلدىڭ تۇعىرىن بوتەن سوزبەن بىلعاماي, قالاي تازا ساقتاپ قالامىز دەگەن سۇراقتار كۇن تارتىبىندەگى باستى ماسەلەگە اينالۋدا. قازىرگى زامانعا ويىسساق, تىم «ەركىنسىپ» كەتكەنىمىز سونشاما, انا ءتىلىمىزدىڭ ەجەلدەن قالىپتاسقان ءسوزجاسام زاڭدىلىقتارىنا باعىنباي, شەت تىلدىك سوزدەردى ءپىشىنىن بۇزباي, پىشەنشە قاپتاتىپ جىبەردىك. ۇشتىلدىلىك تالابى ەنگەلى بۇلاردىڭ قاتارىنا اعىلشىن تىلىندەگى اتاۋلار كەلىپ قوسىلدى. ءسويتىپ ءتىل ۇيلەسىمدىگى بۇزىلدى. اتتارى شەت تىلىندە جازىلعان كومپانيالار, كافەلەر, ساۋدا, ويىن-ساۋىق ورتالىقتارى, مەيرامحانالار مەن قوناقۇيلەر, تۇرمىستىق قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى قاۋلاپ كەتتى. ەڭ سوراقىسى, وزگە تىلدەردەن ەنگەن كىرمە سوزدەردى, اتاۋلاردى جازعاندا تۇپنۇسقاسىمەن اينا-قاتەسىز سول قالپىندا كوشىرە سالۋدى قالىپتى جايتقا اينالدىردىق. سوزدىك قۇرامى تازا جەر بەتىندە بىردە-ءبىر حالىق جوق, اعىلشىن سوزدىك قورىنىڭ ءوزىنىڭ 75-80 پايىزىن لاتىن مەن فرانتسۋز تىلىنەن ەنگەن كىرمە سوزدەر قۇرايدى, سوندىقتان سىرتتان بوتەن ءسوزدىڭ كەلىپ قوسىلماۋى مۇمكىن ەمەس دەسەك تە, بۇل قۇبىلىس ءتىل تازالىعىنا تونگەن قاۋىپتى ەلەمەۋگە سىلتاۋ بولماۋعا ءتيىس. كىرمە سوزدەردى سوزدىك قۇرامىمىزعا تىلدىك ەرەكشەلىكتەرىمىزگە لايىقتاپ وزگەرتىپ ەنگىزەتىن ءۇردىسىمىزدىڭ ءۇزىلىپ قالعان ءجىبىن قايتا جالعايتىن كەز كەلدى. تىم بولماسا, بۇرىنعى بولشەۆيكتى – بالشەبەك, ماشينانى – ماشينە, زاۆودتى – زاۋىت, تيۋرمانى – تۇرمە, توۆاردى – تاۋار, ساموۆاردى – ساماۋرىن دەپ تىلىمىزگە ىڭعايلاپ قولدانۋ ءتاسىلىن قايتا جاڭعىرتساق.
